Qaraqurum bürküti: nizamidin hüseyinning hayati (19)

Muxbirimiz qutlan
2019-01-29
Élxet
Pikir
Share
Print
Nizamidin hüseyin heqqide "Shinjang géziti" ning 1958-yili 11-ayning 29-küni élan qilin'ghan "Esheddiy ongchi we yerlik milletchi nizamidin hüseyinning ré'aksiyon epti-beshirisi toluq échip tashlandi" serlewhilik bash maqalining bir böliki.
Nizamidin hüseyin heqqide "Shinjang géziti" ning 1958-yili 11-ayning 29-küni élan qilin'ghan "Esheddiy ongchi we yerlik milletchi nizamidin hüseyinning ré'aksiyon epti-beshirisi toluq échip tashlandi" serlewhilik bash maqalining bir böliki.
Jur’et Nizamidin teminligen

On toqquzinchi qisim: "Xitay kompartiyesi xitaylarning partiyesidur"

1958-Yili 11-ayning 29-künidiki "Shinjang géziti" ge bésilghan "Esheddiy ongchi we yerlik milletchi nizamidin hüseyinning ré'aksiyon epti-beshirisi toluq échip tashlandi" serlewhilik bash maqalida merhum nizamidin hüseyinning "Jinayet" liri 8 mawzu boyiche birmu bir körsitip ötülgen idi. Xitay kompartiyesi öz dewride merhum inqilabchi, edib we tarixchi nizamidin hüseyin'ge dönggigen bu bir qatar atalmish "Jinayet" lerning aridin 60 yil ötken bügünki künde zaminimizdiki Uyghur serxillirigimu oxshashla artiliwatqanliqi hemde bu seweblik jazaliniwatqanliqi melum bolmaqta.

Merhum dadisining bir qisim shexsiy matériyalliri we arxiplirini yoshurunche saqlap, uni özi bilen bille amérikigha élip kelgen kelgen jür'et nizamidin dadisining eyni waqitta uchrighan éghir qismetlirini qolidiki qolidiki arxiplargha tayinip bayan qildi. U "Shinjang géziti" ning buningdin 60 yil burunqi sanigha bésilghan nizamidin hüseyinning atalmish "Jinayet" liri heqqidiki bash maqalidin munu qurlarni oqup ötti:

"Junggoda milliy mesilini hel qilishning birdin-bir we eng toghra charisi milliy térritoriyelik aptonomiye siyasitini emelge ashurushtin ibaret. Lékin ongchi nizamidinning tüp gherizi wetenning birlikini parchilash bolghanliqtin, u kommunistik partiyening milliy siyasitige we partiye rehberlikige qarshi chiqti. Azadliqtin kéyin kommunistik partiye rehberlikide aptonom rayonimizda nahayiti köp sanda milliy kadirlar yétishtürüldi, her derijilik rehbiriy orunlargha köp sanda milliy rehbiriy kadirlar qoyuldi. Ular partiye rehberlikide türlük xizmetlerge mes'uliyetlik bilen bashchiliq qilmaqta. Tebi'iyki, milliy kadirlarning inqilabqa qatnashqan waqti qisqa bolghanliqtin ularning inqilabiy xizmet tejribisimu kem. Shunga ular her waqit partiyening üzlüksiz yardem bérishige, xensu kommunistlirining we tejribilik xensu kadirlarning dawamliq yardem bérip, hemkarlishishigha mohtaj. Lékin ongchi nizamidin bu emeliy heqiqettin köz yumup, xensu kommunistlirining rehbiriy orunlarda turushigha, milliy rehbiriy kadirlargha hemkarliship inqilabiy ishlarning téximu yaxshi orunlinishigha qarshi chiqip, 'barliq hoquq xensu kommunistlirining qolida', 'jenubta idarilerning, hetta milliy ashxana, baghche, qira'etxana we bashqilarning hemmisining dégüdek bashliqi xensu' dep walaqlidi. U yene partiyege sadiq milliy rehbiriy kadirlarni 'xensularning siziqidin chiqmaydighanlar', 'xensulargha wakaliten bizni idare qilidighanlar', 'xitayperestler', 'millitini satqanlar' dep haqaretlidi. Ishchi-déhqanlar ichidin östürülgen milliy rehbiriy kadirlarni bolsa 'qaranchuqlar', 'bilimsizler' dégendek zeherlik tillar bilen söküp yürdi. U partiyemizning kadirlar qoshunini qizillashturush siyasitige ochuqtin-ochuq qarshi chiqip, 'milliy kadirlar barliq kadirlarning 80-90 pirsentini teshkil qilishi lazim' dep jöylüdi."

