Yalmawuzning qatili

Ixtiyariy muxbirimiz abduweli ayup
2017-11-14
Share
toqquzaq-uyghur-ottura-saqchi-ponkiti.jpg Ilgiriki toqquzaq Uyghur ottura mektipi aldigha yéngidin sélin'ghan saqchi ponkiti. 2017-Yili yaz.
RFA/Abduweli Ayup

Qamaqta "Halal we haram" heqqide gundipaygha "Léksiye" sözlep meshiq kamirigha solan'ghandin kéyin put qolum boghuldi. Xuddi qassapning aldidiki qoydek yulqunup yette kün yetmish yildek tuyuldi. Jaza mudditim toshup yéngi kamirigha yötkelgendin kéyin ademdek qolida tamaq yéyish, kiyimini sélip uxlash we hajettin peshshapni özi sürtüp qopushning esli neqeder huzurlinishqa, shükür éytishqa, qedirleshke erzigüdek purset ikenlikini chongqur hés qildim.

Yéngi kamér ikkinchi qatarda bolup tüzümler men burun turghan birinchi qatardiki kamérlardin boshraq idi. Kamér bashliqi xitay kitabxumar bolup mehbuslarning közige kiriwalmay, ixtiyarigha qoyup béretti. Xitayche kitab bilen tolghan tekchide xalide isra'ilning "Kechmish", zordun sabirning "Ana yurt", chopanining "Semender" dégen romanliri "Mana men Uyghurning" dep meydisini kérip turatti. Uyghurche sözlesh cheklen'gen besh aydin béri tunji qétim Uyghurche kitab oqup, qorqmay Uyghurche sözlep özümge ishinelmey qaldim.

Kamiridiki bu Uyghurche kitablar "Sarang" dep qaralghan memetyüsüpning iken. U layiqidin mehrum qalghachqa "Nérwisidin chataq chiqip" ürümchide atmish nechche yashliq bir xitayni öltürgen iken. Uning kamirida tola "Késili" tutup gundipaylarni malal qilghachqa kitab oqushqa yol qoyuluptu.

Memetyüsüpning méni körüpla "Aka siz qeshqerdin'ghu, xalide isra'il dégen yazghuchimu qeshqerlik he!" dégini hélimu qulaq tüwümde. U ölümge höküm qilin'ghan bolup ijrani kütüwatqan iken. Erzdarlar bir yérim milyon tölem berse, erzini qayturup alidighanliqini éytqan, parixorluq jinayiti bilen kirgen bir Uyghur bu bir yérim milyonni uninggha yardem qilmaqchimu bolghan, emma memetyüsüp hemmini ret qilghan iken.

U kemsöz körünetti, bikar qélishni xalimaydighandek qilatti. U qamaqxanida tépilghan Uyghurche kitablarni oqup bolup tom tom xitayche kitablarni oqushqa bashlighan iken. Ölümge höküm qilin'ghanlar qamaqta köp saqlap kétidighan bolghach, memetyüsüp bu pursette xitaychini sudek sözleydighan we roman oqup chüshinidighan bolup ketken idi. Bezide diqqet qilsam uning manga bir gépi bardekla qilatti, qarap qarap qoyatti- yu éghzini ömellep bolup gep qilmaytti. Menmu sewr qildim. Bir küni u axiri éghiz achti.

-Aka, méni qatil dep atidu, sizmu depsiz, bigunah qéri ademni öltürüptu, dep. Men adem öltürmidim, singlimning qénini shorawatqan yalmawuzni öltürdüm. Esli bu sirni u dunyagha özüm bilen élip kétey dégen aka, ichimge peqet sighduralmidim. Sizge dey. U qéri xitay singlimni béqiwalimen, dep xotun qiliwaptiken shunga öltürdüm, dep dawam qilalmidi. U "Singlim" dégen sözni éghzidin chiqirip bolghuche tökülüp ketken idi.

-Bizning yurtta yer tewrigen, on yil boldimikin shu ishqa. Shu chaghda dadam bilen anam tamning tégide qaldi. Biz ikki bala chong anam bilen qalduq. Men 11 yash, singlim sekkiz yashqa kirgen yili chong anammu tügep ketti. Biz héli u tagham, héli bu hammamning öyide qéqilip soqulup yürduq. Bir qish küni sékrétar bizni mashinigha sélip bir yerge élip bardi. "Nahiyilik parawanliq mektep" dégen xetni taxtidin oqughantim shu chaghda. Barsaq yataqlar toshup kétiptiken karidorda yattuq. Etiyazda arimizdin bezi balilarni ürümchige élip kétidiken, dep angliduq. Shuning bilen singlimni ürümchige élip ketti. Singlim manga kichikidin amraq idi. Mektepte tamaqqa toymaysen, dep da'im öziningkini manga bölüp béretti.

