Қумуллуқ «әскәр» вә қәшқәрлик «молла»

Ихтиярий мухбиримиз абдувәли аюп
2018-01-16
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хотәндики мәлум йепиқ тәрбийәләш орни.
Хотәндики мәлум йепиқ тәрбийәләш орни.
Social Media

Җаң фамилиликниң диляр билән 1-8 номурлуқ камерда биллә ятқанлиқи мени һаяҗанға салған иди. Чүнки қамалғандин бери диляр сораққа елип чиқилғанда уни каридорда учритип қалғандин башқа әһвалидин һеч бир учур алалмиған идим. Саламәтлики вә миҗәзи сәвәблик униңдин изчил әнсирәп келиватқан идим. Дилярниң бир пути ақсайтти, миҗәзидә қаршилиқ күчлүк, һәрикитидә қәтийлик вә тәврәнмәслик муҗәссәм иди. Һалбуки, сорақта бәзи чағда қәтий ирадә әсқатса, бәзидә өзгиришчан тәдбир карға келип қалатти. Хитайда сорақчи алдидики кишини җинайәт гумандари әмәс, бәлки җинайәтчи һесаблайтти. Адәттә сорақчиларға керики сорақ хатириси болуп, улар үчүн мәһбусниң кимлики, қандақ җазалиниши муһим әмәс иди. Тутқундики қаршилиқ кәйпияти сорақчиниң җәһлини қатуруп сорақ хатирисиниң яман нийәттә, дүшмәнлик билән йезилишиға баһанә болуп берәтти.

Җаң фамилиликниң ейтишичә, диляр тохтимай әрз язидикән. Әсли қамалғучиларниң һоқуқ-мәнпәәтлири бәлгилимиси бойичә болғанда бизниң әрз қилмақ, уруқ-туғқанлар билән көрүшмәк, адвокат тәклип қилмақ қатарлиқ һоқуқлиримиз бар иди. Бу бәлгилимидики һоқуқларни һәр бир мәһбус хитайчә ядлашқа мәҗбурлансақму, әмма һеч биримиз униңдин бәһримән болалмайттуқ. Диляр растчил болғачқа ядланған қуруқ қаидиләрни әмәлгә ашуруш үчүн тиришип беқипту. Җаң фамилилик аптоном районлуқ тәптиш мәһкимисиниң башлиқниң исми нишан ибраһим икәнликини дилярниң тохтимай шу кишигә язған әрзлиридин биливапту.

Дилярниң қамақта ачлиқ елан қилғини мени нәччә күн биарам қилди. Әсли мәнму шу қарарға кәлгән, әмма қанчилик үнүми болар, дегән делиғуллуқ вә көз алдимдики ечинишлиқ җаза мени тосуп қойған иди. Бу һәрикәтниң нәтиҗисини аңлап җаңдин дилярни сориғинимға пушайман қилдим. Дилярниң еғзиға шланка тиқилип «азаб шорписи» ичүрүлүпту. Мәнму қамалғандин башлап үч ай сақлап беқиш, йәнила хәвәр болмиса, я өлүм я көрүм дәп һәрикәт қилишни нийәт қилған идим. Әмма ачлиқ елан қилған бир мәһбусниң гелиға шланка тиқип қизиқ йесивиләк шорписи маңдуруш җазасини көрүп ваз кәчкән идим. Һәр қетим дилярниң ачлиқ елан қилғини есимгә кәлсә һелиқи мәһбусниң сарғийип кәткән чирайи, қәй қилип көзлиридин яш қуюлғанлиқи, ағриқтин соғуқ тәрләп сийип ташлиғанлиқи көз алдимға келәтти.

Сиясий җинайәтчи әмәсликим 2014-йили мартниң ахирида айдиң болған болса керәк, бир адвокат кәлди. Униңдин диляр вә мәмәтсидиқниң әһвалини сориған болсамму бешимиздики камерани ишарә қилип зуван сүрмиди.

«Һалал-һарам» һәққидә гундипайға лексийә сөзләп җазаланғандин кейин чиққан камер диляр ятқан камерниң қаршисида икән. Адвокатим келип һәр қетим сиртқа елип чиқилғанда униң күлүмсирәп қарап турған чирайини көрәттим. Униң қәтийлик чиқип турған көзлири маңа «адаләт һаман ғәлибә қилиду,» дәватқандәк туюлатти.

Диляр билән ахирқи көрүшкән күнимиз һелиму есимдә. У күни иккилимиз азад идуқ. Мән бир коча башқармисиниң тәклипи билән үрүмчидә «балилар аманәттур» дегән темида лексийә сөзлигән идим. Лексийәдин кейин «бағдаш» торида болуватқан «хоҗанияз һаҗиниң үрүмчигә чиқиши» дегән муназирә һәққидә параңлишип қалдуқ. Гәп хоҗанияз һаҗиниң қәшқәрдә қурулған шәрқий түркистан ислам җумһурийитиниң рәиси болуши мәсилигә йөткәлгәндә,

-Хоҗанияз һаҗи дөләт қурмақчи әмәс, адаләт бәрпа қилмақчи иди. Қәшқәрдики моллилар уни сиясийға сөрәп киргән. Хоҗанияз һаҗи бир әскәр, зулумға қарши бир җәңчи, уни җумһурийәткә рәис қилип қоюш хата болған, -деди диляр.

-Диляр, десәм-демисәм бу гепиңиз билән сиз қумуллуқ болғандикин өзиңизни хоҗанияз һаҗи демәкчи вә «мән адаләтсизликкә қарши қануний йол билән мәйданға чиққан, қәшқәрлик икки зиялий сиясәткә тиқип қойди», дегән бешарәтни бериватисизғу дәймән, -дәп чақчақ қилдим.

Диляр һәр заман әстайидил иди, адәттә чақчақ қилмайтти. Униң чирайини сәл өзгәртип көзлирини чимчиқлитип кәткинигә қарап күлгүм кәлди вә униң чүшәндүрүшлиригә пурсәт бәрмәй чақчақ қилғинимни әскәртип параң темисини буривәттим.

***Мәзкур мақалидә оттуриға қоюлған пикирләр апторниң шәхсий қарашлири. Радийомизниң мәйданиға вәкиллик қилалмайду.

Толуқ бәт