Қарақурум бүркүти: низамидин һүсәйинниң һаяти (34)

Мухбиримиз қутлан
2019-05-14
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Низамидин һүсәйин әпәнди йәкәндики мәликә аманнисахан һәйкили алдида. 1990-Йиллар.
Низамидин һүсәйин әпәнди йәкәндики мәликә аманнисахан һәйкили алдида. 1990-Йиллар.
RFA/Qutlan

Оттуз төтинчи қисим: «гав шү вәқәси» ни ениқлаш йолида

20 Йиллиқ түрмә вә қачқунлуқ һаяти низамидин һүсәйин әпәндиниң зәбәрдәст яшлиқини елип кәткән болсиму, әмма униң ана тупраққа вә хәлқигә болған муқәддәс сөйгүсини әсла суслаштуралмиған иди. Йүрики вәтининиң һәр бир тиниқи үчүн соқидиған бу инсан бешидики «әшәддий йәрлик милләтчи» дегән қалпақ елинип узун өтмәйла бир тал қәләм вә хатирисини елип қарақурум сәпиригә атлиниду.

Җүрәт низамидин дадисидин қалған тәвәррүк язмиларни варақлаветип, низамидин әпәндиниң 1981-йили, 1983-йили вә 1986-йиллири җәнубқа сәпәр қилғанлиқини әсләп өтти.

Низамидин һүсәйин әпәнди 1986-йилидики җәнуб сәпиридә язған «қарақурум хатириси» намлиқ чатма язмисида бу қетимлиқ сәпириниң асаслиқи қарақурум тағлиридики уйғур ташйол ишчилириниң һаятини өгиниш вә 1980-йили авғустта йүз бәргән «гав шү вәқәси» ни тәкшүрүш икәнликини тилға алиду.

Низамидин һүсәйин әпәндиниң бу қетимлиқ қарақурум сәпири адәттики бир саяһәт яки ич пушқини чиқиридиған сәпәр әмәс иди, әлвәттә. У әйни вақитта пүткүл уйғур диярини зилзилигә салған 1980-йилидики «гав шү вәқәси», йәни қағилиқ-тибәт ташйолидики сериқ даванда йүз бәргән «қотаз вәқәси» ниң ич йүзини ениқлап чиқишни көңлигә пүккән иди. Шу сәвәбтин қағилиқ наһийәлик парткомниң секретари униң бу қетимлиқ қарақурум сәпирини тосушқа уруниду, әмма низамидин әпәнди өз ирадисидин қайтмайду.

60 яшқа йеқинлишип қалған низамидин әпәнди 1986-йили 8-айниң ахири қағилиқ базиридин атлинип, җәмий 1456 километирлиқ қағилиқ-тибәт ташйолини бойлап тәкшүрүш сәпирини башлайду. Қағилиқ наһийәлик партком униңға «сәлбий вәқә вә һадисиләрни хатирилимәслик» шәрти билән рухсәт бериду вә қешиға мәхсус «қулақ» қойиду.

Низамидин әпәндиниң шу қетимлиқ қарақурум сәпиригә әйни вақиттики «шинҗаң гезити» ниң мухбири, бүгүн австралийәдә яшаватқан бәхтияр ғоҗа әпәндиму һәмраһ болиду. У аридин 30 нәччә йил өткән бүгүнки күндә низамидин әпәндигә һәмраһ болған шу қетимлиқ сәпәрниң өз һаятидики бир бурулуш нуқтиси болғанлиқини алаһидә тәкитләйду.

Бәхтияр әпәнди шу қетимлиқ сәпәр җәрянида низамидин әпәндиниң асаслиқ мәқситиниң «гав шү вәқәси» ни ениқлаш вә бу вәқәниң җәряниға йошурунған хитайниң милләтләр сияситидики рәзилликлирини ечип ташлаш болғанлиқини тилға алиду.

Улар шу қетимлиқ сәпәр җәрянида қағилиқ-тибәт ташйолини бойлап, йүзлигән даван вә җилғиларни пәстә қалдуруп, ахири сериқ даван дегән җайға йетип бариду. Бу йәрдики уйғур ташйол ишчилири уларға вәқәниң җәряни һәққидә биринчи қол учурларни сөзләп бериду. Низамидин әпәнди өз хатирисидә хитай азадлиқ армийә әскири гав шүниң 1980-йили 8-айниң 2-күни уйғур ташйол ичиси һапиз абдуллани етип өлтүргән нәқ мәйданни тәпсилий хатириләйду. Бу җайни уйғур ташйол ишчилириниң «қан қирғақ» дәп атайдиғанлиқини тилға алиду.

Низамидин әпәнди хатирисидә тибәттин қағилиқ йоли арқилиқ қайтқан хитай һәрбий машина әтрити билән йәрлик уйғур ташйол ишчилири оттурисидики маҗираниң җәряни һәққидә тәпсилий мәлумат бериду.

Низамидин әпәнди мәзкур вәқәниң шаһитлирини бирму-бир зиярәт қилип, хитай һөкүмәт хәвәрлиридики «әскәр гав шү уқушмастин һапиз абдуллаға оқ чиқирип қойған» дегән сахта баянни кәскин рәт қилиду. Әмәлийәттә гав шүниң аптоматтики бир диска 27 пай оқни үзүлдүрмәй етип, һапиз абдулланиң бешини титма-титма қилип чувуп ташлиғанлиқини ениқлап чиқиду.

Низамидин әпәнди хатирисидә «бу инсанийәтниң қирғинчилиқ тарихида көрүлүп бақмиған бир һекайә,» дәп язиду.

Бәхтияр ғоҗа вәқә йүз берип хитай әскәрлири сериқ давандин кәткәндин кейин уйғур ташйол ишчилириниң башсиз җәсәтни көтүрүп қағилиқ базириға киргәнликини вә қағилиқта зор малиманчилиқниң йүз бәргәнликини тилға алиду.

Низамидин әпәнди хатирисидә йәнә уйғур ташйол ишчилириниң намайишидин башланған бу вәқәниң қағилиқ, поскам, йәкән вә қәшқәргичә болған линийәдә уйғурларниң зор типтики наразилиқ һәрикитигә айланғанлиқини баян қилип өтиду.

(Давами бар)

Толуқ бәт