Memetyüsüpning éytishiche singlisi bilen qoshulup bir türküm balilar ürümchige yötkelgendin kéyin mektep ularni yérim kün oqutup qalghan chaghda bazardiki rémontchi, mashinichi, ashpezlerge hünerge bériptu. U da'im singlisini chüsheydiken we rémontchiliqni patraq öginip ürümchige chiqip singlimni körsem deydiken. U axiri tilikige yétip ustisi bilen ürümchige chiqiptu. Memetyüsüp ürümchidiki yétimler mekteplirini bir birlep izdep singlisining bir xitaygha béqishqa bériwétilgenlikidin xewer tépiptu, emma qoligha bérilgen adréstin undaq bir kishi tépilmaptu.

Memetyüsüp ustisining qéshida yérim kün ishlise, yérim kün mashina ijarige élip qara taksi heydeptu. Uning meqsiti pul tépish emes, mashina heydep yürüp singlisini tépish iken.

Bir küni ong qoli jeynikidin yoq bir qéri xitayni kira qilip yamaliq téghigha bériptu. Uning bu xitaygha ichi aghrip yükini kötürüshüp öyige bille chiqiptu-yu keynige uchup chüshkili qil qaptu. Chünki öyde sey quruwatqini u nechche yildin béri izdewatqan singlisigha quyup qoyghandek oxshaydighan bir Uyghur qizi iken. Emma qiz uni héch tonughandek qilmaptu, eksiche Uyghurche gépige xitayche jawab bérip soghuq tégiptu we béshini burapla ichkerki bir öyge kirip kétiptu. Memetyüsüp héliqi xitaydin sorisa héch ish bolmighandek "Ayalim" dégüdek. Uning köngli shundin kéyin bénzin ichiwalghandek échilmaptu. Her küni héliqi cholaqni paylap mehellidin kételmeptu. Bir heptigiche héliqi qizni körelmey, tewekkül qilip ishikni chekse bashqa bir jüp er-xotun chiqiptu.

Ular qachqandin kéyin memetyüsüpke hemme ish aydinglishiptu. Shundin biri u yürikini ambur bilen qisqandek da'im bi'aram yürüptu. Emma singlisini toxtimay izdeptu. 2014-Yili pédagogika uniwérsitétining etrapida memetyüsüp héliqi xitayni singlisi bilen körüp qaptu. Bir turup tuydurmay öyigiche iz qoghlap bérip ot qoyup köydürüp tashlashni oylaptu. Emma tuyuqsiz singlisining ot ichide tolghiniwatqan haliti köz aldigha kéliwélip köngli unimaptu. Shuning bilen mashinidin kuluchni élip chüshüpla héliqi cholaqning béshigha qoyuptu. Qoralliq saqchilar kelgende memetyüsüp ularni oq chiqarsiken dep étiliptu, uning meydisige tekken oqta ölgüsi bar ikenduq. Epsus keynidin yégen zerbe uni yerge yiqitiptu.

-Aka, ablizkam bir yérim milyon tölemni men bérey dédi, unimidim. Chünki méning xitaygha xotun bolghan u alwastini körüp yashighum yoq. Shu bir tal singlim barti bu dunyaliqta. Uni taparmenmikin dep yashidim, tapsam dadamning ornida béshini silarmen, talaliq qilarmen, aka-singil bolup bille yasharmen deptimen. Tapqan chéghimda bir qara xitaygha egiship qachti, kuluch bilen salay dédim, qolum barmidi. Aka, yashap néme qilimen, u méning singlim tursa, ya közdin yoqitalmisam, ya körmey chidiyalmisam. Bu geplerni soraqchigha démidim, qaysi yüzüm bilen deymen. Boldi, singlim némige aylinip ketken bolsa bolsun, yüzi tökülmisun. Yashisun, xudayim insap bére, adem bolup qalar, bir künlerde bir akam barti dep qebremni yalghuz qoymas. Shularni dewétip memetyüsüp özini peqet tutalmay, yüzini yughili turuba terepke ketti.

Shundin kéyin u xuddi aldimda uyatliq bir yéri échilip qalghandek manga tik béqip qarimaydighan, udul kélip qélishtin qachidighan boldi. Menmu uni gep qilip béremdikin démeydighan boldum. Toghrisi uninggha néme déyishni bilmeyttim, ichimde hawani herqanche tartsammu nepes bilen chiqmaydighan bir "Uh" bar idi. Qamaqxanida ölümge höküm qilin'ghan jinayetchilerge étibar qilinatti. Bezide uninggha alahide kadir tamiqi bérilse manga qisinatti. Memetyüsüpning tamaq bölüp bériwatqan qolliri manga dariltamda akisigha tamaq bölüp bériwatqan héliqi sebiy qizchaqning halitini eslitip ichim téximu siyrilatti.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet