Тумар вәқәси

Ихтиярий мухбиримиз абдувәли аюп
2018.01.30
Xotendiki-Momay.jpeg Хотәндики яғлиқ артиштин мәһрум бир ғериб момай.
RFA/Abduweli Ayup

2014-Йили томузниң ахирқи күнлири иди. Әтигәндә нашта қиливатсақ камер җалақлап ечилди. Һәммимиз дәрһал қачилиримизни ташлап ишикниң икки тәрипидә диққәткә тизилдуқ. Ишиктә егиз бой бир балиниң кава чечики кийимлик туруқи көрүнди. “һәй йәнә бир уйғур сиясий болуп қолға чүшүпту-дә!” дедим ичимдә улуғ кичик тинип.

Йеңи тутқунниң бурутлири әмдила хәт тартқан иди. Шу яштики җийәнлирим есимгә кәлди. Мән уларниң сүйдүкини кечип ойнашлиридин тартип, өйгә от қоюшлири вә мәктәпкә бармай әнсиритишлиригә қәдәр шаһит болғиним үчүн бир балини мушу яшқа йәткүзмәкниң нәқәдәр тәсликини биләттим. Ата-ана әмдила уһ дәп йигит болған оғлиға мәстлики келип олтурғанда көрүлгән бу палакәт еғир келәтти. “бичариниң ата-аниси, болупму кечә ухлимай бөшүкниң бешида түнәп чиққан аниси битәләй, немә күнни көрүватқанду!” -дегәнләрни ойлидим. 

Күлрәң мәһбус кийими кийишкән, өскиләң сақаллиқ, чирайлири хапиған йигирмигә йеқин адәмниң арисида бурутлири әмдила хәт тартқан бу бала немә дейиши, немә қилишини билмәй қарап туратти. Униң исми яқупҗан болуп гундипайниң ейтишичә гуаңҗудин тутулған икән. Уни бир қанчә күндин кейин хотәнгә елип маңармиш.

Аблизкам мундақла бир көз ишарити қиливеди, пәрман күтүп турған бир помзәк хитай яқупҗанни ялиңачлашқа башлиди. Уни хиҗаләт болмисун дәп тамға қаривалдим. Бир чағда қарас-қурус қилған аваз чиқип қалди. Қарисам, икки хитай униң қолини қайрип астиға бесивапту. Етилип берип бириниң шиллисидин тартип қопурувәттим. Йәнә бири пәйлимгә қарап дәрһал қолини бошатти. 

Бир чәттә қарап турған аблизкамниң зоруқуп йөтәлгән авази аңланди. Униң тамакидин нурини йоқатқан чирайи қаридап бир маңа, бир қолчомақ поңзәккә немиләрни дейишкә тәмшилип болуп тохтап қалди. Поңзәкниң қолида чирайлиқ кәштиләнгән йүрәк шәкиллик бир тумар туратти. яқупҗанни орнидин турғузуп түгүлгән муштлирини бошаттим. Андин “чидивәт, өтүп кетиду, бу мушт түгидиған йәр әмәс, ләв чишләйдиған йәр” дәп аста пичирлидим. Қоллири қайрилип боғучланғанда көзини мит қилмиған яқупҗан маңа қарап һаллинип өксүп өксүп йиғлап кәтти. Бичариниң еғзи гәпкә кәлмәй “анам. . . Анам” дәйтти. Қариғанда, у аниси пүтүп бәргән тумарни тартқузуп қойғини үчүн йиғлаватқандәк қилатти. Униң қандақ қилип тумарни камириға елип кирәлигинигә һәйран қалдим. 

Чараслап кәткән нервилирим бошап өзүмгә кәлгинимдә қорқушқа башлидим. Сиясий мәһбусқа ян бесиш хәтәрлик иди. Көз алдимға йәнә икки қолум путумдики кишәнгә четилған, йемәй десәм ачлиқ қийниған, йисәм тәрәткә олтуралмиған күнләр келивелип йүриким селишқа башлиди.

Аста йәр тегидин аблизкамға қаридим. У худди мениң қаришимни күтүп туғандәкла, “сизниң дәстиңиздин бу камирини башқураламдимән-йоқ, иззитиңизни қилип һә дәп бәрсәм, патаңға минәмсиз нему?” - дәп гүркириди. Мән әмәлийәттә униң маңа немә дейишини әмәс, гундипай кәлсә немә дейишимни вә униң қандақ чүшәнчә беришини ойлавататтим. 

Тәблиғ билән тутулған илһам дегән мәһбус дәрһал аблизкамға ян бесип “тумар сақлиғандикин обдан болди, тумар есиш дегән бидәт!” дәп қошуқ салди. Һәр сәһәр бамдатни қорқмай оқуп узун-узун дуа қилидиған аблизкамға “бидәт” дегән гәп билән җан кирди болғай, “укам қилған ишиңиз билән имандин чиқип кәтмәң җуму?” дәп гөләйди. Илһам билән аблизкамниң қайсиға җаваб беришни, немә дейишни уқмай тамға қарап туруп “һәй, қараңлар биз һазир немә бидәт, немә сүннәт айрийдиған йәрдә әмәс. Мән пәқәт шу балини таяқ йәп кәтмисун дедим” дедим-дә чишимни чоткилиған болуп турубиға еңиштим. 

Яқупҗанни ялиңачлиған хитай тумарни мәсхирә қилип бир пәс күлүшмәк қилди, андин тумарни бир биригә қаритип тәпкили турди. яқупҗанниң хитилдап йиғлиғини йиғлиған иди. Бир минут өтәр-өтмәй тумар тепилип алдиға келиведи у дәрһал қолини узатти. Помзәк хитай чаққанлиқ билән яқупҗанниң қолиға дәссивалди-дә, тумшуқиға бирни тәпти. Қалғанлар олишип келип яқупҗанниң оң кәлгән йеригә тепишқа башлиди. Алди кәйнини ойлашқиму үлгүрмәй өзүмни тумарниң үстидә қанға милинип ятқан яқупҗанға аттим.
Камиридики ала-топилаң ачқучлар шарақлап ишик ечилғанда тохтиди. Тепикләрдә егилип кәткән көзәйникимни тақап болғучә бир гундипай кирип шилләмдин тутқан пети камиридин елип чиқип кәтти.

***Мәзкур мақалидә оттуриға қоюлған пикирләр апторниң шәхсий қарашлири. Радийомизниң мәйданиға вәкиллик қилалмайду.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.