Thêm 4 tập đoàn kinh tế quốc doanh

Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng mới ban hành một chỉ thị, theo đó, Bộ Kế họach Đầu tư được yêu cầu hòan chỉnh dự thảo nghị định về thí điểm mô hình tập đòan kinh tế để Thủ tướng Việt Nam ban hành vào tháng tới.
Trân Văn, phóng viên RFA
2009.06.30
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
PetroVietnam-305.jpg Cơ chế vận hành của các Tổng công ty Quốc doanh như PetroVietnam phản ảnh những bất cập của "nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN" mà Việt Nam đang theo đuổi.
AFP PHOTO

Theo ch th này, các b Quc Phòng, Công Thương, Xây Dng được yêu cu hòan chnh các đ án đ thành lp thêm bn tp đòan na.

Ch th va k ca Th tướng Vit Nam đã làm nhiu người kinh ngc vì kinh tế Vit Nam đang đi din vi rt nhiu khó khăn, th thách và trong nhng ri ro tim n đó, có phn trách nhim không nh ca các tp đòan kinh tế nhà nước.

Tập đoàn quốc doanh

Năm 2005, B Chính tr ban hành mt ngh quyết v vic thành lp  tp đòan kinh tế nhà nước đ th nghim mô hình này. Tuy vn là th nghim nhưng tính đến gia năm ngóai, Vit Nam đã có khang 70 tp đòan kinh tế ca nhà nước.

Theo mt vài chuyên gia kinh tế, mô hình tp đòan kinh tế nhà nước không mi. Mô hình này đã xut hin t thế k 19 ti châu Âu nhm chng nhng nguy cơ do tư nhân đc quyn cung cp các sn phm, dch v cn thiết cho s phát trin chung ca kinh tế quc gia. Đng thi nâng cao kh năng cnh tranh trên th trường thế gii và đáp ng nhng yêu cu liên quan mt thiết đến an ninh và quc phòng.

Nhà nước hy vng Vit Nam s có nhng doanh nghip ln, kinh doanh hiu qu, phát trin mnh, tr thành nhng ‘qu đm thép’ cnh tranh vi các tp đoàn nước ngoài, các công ty đa quc gia.

Bà Phạm Chi Lan

Tuy nhiên t thp niên 1960 ti 1980, do khoa hc công ngh phát trin và mc đ tòan cu hóa ngày càng rng, kh năng cnh tranh cũng như  tính hiu qu ca các tp đòan kinh tế nhà nước gim dn, thm chí còn cn tr s phát trin kinh tế, nhiu quc gia châu Âu đã lai b hàng lat tp đòan kinh tế nhà nước ca h.  

Đến nay, hình như ch có Vit Nam đi theo chiu ngược li. Cui năm 2007, trao đi vi báo chí Vit Nam v vic thành lp t các tp đòan kinh tế, bà Phm Chi Lan, mt chuyên gia kinh tế, gii thích:  “Nhà nước hy vng Vit Nam s có nhng doanh nghip ln, kinh doanh hiu qu, phát trin mnh, tr thành nhng ‘qu đm thép’ cnh tranh vi các tp đoàn nước ngoài, các công ty đa quc gia…”.

Tr li chúng tôi, Tiến sĩ Nguyn Vân Nam đưa ra mt cách nhìn khác. Ông bo, đó là kết qu tt nhiên khi quyết đnh xây dng nn kinh tế th trường theo đnh hướng xã hi ch nghĩa và kinh tế quc doanh vn phi gi vai trò ch đo:  

“Có mt điu phi thy rõ rng, nn kinh tế th trường theo đnh hướng xã hi ch nghĩa như Vit Nam đang c gng xây dng, vi nhng nguyên tc và thc tế hin có thì nó mâu thun hay ít nht là cn tr quá trình t do hóa th trường đ tiến đến mt nn kinh tế th trường tht s.”

Đã có tp đoàn kinh tế nhà nước nào ca Vit Nam có th cnh tranh vi bên ngòai? Bà Phm Chi Lan xác nhn:  “Ngay c cnh tranh vi các nước trong khu vc cũng chưa có. Du khí hay Đin lc có d án đu tư ra nước ngoài thì  ch yếu vì đó là nhng nơi Vit Nam có quan h chính tr tt. Còn đu thu giành d án quc tế thì chưa”.

Nn kinh tế th trường theo đnh hướng xã hi ch nghĩa như Vit Nam đang c gng xây dng, vi nhng nguyên tc và thc tế hin có thì nó mâu thun hay ít nht là cn tr quá trình t do hóa th trường đ tiến đến mt nn kinh tế th trường tht s.

TS Nguyễn Vân Nam

Tăng tht thóat?

Trong thc tế, các tp đòan kinh tế nhà nước - nhng “qu đm thép”, hay gi theo kiu ca ông Nguyn Sinh Hùng, Phó Th tướng Vit Nam là nhng “ông anh c ca nn kinh tế” đã lm được gì?

