"Erkinlik ongshaydu"

Ixtiyariy muxbirimiz abduweli ayup
2018-02-20
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghur élide qarawulluqqa qoyulghan Uyghur oqutquchilar. 2017-Yili küz, xoten.
Uyghur élide qarawulluqqa qoyulghan Uyghur oqutquchilar. 2017-Yili küz, xoten.
RFA/Abduweli Ayup

Köktagh qamaqxanisida xorluq, ghezep we iztirapqa tolghan tunji kéchidin axiri qutulup atmas tanggha ulashtim. Yotqanni qa'ide boyiche serengge qépidek qir chiqirip qatlashqa bashlidim. Kamérida hemme ish bashqilarning nazaritide bolghachqa, azraqla sewenlik ötküzüshmu yetküdek köngülsizlikke seweb bolatti. Birer kishining xataliqi éniqsizliqlar ichide waqitni qandaq ötküzüshni bilmeywatqan mehbuslar üchün bir tépilmas ermek idi. Shunga her qandaq ishni mutleq toghra qilmay bolmaytti. Her qétim kamér almashqanda yotqan qatlashni til-haqaretler bilen qayta-qayta öginip kéliwatqinimgha bir yildin ashqan bolsimu, bu yéngi qamaqxanida yene temtirimekte idim. Xuddi yotqanning bir yérini xata qatlap qalidighandek qollirim titreytti.

Bashqa qamaqxanilargha oxshash bu yerdimu adem köp bolup, kamérda ishning tayini bolmighan bilen bashliq we qa'ide tola idi. 2014-Yili maydin bashlap tutulghanlar biraqla köpiyip ketkechke adettiki délolarmu saqchi, teptish we sotchi ariliqida ittirilip sozulup kétiwatqanliqi éniq idi. Uning üstige mehbuslargha qachan, qeyerdin qandaq jawab kélidighanliqi uqturulmaytti. Shunga kamérda qelblerni chirmighan bizarliq, sewrsizlik we zérikish qerellik bombigha oxshaytti. Mehbuslarning biri "Bomba" gha pilik hazirlisa yene biri ot yaqatti. Kamérda kimning xataliship qélishi muhim emes idi. Mehbuslar üchün peqet janni qiynawatqan tutqunluq azabi warqirash, dumbalash we mesxiriler bilen bir dem bolsimu untulsa, ötüp ketsila kupaye idi. Mushu ensizlikte yotqan qatlashqa bérilgen ikki minut ikki sa'ettek bilinip ketti. Xudagha shükür, yotqanni qatlapmu boldum, héch kim qusur chiqarmidi.

Könglüm sel izigha chüshüp qarisam, Uyghur mehbuslar yüz yuyushqa olturuptu. Xitay mehbuslar kamérning hawalanmigha qaraydighan keyni ishikige yighilip bir birini ittirishkili turuptu. Hemmisi ishikning girechisi etrapidiki yingnining töshükidek arachlardin kiriwatqan sap hawani sümürüshke tirishatti. Kamér kech sa'et beshtin tartip seher sa'et sekkizlergiche dümlep qoyulidighan bolghachqa sap hawani bir puriwélishmu kishini rahetlendüretti, elwette. Qistiship, tilliship burnini yochuqqa chaplawatqanlargha qaridim. Xala hawasidin nepeslinip, xala puriqi bilen tamaqning puriqini ayriyalmay ghizaliniwatqan bu kishilerning sapa hawani bir hidlash üchün boluwatqan bu küreshte meghlup ikenliki éniq idi. Chünki sirtning sap hawasini purighandin kéyin kamérdiki hawaning sésiqliqi téximu bilinetti. Pakiz hawani bir purighandin kéyin sésiqchiliqqa qayta kön'giche bashning qayghini qayghan idi.

