«Әркинлик оңшайду»

Ихтиярий мухбиримиз абдувәли аюп
2018-02-20
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Уйғур елидә қаравуллуққа қоюлған уйғур оқутқучилар. 2017-Йили күз, хотән.
Уйғур елидә қаравуллуққа қоюлған уйғур оқутқучилар. 2017-Йили күз, хотән.
RFA/Abduweli Ayup

Көктағ қамақханисида хорлуқ, ғәзәп вә изтирапқа толған тунҗи кечидин ахири қутулуп атмас таңға улаштим. Йотқанни қаидә бойичә сәрәңгә қепидәк қир чиқирип қатлашқа башлидим. Камерида һәммә иш башқиларниң назаритидә болғачқа, азрақла сәвәнлик өткүзүшму йәткүдәк көңүлсизликкә сәвәб болатти. Бирәр кишиниң хаталиқи ениқсизлиқлар ичидә вақитни қандақ өткүзүшни билмәйватқан мәһбуслар үчүн бир тепилмас әрмәк иди. Шуңа һәр қандақ ишни мутләқ тоғра қилмай болмайтти. Һәр қетим камер алмашқанда йотқан қатлашни тил-һақарәтләр билән қайта-қайта өгинип келиватқинимға бир йилдин ашқан болсиму, бу йеңи қамақханида йәнә тәмтиримәктә идим. Худди йотқанниң бир йерини хата қатлап қалидиғандәк қоллирим титрәйтти.

Башқа қамақханиларға охшаш бу йәрдиму адәм көп болуп, камерда ишниң тайини болмиған билән башлиқ вә қаидә тола иди. 2014-Йили майдин башлап тутулғанлар бирақла көпийип кәткәчкә адәттики делоларму сақчи, тәптиш вә сотчи арилиқида иттирилип созулуп кетиватқанлиқи ениқ иди. Униң үстигә мәһбусларға қачан, қәйәрдин қандақ җаваб келидиғанлиқи уқтурулмайтти. Шуңа камерда қәлбләрни чирмиған бизарлиқ, сәврсизлик вә зерикиш қәрәллик бомбиға охшайтти. Мәһбусларниң бири «бомба» ға пилик һазирлиса йәнә бири от яқатти. Камерда кимниң хаталишип қелиши муһим әмәс иди. Мәһбуслар үчүн пәқәт җанни қийнаватқан тутқунлуқ азаби варқираш, думбалаш вә мәсхириләр билән бир дәм болсиму унтулса, өтүп кәтсила купайә иди. Мушу әнсизликтә йотқан қатлашқа берилгән икки минут икки саәттәк билинип кәтти. Худаға шүкүр, йотқанни қатлапму болдум, һеч ким қусур чиқармиди.

Көңлүм сәл изиға чүшүп қарисам, уйғур мәһбуслар йүз ююшқа олтурупту. Хитай мәһбуслар камерниң һаваланмиға қарайдиған кәйни ишикигә йиғилип бир бирини иттиришкили турупту. Һәммиси ишикниң гирәчиси әтрапидики йиңниниң төшүкидәк арачлардин кириватқан сап һавани сүмүрүшкә тиришатти. Камер кәч саәт бәштин тартип сәһәр саәт сәккизләргичә дүмләп қоюлидиған болғачқа сап һавани бир пуривелишму кишини раһәтләндүрәтти, әлвәттә. Қистишип, тиллишип бурнини йочуққа чаплаватқанларға қаридим. Хала һавасидин нәпәслинип, хала пуриқи билән тамақниң пуриқини айриялмай ғизалиниватқан бу кишиләрниң сапа һавани бир һидлаш үчүн болуватқан бу күрәштә мәғлуп икәнлики ениқ иди. Чүнки сиртниң сап һавасини пуриғандин кейин камердики һаваниң сесиқлиқи техиму билинәтти. Пакиз һавани бир пуриғандин кейин сесиқчилиққа қайта көнгичә башниң қайғини қайған иди.

