Қарақурум бүркүти: низамидин һүсәйинниң һаяти (7)

Мухбиримиз қутлан
2018-10-09
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Мәрһум низамидин һүсәйин әпәнди өмриниң ахирида мәхпий һалда топлап рәтлигән «шинҗаң гезити» ниң 1937-йили май ейидики вә 1950-йилидики сентәбир ейидики топламлириға язған изаһати.
Мәрһум низамидин һүсәйин әпәнди өмриниң ахирида мәхпий һалда топлап рәтлигән «шинҗаң гезити» ниң 1937-йили май ейидики вә 1950-йилидики сентәбир ейидики топламлириға язған изаһати.
RFA/Qutlan

Йәттинчи қисим: «мени өзгириду демәңлар, мән өз әқидәм билән өлимән!»

Мәрһум низамидин һүсәйин әпәнди аләмдин өтүп 20 йил болғанда оғли җүрәт низамидин әйни вақиттики дадиси тутуп кетилгән мудһиш күнләрдә вә униңдин кейинки дадиси вапат болған мусибәтлик күнлиридә бешидин өткүзгән бирқанчә вәқә һәққидә әслимә тәқдим қилди.

Бир аилидики бир кишидин «сиясий мәсилә» көрүлсә шу аилиниң һәммә әзалирини қошуп җазалаш, ата-анисиниң мәвҗут һакимийәткә болған қаршилиқи сәвәблик балилири вә кейинки әвладлириниму шуниң бәдилини төләшкә мәҗбурлаш коммунизм системисидики диктатор һакимийәтләрниң, болупму хитай мустәбит һакимийәтлириниң тарихтин буянқи һөкүмранлиқ әнәнисидур. Җүрәт низамидинниң билдүрүшичә, 1997-йили 3-айниң 3-күни йерим кечидә 71 яшлиқ дадиси низамидин һүсәйин әпәнди тутқун қилинғандин кейин, «шинҗаң гезити» идариси җүрәт низамидинниң хизмәт орнини мухбирлиқ қилидиған биринчи сәптин, гезитниң имла вә башқа хаталиқлирини тәкшүридиған иккинчи сәпкә йөткәйду.

Дадиси низамидин һүсәйин әпәнди тутқун қилинип, йерим йилғичә из-дерәксиз ғайиб қиливетилгән ашу еғир күнләрдики мундақ бир вәқә җүрәт низамидинниң хатирисидә һелиһәм сақланмақта. Униң билдүрүшичә, «шинҗаң гезити» идарисиниң муавин баш муһәррири, уйғур тәһрир бөлүминиң башлиқи башлиқи йүсүпҗан әһмиди шу күнләрдә җүрәт низамидинни өз ишханисиға чақиртип, уйғур аптоном районлуқ җамаәт хәвпсизлик назаритиниң гуән фамилилик бир шевә хадиминиң 71 яшлиқ мәһбус низамидин һүсәйин һәққидә дегәнлирини униңға йәткүзиду.

Шевә миллитидин болған гуән фамилилик бу киши уйғур аптоном районлуқ җамаәт хәвпсизлики назарити биринчи башқармисиниң, йәни сиясий башқармисиниң башлиқи болуп, у низамидин һүсәйин әпәндиниң делосиға өзи бир қоллуқ мәсул болиду. У шу қетим «шинҗаң гезити» идарисиниң уйғурчә нәшригә мәсул башлиқи йүсүпҗан әһмидигә мундақ дәп агаһландуруш бериду:

«Силәр партийәниң орган гезити туруп 30-40 йилдин буян низамидин һүсәйиндәк кишиләрниң бундақ муһим бир орунда бөлгүнчилик билән шуғуллинишиға қандақларчә сүкүт қилдиңлар? у өлгүчә өзгәрмәйдиған кона маркилиқ бөлгүнчи икән. Шунчә қаттиқ соал-сорақ қилсақму ‹мән һечнемини хата қилмидим. Мени өзгәртимән дәп аварә болмаңлар, мән өз әқидәм вә сиясий ғайәм билән у дуняға кетимән. Мениң һаятим силәрниң түрмәңләрдә өтти. Имканийитим болсила түрмидин қачтим, әркинлик издидим. Мениң пушайминим йоқ, әмма өкүнидиған бирла нуқта барки, у болсиму биз 20-әсирдә үч қетим тарихий пурсәтни қолдин берип қойдуқ. Биринчи қетим 1930-йилларниң башлирида қумул инқилабиниң нәтиҗисидә қәшқәрдә қурулған шәрқий түркистан ислам җумһурийитини сақлап қалалмидуқ; иккинчи қетим 1944-йилидин 1949-йилиғичә болған или инқилаби мәзгилидә тарихий пурсәтни қолдин берип қойдуқ. Миллий армийәниң манас дәряси бойида тохтап қелиши илида қурулған шәрқий түркистан җумһурийитиниң йәнә йиқилидиғанлиқидин дерәк бәрди. Инқилабни ахириға елип чиқалмидуқ. Үчинчи қетим 'мәдәнийәт инқилаби' ниң ахирлири, йәни 1970-йилларда бизгә йәнә бир қетим тарихий пурсәт кәлгән иди. Бу мәзгилдә сәйпидин '4 чоң һоқуқ' ниң бешиға келип, пүтүн ишчи-деһқан яшларға 'хәлқ әскири' дәп қорал тарқитилған иди. Әпсуски, хәлқимиз бу тарихий пурсәтни ғәниймәт билмиди вә униңдин пайдиланмиди…' дәп билҗирлиди. Низамидиндәк бундақ бир хәтәрлик бөлгүнчи қандақларчә ‹шинҗаң гезити' дәк муһим ахбарат орнида өзини йошуруп келәлиди? демәк, идарәңларда наһайити еғир сиясий мәсилә мәвҗут дегән гәп!. . .»

Низамидин һүсәйин әпәнди аләмдин өтүп, сақчиларниң қаттиқ назаритидә җимҗитла дәпнә қиливетилгәндин кейин оғли җүрәт низамидин еғир роһий бесим ичидә қалиду. У 40 күн болғанда йеқин-йоруқлири вә хизмәтдашлиридин бирқанчә кишини тәклип қилип өз өйидә дадисиниң 40 нәзирини бериду. Шу күни достлири униң кәйпиятини көтүрүш үчүн үрүмчи тәнтәрбийә сарийида өткүзүлгән путбол мусабиқисини көрүшкә елип бариду. Мусабиқә түгигәндә улар үрүмчиниң булақбеши кочисидики кәчлик уйғур базириға бариду. Бу йәрдә уларға бирқанчә даңлиқ уйғур язғучи учрап, җүрәт низамидинни чиң қучақлиған пети униңға үнсиз тәсәлли бериду. Улардин бири җүрәт низамидинға: «дадиңизниң өлүми шәрәплик өлүм!» дәйду.

(Давами бар)

Толуқ бәт