Қарақурум бүркүти: низамидин һүсәйинниң һаяти (33)

Мухбиримиз қутлан
2019-05-07
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Мәрһум низамидин һүсәйин әпәндим. 1995-Йили үрүмчи.
Мәрһум низамидин һүсәйин әпәндим. 1995-Йили үрүмчи.
RFA/Qutlan

Оттуз үчинчи қисим: 20 йиллиқ қачқунлуқ ахирлашқан күнләрдә

1970-Йилларниң ахирқи мәзгилигә кәлгәндә хитайда мав зедоң дәври ахирлишип, йеңи бир дәврниң пәрдиси ечилиду. 1958-Йилидин буян «әшәддий йәрлик милләтчи» дегән қалпақ билән 20 йиллап түрмә вә қачқунлуқ һаятини бешидин көчүргән низамидин һүсәйин 1978-йилиниң өктәбир айлирида санҗи тағлирида йошурунуп йүргән җайидин очуқчилиққа чиқиду вә бешидики “қалпақ” елип ташлиниду. У һаятиниң ахирида түрмидә қалдурған әслимисидә шу күнләр һәққидә мундақ дәп язиду.

Шу йилларда ашил йезисидики қазақ мәктипиниң толуқсиз оттура синипини пүттүрүш алдида турған җүрәт низамидин дадисиниң тунҗи қетим өз исми билән очуқчилиққа чиққанлиқини, үрүмчи вә санҗидин кәлгән әмәлдарларниң ашил йезисидики бир хаманда йиғин ечип, «низамидин һүсәйинниң бешидики әшәддий йәрлик милләтчи дегән сиясий қалпақ елип ташланди» дәп җакарлиғанлиқини әсләйду.

Чачлириға ақ арилиған, исиқ-соғуқта вә һаят риязәтлиридә пишқан, әмма илгирики чаққанлиқи вә яшлиқ қамити сәл пүкүлгән бу гәвдә 20 йилдин кейин «шинҗаң гезити» идарисигә қайтип кәлгинидә униң «қалпиқи» ни алған шу һөкүмәт уларға туралғу өй тепип берәлмәйду.

20 Йиллиқ түрмә вә қачқунлуқ һаят гоя бир мәйдан қорқунчлуқ чүштәк аччиқ әслимигә айлиниду. 1940-Йилларда қолиға қорал елип җәңгаһларда уруш қилған, 1950-йилларда вәтән вә милләтниң келәчики һәққидә хитай компартийәсигә соал қойған бу нәвқиран йигит 20 йиллиқ тәқибдин кейин бәллири мүкчәйгән бир гәвдигә айлиниду. У өз хатирисигә «мән 20 йил зәрбә, хорлуқ вә реҗим билән елиштим,» дәп язиду.

Җүрәт низамидин бала чағлирида бешидин өткән бир һекайә арқилиқ дадисиниң «сиясий мәсилиси» ниң аилисигә кәлтүргән еғир роһий җараһәтлирини әскәртип өтиду.

Дәрвәқә, 1958-йили низамидин әпәндигә кийдүрүлгән «әшәддий йәрлик милләтчи» дегән сиясий қалпақ униң 20 йиллиқ яшлиқини түрмә вә қачқунлуққа мәһкум қилған болса, балилирини, болупму икки қизини оқуш вә нормал яшаш пурситидин мәһрум қилиду. Җүрәт низамидин икки ачисиниң дадисиниң хизмити әслигә кәлгән 1980-йиллардин санҗи тағлирида қәп қелип мушәққәтлик өмүр өткүзгәнликини тилға алиду.

1979-Йили 4-айда низамидин һүсәйин әпәнди санҗи тағлиридин үрүмчигә қайтип кәлгинидә өйсиз вә макансиз қалиду. Улар дәсләптә шинҗаң университетиниң арқа тәрипидики кона кесәк өйләрниң бирини иҗаригә елип олтурған болса, кейинчә үрүмчи пойиз истансисиниң үсти тәрипидики тағ бағрида өй селип олтуриду.

Шу мәзгилләрдики һаяти һәққидә қәләм тәврәткән низамидин әпәнди мунуларни баян қилиду: «мән ‹шинҗаң гезити' гә қайтип кәлгәндин кейин 1983-йили өмүр йолдишим һөрнисахан 49 йешида аләмдин өтти. 1987-Йили пенсийәгә чиқтим. Һаятимда аҗайип кәчүрмишләрни бешимдин өткүздүм. Һаятим елишиш, мушәққәт чекиш, зәрбә вә хорлуқ билән күрәш қилиш ичидә өтти. Пәқәт бирла нәрсәм-қәлимим йенимдин айрилмиди. Пәқәт бирла ғайәм-вәтиним вә миллитимниң тәқдири үчүн күрәш қилиш йолидин қәтий янмидим. Пурсәт туғулғандиму чәтәлгә чиқип кәтмидим, бәлки хәлқимниң қойнида туруп, йиғисини тәң йиғлашни қәрзим дәп билдим.»

(Давами бар)

Толуқ бәт