Xitay da'iriliri yene nizamidin hüseyinning "Esheddiy ongchi we yerlik milletchi" ikenlikining ispati süpitide uning "Shinjang géziti" diki tehrirlik ornidin paydilinip, maqale-eserlerdin "Partiye rehberliki" ge da'ir söz-jümliler bilen bayanlarni késip chiqiriwetkenlikini körsitidu. Shundaqla nizamidin hüseyinning xitay kompartiyesining milletler siyasitige tüptin qarshi ikenlikini ilgiri süridu.

Maqalide yene nizamidin hüseyinning kompartiyening "Milliy térritoriyelik aptonomiye" siyasitige qarshi chiqqanliqi, bolupmu aptonom rayon qurulghandin kéyin "Chong xenzuchiliqning yenila dawamliship Uyghur til-yéziqining étibargha élinmighanliqi, aptonomiyening quruq bir shekil bolup qalghanliqi" heqqidiki pikir-qarashliri "Jinayet" süpitide körsitilgen.

Mezkur bash maqalide yene nizamidin hüseyinning oxshimighan orun we sorunlarda "1949-Yilidin buyan Uyghur tarixi burmilandi, yerlik asare-étiqiler weyran qilindi, Uyghur til-yéziqidiki tarixiy wesiqiler yighiwélindi yaki köydürüwétildi," dep yürgenliki "Jinayet" süpitide sanap ötülgen:

"Esheddiy ongchi we yerlik milletchi nizamidin azadliqtin kéyin we aptonom rayonimiz qurulghandin kéyin hakimiyet orunlirida, idare, jem'iyet we mekteplerde milliy til-yéziqning asasiy orun'gha ötkenlikidin köz yumup, 'Uyghur tili wiwiskilardila bar, ichki jehette yoq', 'Uyghurche xet-chekler inawetke élinmaydu', 'jaylarning isimliri özgirip kétip baridu' (xensuliship ketti démekchi) dep walaqlidi. Azadliqtin kéyin partiye rehberlikide her millet xelqining shekli milliy, mezmuni sotsiyalistik medeniyiti güllep-yashnimaqta, jümlidin her millet xelqining tarixiy asare-etiqiliri, ilmiy yadikarliqlirini toplash-tetqiq qilish we muhapizet qilish ishlirigha alahide étibar bérilmekte. Lékin ongchi nizamidin hemmige melum bolghan bu bir heqiqetni inkar qilip, 'azadliqtin kéyin ilmiy, tarixiy eserler zor yoqitishqa uchridi', 'asare-etiqilerni chetke élip kétip baridu' dep walaqlidi. Bir qisim ré'aksiyon kitablarning we pan-turkizm kitablirining yighiwélin'ghanliqigha, xelqimiz teripidin köydürüp tashlan'ghanliqigha narazi bolup, 'tarixiy kitablar köydürüldi, Uyghurlarning tarixiy eserlirini köydürdi dégen söz-Uyghurlarni köydürdi dégen söz' dep kapshidi."

Mezkur bash maqalide yene nizamidin hüseyinning "Xitay kömpartiyesining tüp xaraktérige hujum qilghanliqi we haqaret qilghanliqi, buning kechürgili bolmaydighan bir jinayet ikenliki" otturigha qoyulghan:

"Melumki, junggo kommunistik partiyesi-junggodiki her millet xelqining bext-sa'aditige, menpe'etige wekillik qilghuchi, junggo ishchilar sinipining awan'gart etritidur. Lékin ongchi nizamidin partiyemizning her millet xelqining hoquq-menpe'etlirige wekillik qilalaydighanliqini inkar qilip, junggo kommunistik partiyesini "Xensularning partiyesi" dep atidi؛ ishchilar sinipining inqilabtiki awan'gartliq rolini inkar qilip, 'junggoda ishchilar sinipi az tursa, néme üchün partiye déhqanlar partiyesi bolmaydu?' dégen mesilini otturigha qoyup, partiyening tüp xaraktérige hujum qildi."

Maqalide yene nizamidin hüseyinning 1950-yillarning bashlirida xitay kompartiyesi teripidin basturulghan Uyghur baylar, diniy zatlar we bir qisim siyasiy serxillargha "Chapan yapqanliqi" we "Partiyening milliy siyasitige qarshi chiqqanliqi" körsitip ötülgen:

"Esheddiy ongchi we yerlik milletchi nizamidin hüseyin özining wetinimizning birlikini parchilash, partiye rehberlikini aghdurush we 'musteqil sherqiy türkistan qurush' gherizini ishqa ashurush üchün hemishe ré'aksiyon siniplar we eksiyetchilerning meydanida turup, shularning yighisini yighlap, keldi. U eksil'inqilabchilarning, bolupmu öz milliti ichidin chiqqan ré'aksiyonlarning basturulghanliqigha narazi bolup, 'gomindang waqtidiki bir qisim emeldar xensular hélimu kadir bolup xelqni éziwatidu, gomindang waqtida xensu emeldarlarning buyruqini ijra qilghan milliy emeldarlar qamaqta yétiwatidu' dégen oydurmini kötürüp chiqti. Wehalenki, partiyemiz eksil'inqilabchilarni bésiqturushta uning qaysiy millettin bolushidin qet'iynezer, kimde jinayet bolidiken, shuninggha layiq türde jaza bergen idi."

Maqalida yene nizamidin hüseyinning 1950-yillarda Uyghur diyarida qizil xitay hakimiyitige qarshi kötürülgen türlük qarshiliq heriketlirini "Milliy qozghilang", "Milliy inqilab" dep teswirligenliki, purset tapsila chet'elde xitaygha qarshi pa'aliyet élip bériwatqan muhemmed'imin bughra we eysa beg qatarliq "Kona markiliq pantürkist" larning teshwiqatini qilghanliqini qattiq eyiblen'gen:

"U yene bezi poméshchik, bay déhqanlarning we eksil'inqilabchilarning tughdurghan ré'aksiyon weqelirini jénining bariche maxtap, 'milliy inqilab', 'toghra heriket' dep jar sélish bilen mundaq ré'aksiyon weqelerning téximu ulghiyishini ümid qildi. Bu xil jinayi weqelerni tughdurghan ré'aksiyonlarning xelq telipi boyiche jazalan'ghanliqigha narazi bolup, 'naheq bolup ketti' dep jöylüdi. U jenubiy shinjangda muxbirliqta bolghan waqitlirida qeyerde partiyege, sotsiyalizmgha qarshi ré'aksiyon heriket yüz bergen bolsa, derhal shu yerge bérip, ehwal igilesh bilen ré'aksiyonlarning söz-herikitini shehermu-sheher kötürüp yürüp maxtidi.

Ongchi nizamidin oltursa-qopsa, azadliq arpisida shinjangdin qéchip ketken impéri'alizm jasusliri we pantürkist imin, eysalarni maxtap, bu xa'inlarning impéri'alistlar üchün ishlewatqanliqini 'sherqiy türkistan üchün' dep jar sélish bilen shularning dépigha ussul oynidi."

(Dawami bar)

Toluq bet