Шадиман мәһбус

Ихтиярий мухбиримиз абдувәли аюп
2018.05.22
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
turme-uyghur-siyasiy-mehbus.jpg Түрмигә елип кириливатқан уйғур сиясий мәһбуслар.
Social Media

2014-Йили кәчкүзниң бир ахшими камерға күлүмсирәп йеңи бир мәһбус кирип кәлди. Һәммә берилип телевизор көрүватқан болғачқа катиплиқ маңа буйрулди. Гәвдилик, егиз, қаңшарлиқ кәлгән бу адәмниң сериқ сиясий кийим ичидә қәддини тик тутуп көзүмгә тикилип қарап сөзләшлири һөрмитимни қозғиди. Маңа униң камерға меһманға чақирилғандәк кирип келиши вә ичидин ечилип күлүшлири иссиқ көрүнди. Исмини авлирахун девиди түзәттим.

-“бу дегән пәйғәмбиримизниң дадисиниң исми абдулладин кәлгән, шуңа абдулла дәп тоғра аташ керәк. Уйғурда бу исим абла, авла болуп қисқирип кәткән әһвал мәвҗут”, дейишимгә, у: “уғу шундақ, әмма дадам рәһмәтлик әзан чиллап авлирахун қоюптикән, мән пәйғәмбиримизниң дадиси болмиғандикин, дадам қойған пети турсун, хәнсучә авлирахун дәп язғили болса шундақ йезивериңә!” деди. Униң шу күни “чириниң нури дегән йеридә аяллар уз, әрләр мәндәк қавул келиду” дегән сөзи түнүгүнкидәк есимдә.

Камер башлиқидин тартип чоң кичик барлиқ әмәлдарлар телевизор екранидин көзини үзмәй һәптидә бир қоюлидиған “юлтузлуқ мәнзил” программисини көрүвататти. Шу пурсәттә бу акимизниң тарихини аңлап акам көз алдимға кәлди.
Авлирахун акиниң йезисидин айрилишиға “сени худа әмәс компартийә беқиватиду!” дегән аһанәт сәвәб болған икән. У төт иниси, икки сиңлиси билән дадисидин йетим қалған болуп инилири кичик, ана пулсиз, амалсиз бәк қийналған икән. Йезидин һәр чағанда ун, гүрүчләр билән йоқлап туридикән. Бир күни вилайәтниң бир секретари йезиға чиқип намрат аилиләрни йоқлапту. Нөвәт авлирахун акиға кәлгәндә секиртар униңдин әһвал сорапту. Акимиз “худаға шүкүр, худайим һәрбирлириниң дилиға инсап берип йоқлап келишипла”, дәпту. Секретар бу гәпни аңлапла хитайчә калдирлап чичаңлап варқирап кетипту. Тәрҗиманниң ейтишичә, авлирахун ака шүкрини худаға әмәс компартийәгә ейтиши керәк икәндуқ. Йеза башлиқи уни “немишқа ярдәмни һөкүмәттин елип шүкрини худаға қилисән!” дәп бир мунчә дөшкәлләпту.

Авлирахун ака секиртар кәткәндин кейин ишиткән аһанәт вә дүшкәлләшләр һар келип қолида пулға ярайдиған немә болса сетип аилә бойичә үрүмчигә чиқип кәтмәкни қарар қипту. Чиридин мичүәнгә юң, терә тошуйдиған машиниға чиқип қалғанлиқи сәвәблик мичүәндә терә ашлайдиған завутқа ишқа кирипту. Туңганларға яллинип бодақчилиқ қипту. Инилириниңму қоли ишқа тегип янчуқи пул көрүшкә башлиғанда аяли ағрип қелипту. Дохтурға апирай десә пул йоқ икән. Амалсиз у дораханиға қатрап йүрүп, бир дорини хәт тонимиғач хата йегүзүп ташлиған баһанә билән җуптидин айрилип қелипту.

Өзиниң саватсизлиқи сәвәб болған бу мусибәткә чидимиған авлирахун ака өйдә төт оғулға аш тамақ етип, кир ююп күни өтүватқан икки сиңлисини анисини қайил қилип оқутмақчи, тамақни анисиға ярдәмлишип өзи етип кир -қатларни юмақчи бопту.

-“сиңиллирим һардуқумни чиқарди, кичики толуқсиз оттуридин өтүп сестра болди. Чоңи дохтурлуқ мәктәптә оқуп дохтур болди, иккисиниң ақ халатни кийип тарақлап меңип ишләп кәткән йеридә көрсәм көргүм келиду. Ишим болмисила берип көрүнмәй қарап олтуруп кетимән”-дегән иди, авлирахун ака, әмди чиридин чиққандәк қоюқ йәрлик тәләппузда сөзләп.

Үрүмчидә йигирмә икки йил тиришип, инилирини өйләп, сиңиллирини оқутуп хизмәткә чиқарған авлирахун ака қайта тойму қилмай пул йиғипту. Ахири йол меңип аниси билән һәрәмгә йол апту. Әрәбистанниң визиси аилә хизмәтчиси салаһийити билән қоюлған икән.

-“һөкүмәт тарқақ һәҗ қилғанни тутуткән айна, шуңа кирип қалдуқ минә! чеградин учуп чиқмиған болмиса, өзи тамға бесип һәҗгә рухсәт қилип кәйнидин солап қойидикән. Лекин анамни рази қилдим, анамни һәрәмгә елип бардим, өзүмму аллаһ буйруған бәш пәрзни толуқ ада қилдим. Әмди һөкүмәт қамамду, атамду арминим йоқ”, -деди у йәнә шундақ ечилип күлүп.

Авлирахун ака мәндәк қириқ яшлиқ туғулған күнини камерда өткүзүп азаблинип олтурған зиялийдин пәқәт бәш яшла чоң иди. Бир өмүр анам, инилирим, сиңиллирим дәп өткән бу адәмниң чачлири әмәс сақаллириғиму ақ арилиған иди. Әмма репидидәк қоруқ басқан мисрәң чирайидин нери кәтмәйдиған күлкиси уни унчә қери көрсәтмәйтти. Шу күни авлирахун акидәк җаһанниң қалаймиқан сиясий, иҗтимаий вә диний ғәвғалиридин йирақ, һаяттин күтидиғанлири аддий, мәндәк җуғидин йоған дәртләргә юқушмай яшайдиған мушундақ кишиләргә һәвисим кәлгән иди.

***Мәзкур мақалидә оттуриға қоюлған пикирләр апторниң шәхсий қарашлири. Радийомизниң мәйданиға вәкиллик қилалмайду.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.