Gia năm ngóai, Ban Ði mi và Phát trin doanh nghip ca chính ph loan báo: Đến cui năm 2007, có 16 tp đoàn, tng công ty nhà nước đu tư vào lĩnh vc ngân hàng. Ngoài ra, còn 9 tp đoàn, tng công ty đu tư vào chng khoán, 12 tp đoàn, tng công ty đu tư vào lĩnh vc tài chính, bo him. Chưa k 13 tp đoàn, tng công ty đu tư vào lĩnh vc bt đng sn... Tng cng, các tp đoàn và tng công ty nhà nước đã đu tư vào nhng lĩnh vc ngòai phm vi trách nhim ca mình ti 15.000 t đng.

Ít ngày sau, B Tài Chính hiu đính các s liu va k cho sát vi thc tế. Theo đó, tng vn đu tư ra bên ngoài ca các tp đoàn và tng công ty nhà nước lên đến 117.000 t đng. Đc bit, theo B Tài chính, hiu qu s dng vn ca các tp đoàn, tng công ty rt t. H s n mt s “ông anh c ca nn kinh tế” gp 42 ln vn.

Tiến sĩ Nguyn Quang A tng nêu thc mc:  “Chng hiu ti sao các ngân hàng li cho h vay như vy? Vì vi tp quán cn trng thì ngân hàng s rt khó cho vay khi t l n/vn ch s hu vượt hơn 3 ln. Chc là chính ph vay h, hay bo lãnh hay lnh cho các ngân hàng phi cho vay? Vi t l vay n/vn ch s hu như thế, ri ro là kinh khng”.

Chng hiu ti sao các ngân hàng li cho h vay như vy? Chc là chính ph vay h, hay bo lãnh hay lnh cho các ngân hàng phi cho vay? Vi t l vay n/vn ch s hu như thế, ri ro là kinh khng.

TS Nguyễn Quang A

Khi được Đài chúng tôi đ ngh bình lun v nhng ri ro t vic các tp đoàn kinh tế nhà nước thi nhau đ vn vào lĩnh vc tài chính, ngân hàng, Tiến sĩ Vũ Quang Vit, chuyên viên kinh tế cao cp ca Liên Hip Quc, nêu mt ví d:

“Ví d như tôi là mt người có th lp ra mt ngân hàng thì dĩ nhiên là khi mi người b tin vào trong ngân hàng y đ đu tư, tôi s ly s tin y đ tôi t cho tôi vay, ri tôi mun làm gì thì làm. Đáng l, khi cho vay, ngân hàng phi theo dõi, đánh giá rt k cho con n vay, h quan sát con n rt k nhưng mà bây gi, khi con n là ch qúi ông ngân hàng thì quí ông ngân hàng phi xì tin cho nó”.

Tình trng tp đoàn kinh tế nhà nước thành lp thêm nhiu công ty, liên kết hot đng trong nhiu lĩnh vc, ngành ngh khác hn vi lĩnh vc mà h được đc quyn và phi chu trách nhim chính, vn không gim. Các sai phm tài chính cũng vy.

Tun trước, Thanh tra  Chính ph công b Kết lun thanh tra vic thc hin xây dng 17 phòng thí nghim trng đim, trong đó có “b th mô hình tàu thu” ca Tp đoàn Công nghip tàu thu Vit Nam (gi tt là Vinashin).

Theo đó, Vinashin đã dùng hết 113 t đng nhưng công trình này vn chưa hòan thành dù đã quá hn ba năm. Vinashin đã mua nhng thiết b không đúng vi hp đng, hoc không tương thích vi nhau nên không s dng được, hoc đã chi tin mua nhưng khi thanh tra không thy thiết b, ri không xây dng nhưng vn chi tin giám sát xây dng – lp đt và vn hành thiết b, đã vy còn c ý vay vi lãi sut cao đ chp nhn tr khan chênh lch lãi lên ti 3.100 t đng...

Kim tóan Nhà nước cũng va công b kết qu kim toán Tp đòan Than và Khóang sn (gi tt là TKV). Theo đó, đa s công trình do TKV làm ch đu tư đu liên tc điu chnh quy mô, vn đu tư khiến công qũy mt thêm hàng trăm t đng. TKV đã ch đnh sai quy đnh hàng chc gói thu, tr giá hàng trăm t đng. Ri thay vì tp trung khai thác than và khóang sn, TKV đã dùng ti 400 t đ  đu tư vào ngân hàng, chng khoán, các qu đu tư

Ngh đnh v thí đim mô hình tp đòan kinh tế mà Th tướng Vit Nam s ký và ban hành vào tháng ti là đ đáp ng mt yêu cu mà Quc hi đ ra t năm 2007, đ hn chế ri ro do các tp đòan kinh tế gây ra.

Do vy, người ta không hiu vì sao đi kèm vi nó li có ch đo lp thêm bn tp đòan kinh tế nhà nước na, dù tt c vn còn đang th nghim và kết qu th nghim rt đáng ngi?

Nhận xét

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được xem xét trước khi đưa lên trang web, phù hợp với Nguyên tắc sử dụng của RFA. Ý kiến của Bạn sẽ không xuất hiện ngay lập tức. RFA không chịu trách nhiệm về nội dung các ý kiến. Hãy vui lòng tôn trọng các quan điểm khác biệt cũng như căn cứ vào các dữ kiện của vấn đề.