Мениңму ишиккә чаплашқум, сап һавани өпкәм толғучә бир пуривалғум кәлди. Әмма башқилар билән варқиришип иттиришиватқан дордай калпукни көрүп райим йенип қалди. Кечидә йүзүмгә бир нәрсә чачрап ойғинип кәткинимдә дордай калпук хитай шарқиритип сийиватқан икән. Қопуп бир нәрсә дәй дедим-ю, униң билән тәң болуп башқиларниң аран кәлгән уйқусини бузғум кәлмиди. Йүзүмни сүртүп униң сийиватқан йеригә ғәзәп билән бирни түкүрүп бешимни пүркәп йетивалдим. Йүзүмгә сүйдүк чачраштин һәрқанчә қорқсамму йүзүмни ечишқа мәҗбур идим. Чүнки қамақхана қаидиси бойичә башни чүмкәп ухлашқа болмайтти. Шу ойғинип кәткәнчә ким өрә туруп сийсә яки тәрәткә олтурса бир қетим баш чүмкәп ғәзәп, чарисизлик вә хорлуқтин ухлиялмай кичикимдин олтуруп сийишкә өгәткән анамға узун дуа қилдим.

Ишиккә шундақ барғум, һеч болмиғанда хитай мәһбуслар, пураватқан, талишиватқан сап һавада мениңму һәққим барлиқини билдүрүп қойғум кәлди. Лекин шунчә хитай мәһбус варқиришип, қистишип урушмиған билән ариға мениң қошулуп қелишим җедәлгә сәвәб болатти. Һеч болмиғанда һелиқи дордай калпук кечидики түкүрүкниң дәрдини алатти.

Ишиккә чаплашқан хитай мәһбусларниң вараң-чуруңлириға рошән селиштурма һалда үнсиз йүз ююватқан уйғур мәһбусларға қаридим. Улар йүзини неманчә узун юйидиғанду дәп көзәйникимни тақап қарисам, бир бирләп таһарәт алғили турупту. Шунчилик биғәм, шунчилик әстайидил елиниватқан таһарәткә қарап даң қетип турупла қалдим. Мән қамалған бир йилдин бери бундақ мукәммәл таһарәт алғанни көрмигән идим.

Ихтиярсиз камерниң каридор тәрәптики алди ишикидин пат-пат икки тәрәпкә қарап туруватқан, турқидин җиддийләшкәнлики чиқип турған ғениға қаридим. У мениң үнсиз тәәҗҗүплиримгә җавабән көз қисип қойди. Бу ишарәтниң мәдити билән мәнму қамақ һаятимда тунҗи қетим мукәммәл таһарәт елип ишарәт билән бамдатни оқувалдим. Намаздин кейин дурут оқуп олтуруп, камердики уйғурларниң париңиға қулақ салдим. Ғени қизил чапанлиқ бир мәһбусниң алдиға келип: аблимит, маңа намизиңда дуа қилдиңму? билимән, сән мени хироинкәш дәп дуа қилмайсән, әмма мениң қара оринидиған аялим, қуран ядлатқан қизим дуа қилиду, - деди.

Аблимит дегән бир көзи аҗиз лоплуқ бала бешини көтүрүп: тоғра дәйсиз, абдуғени, дуа тәқдирни өзгәртиду. Сизгә қанчә қетим дедим, аблимит дәп исим йоқ, мениң исмим абдулһәмид. Биз мусулманлар аллаһқа һәқиқий ишәнсәк, земинимизда исламниң шәриитини йүргүзсәк ишлиримиз оңшилип кетиду, - дәп болуп ишик тәрәпкә вә камераға әнсиз қарап қойди.

-Сән билмәйдикәнсән, бизниң ишимизни әркинлик оңшайду. Сәндәк адәмләрниң мәндәкләргә шәриәтни чүшәндүрүдиғанға, исламни тәшвиқ қилидиғанға, балилиримизни йиғип қуран ядлитидиғанға алди билән әркинлик болмиса болмайду, - деди ғени йүзини қашлап.

-Аллаһниң дини үстүн болмиған йәрдә нусрәт болмайду, исламий әркинликму болмайду. Аллаһ вә аллаһниң рәсули көрсәткән йол билән маңмисақ әркинлик издәп маңғинимиз, явропалиқларниң һайваний әркинлик йоли болуп қалиду, - дәп қизишип сөзләшкә башлиди аблимит. Чач сақаллири толуқ ақарған икки бовайму гәпкә арилашмақ болуп ағзини өрмәллиди-ю, маңа шүбһилик қарап қоюп җимип қалди.

***Мәзкур мақалидә оттуриға қоюлған пикирләр апторниң шәхсий қарашлири. Радийомизниң мәйданиға вәкиллик қилалмайду.

Толуқ бәт