Méningmu ishikke chaplashqum, sap hawani öpkem tolghuche bir puriwalghum keldi. Emma bashqilar bilen warqiriship ittirishiwatqan dorday kalpukni körüp rayim yénip qaldi. Kéchide yüzümge bir nerse chachrap oyghinip ketkinimde dorday kalpuk xitay sharqiritip siyiwatqan iken. Qopup bir nerse dey dédim-yu, uning bilen teng bolup bashqilarning aran kelgen uyqusini buzghum kelmidi. Yüzümni sürtüp uning siyiwatqan yérige ghezep bilen birni tükürüp béshimni pürkep yétiwaldim. Yüzümge süydük chachrashtin herqanche qorqsammu yüzümni échishqa mejbur idim. Chünki qamaqxana qa'idisi boyiche bashni chümkep uxlashqa bolmaytti. Shu oyghinip ketkenche kim öre turup siyse yaki teretke oltursa bir qétim bash chümkep ghezep, charisizlik we xorluqtin uxliyalmay kichikimdin olturup siyishke ögetken anamgha uzun du'a qildim.

Ishikke shundaq barghum, héch bolmighanda xitay mehbuslar, purawatqan, talishiwatqan sap hawada méningmu heqqim barliqini bildürüp qoyghum keldi. Lékin shunche xitay mehbus warqiriship, qistiship urushmighan bilen arigha méning qoshulup qélishim jédelge seweb bolatti. Héch bolmighanda héliqi dorday kalpuk kéchidiki tükürükning derdini alatti.

Ishikke chaplashqan xitay mehbuslarning warang-churunglirigha roshen sélishturma halda ünsiz yüz yuyuwatqan Uyghur mehbuslargha qaridim. Ular yüzini némanche uzun yuyidighandu dep közeynikimni taqap qarisam, bir birlep taharet alghili turuptu. Shunchilik bighem, shunchilik estayidil éliniwatqan taharetke qarap dang qétip turupla qaldim. Men qamalghan bir yildin béri bundaq mukemmel taharet alghanni körmigen idim.

Ixtiyarsiz kamérning karidor tereptiki aldi ishikidin pat-pat ikki terepke qarap turuwatqan, turqidin jiddiyleshkenliki chiqip turghan ghénigha qaridim. U méning ünsiz te'ejjüplirimge jawaben köz qisip qoydi. Bu isharetning mediti bilen menmu qamaq hayatimda tunji qétim mukemmel taharet élip isharet bilen bamdatni oquwaldim. Namazdin kéyin durut oqup olturup, kamérdiki Uyghurlarning paringigha qulaq saldim. Ghéni qizil chapanliq bir mehbusning aldigha kélip: ablimit, manga namizingda du'a qildingmu? bilimen, sen méni xiro'inkesh dep du'a qilmaysen, emma méning qara orinidighan ayalim, qur'an yadlatqan qizim du'a qilidu, - dédi.

Ablimit dégen bir közi ajiz lopluq bala béshini kötürüp: toghra deysiz, abdughéni, du'a teqdirni özgertidu. Sizge qanche qétim dédim, ablimit dep isim yoq, méning ismim abdulhemid. Biz musulmanlar allahqa heqiqiy ishensek, zéminimizda islamning sheri'itini yürgüzsek ishlirimiz ongshilip kétidu, - dep bolup ishik terepke we kaméragha ensiz qarap qoydi.

-Sen bilmeydikensen, bizning ishimizni erkinlik ongshaydu. Sendek ademlerning mendeklerge sheri'etni chüshendürüdighan'gha, islamni teshwiq qilidighan'gha, balilirimizni yighip qur'an yadlitidighan'gha aldi bilen erkinlik bolmisa bolmaydu, - dédi ghéni yüzini qashlap.

-Allahning dini üstün bolmighan yerde nusret bolmaydu, islamiy erkinlikmu bolmaydu. Allah we allahning resuli körsetken yol bilen mangmisaq erkinlik izdep mangghinimiz, yawropaliqlarning haywaniy erkinlik yoli bolup qalidu, - dep qiziship sözleshke bashlidi ablimit. Chach saqalliri toluq aqarghan ikki bowaymu gepke arilashmaq bolup aghzini örmellidi-yu, manga shübhilik qarap qoyup jimip qaldi.

***Mezkur maqalide otturigha qoyulghan pikirler aptorning shexsiy qarashliri. Radiyomizning meydanigha wekillik qilalmaydu.

Toluq bet