Molla yunus yarkendi we cheklen'gen eserler

"Anilar bayrimi" gha mubarek bolsun! essalamu eleykum ezizane méhnetkesh anilar! 13 – may "Anilar bayrimi" nglargha mubarek bolsun, basqan qediminglar gül – chimen'ge tolsun! hörmetlik qérindashlar! bu heptilik "Yoruq sahillar" programmisida siler bilen qayta didarlashqanliqimiz üchün intayin xushalmiz. Bügünki programmimizni "13 – May" (yekshenbe küni) kélidighan anilar bayrimigha béghishliduq, programmilirimizni yaqturup anglishinglargha tilekdashmiz.
Muxbirimiz jüme
2012-05-12
Élxet
Pikir
Share
Print



Perzent üchün ot bolup yan'ghan, méhri atesh yalqunluq gülxan, otida köyüp süyide aqqan, méhnetkesh anilarni eslep qoyayli!

Yillar ötti chachlirida aq, yüzler qoruq qolliri qadaq, perzent üchün yürek yene saq, shu dilkesh anilarni eslep qoyayli!

Xarlinip qalmisun ulugh anilar, zarlinip ötmisun aylar we yillar, perzent méhridin söyünsun dillar, shu ulugh anilarni eslep qoyayli!

Shundaq, qedirlik radi'o anglighuchi dostlar! anilirimiz bizning bibaha göhirimiz, méhir - muhebbet kanimiz. Ularsiz dunyani tesewwur qilish esla mumkin emes. Shunga anilirimizni qedirlesh, ularni razi qilishni biz perzentlerning ikki dunyaliq burchi dep bilishimiz lazim. Shunga bügünki programmimizda aldi bilen ezerbeyjanning dangliq sha'iri bextiyar wahab zadening "Anam" dégen shé'irini hozurunglargha sunimiz. Andin 18 - esirde yashap ötken we Uyghur klassik edebiyatigha muhim asas salghuchilardin biri, sherq ellirining eng chong muhebbet abidisi bolghan "Yüsüp - zileyxa" dastanining aptori molla yunus yerkendini tonushturup ötimiz. Axirida, "Cheklen'gen eserler" sehipimiz boyiche bérip kéliwatqan "Köz yéshida nemlen'gen zémin" namliq eserning dawamini anglaysiler.

Molla yunus yarkendi


Batur teyyarlidi
Molla yunus yarkendi 18 - esirde yashighan sha'irlardin biri. Uning hayati we pa'aliyiti heqqide melumatlar kem bolup, eserliridin bizge peqet birla: "Yüsüp - zileyxa" dastani yétip kelgen.

Molla yunus yarkendining bu meshhur dastani bezi tereplerdin abduraxman jamining pars tilida yézilghan shu namliq esirige oxshapraq ketsimu, lékin u jamining kitabidin musteqil syuzhit, til we bedi'iy xususiyetliri bilen alahide perqlinip turidu.

Sha'ir bu esirini 1755 - yili Uyghur tilida yézip chiqqan. Dastan 9048 misradin ibaret bolup, 72 mawzugha bölün'gen buning ichidiki 14i kitabning yézilish sewebi, muhebbet, ilim we til mesililirige béghishlan'ghan, qalghan mawzuliri bolsa, "Yüsüp - zileyxa" qissisi bayan qilin'ghan.

Molla yunus yarkendi sherq edebiyatida seyyare weqelikke aylinip ketken yüsüp mawzusini alahide özige xas uslubta yéngiwashtin Uyghur tilida ishlep chiqqan we uninggha özi yashighan muhitning ré'al körünüshlirini singdürüshke intilgen.

Aptor dastanning kirish sözide aldi bilen eserning yézilish sewebi toghrisida toxtilip ötken. Eserning bash - ayighida muhebbet, turmush, til toghrisida nurghun qimmetlik pikirlerni, nesihetlerni, ilghar pelsepiwi qarashlarni bayan qilghan.

Sha'ir öz esirini:

Ilaha jewher nutqimgha jan ber,
Dilu janimgha irpandin nishan ber.

Tilim sherhin hem quwwet rawan et,
Söm neqdin qobul insi jan et.

Köngülni herdem sözde taza qilghil,
Karamimni belen awaz qilghil.

Dégen ibariler bilen bashlighan. Andin dastanning asasi qismini hékaye qilishqa kirishidu, yeni yaqubning baliliri otturisida tughulghan bir - birini körelmeslik keypiyatliri, aka - ukilar otturisidiki ziddiyet we toqunushlardin bashlap, kéyinki bablarda taki dastan axirlashquche yüsüpning teqdiri, hayati we pa'aliyetlirini bayan qilghan.

Sha'ir öz qehrimanliri - yüsüp we zuleyxa obrazida heqiqiy, pak muhebbet igilirini gewdilendürüp bergen bolsa, yüsüpning akiliri obrazida öz shexsiy intilishlirini emelge ashurush yolida héchqandaq yawuzluqlardin qaytmaydighan mekkar shexslerning tipini yaratqan.

Qisqisi, "Yüsüp - zileyxa" dastani intayin zor ijadiy ehmiyetke ige. Dastanning aptor bolsa, Uyghur edebiyati tarixida dunyawiy mawzuda eser yaratqan ataqliq sha'ir süpitide özige xas orun tutqan hem tutup kelmekte.

Toluq bet