Đề xuất trả phí cho các hộ dân tự phân loại rác từ nguồn: liệu có khả thi?

RFA
2020-08-13
Share
000_1PT5ZJ.jpg Ảnh minh họa: Một người đàn ông thu gom chai nhựa phế thải ở Hà Nội vào ngày 12/3/2020.
AFP

Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong phiên họp sáng 12/8 cho ý kiến về Dự thảo Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi đã nhắc đến nội dung phân loại, thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt.

Báo trong nước dẫn nội dung cuộc họp cho biết theo dự thảo lần này, đơn vị thu gom, vận chuyển có quyền từ chối phục vụ nếu hộ gia đình, cá nhân không phân loại và không sử dụng bao bì đúng quy định.

Bên cạnh đó, đơn vị thu gom, vận chuyển rác sau đó còn có thể thông báo cơ quan có thẩm quyền để kiểm tra, xử lý theo quy định pháp luật.

Tổng thư ký Quốc hội Nguyễn Hạnh Phúc trong phiên họp ngày 12/8 cho rằng nên có các biện pháp khuyến khích người dân thay vì xử phạt.

Cụ thể, ông đưa ra đề xuất nếu trả tiền cho người dân để họ có ý thức phân loại, dù không đáng bao nhiêu nhưng sẽ đem lại kết quả.

Bằng cách này, các đơn vị thu gom phải đi mua và nhà máy mua lại của đơn vị thu gom vận chuyển, Nhà nước có thể hỗ trợ cho các sản phẩm được tái chế qua chính sách thuế.

Trao đổi với RFA tối 13/8, Giáo sư Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên - Môi trường cho rằng đề xuất của Tổng thư ký Quốc hội cũng hợp lý. Ông lập luận:

“Khi người dân làm thêm việc phân loại rác tại nguồn mà có lợi thì chắc chắn sẽ động viên được họ làm. Nhưng tôi thấy một câu chuyện trong lịch sử tức đã có việc động viên người dân phân rác tại nhà, hồi đó phân 2 loại thùng rác thế nhưng khi xe rác đến chỉ có một xe lại đổ chung làm một. Thành ra tôi cho rằng việc khuyến khích phân loại tại nhà phải đồng bộ với hạ tầng cuả nhà nước đầu tư để xử lý rác, trong đó có việc chuyên chở, việc xây dựng nhà máy xử lý thế nào… Hiện nay tôi cho rằng đang rất cần tính đồng bộ, thống nhất từ trên xuống dưới tại tất cả các địa phương. Như vậy mới có thể giải quyết được câu chuyện rác, đặc biệt có thể ưu tiên trước tại hai đô thị lớn nhất là Hà Nội và Hồ Chí Minh. Tức là xe rác phải có 3 cái, thùng rác đầu đường phải có 3 cái, nhà chung cư nơi đổ rác phải có 3 đường ống đổ xuống chứ không phải đở vào một đường ống như chung cư hiện nay cũng không giải quyết được vấn đề gì.”

Trong dự thảo đã chỉnh lý lần này, rác thải sẽ được chia thành 3 loại bao gồm chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế; chất thải thực phẩm; chất thải rắn sinh hoạt khác.

Xác nhận thực tế mà Giáo sư Đặng Hùng Võ vừa nêu ra, bà Thanh Nguyễn, giám đốc một doanh nghiệp tư nhân chuyên về xử lý rác thải, cho biết chương trình thực hiện phân loại rác thải đã được chính phủ Hà Nội cho thực hiện hơn 1 năm qua.

Phía công ty của bà Thanh cũng tham gia hỗ trợ cho chương trình ở một số địa phương và người dân hưởng ứng rất tích cực. Thế nhưng, bà Thanh Nguyễn nhận định chương trình này không đạt kết quả, bởi do mỗi khi xe thu gom rác xuất hiện thì nhân viên vệ sinh lại đổ dồn vào chung với nhau nên người dân rất nản lòng.

Với quan điểm cá nhân, chị Lê Thị Thu Hồng, đang ở quận Phú Nhuận, thành phố Hồ Chí Minh cho rằng đề xuất của ông Nguyễn Hạnh Phúc sẽ khó khả thi ở thời điểm hiện tại do các công ty thu gom không đủ năng lực và nguồn vốn.

“Chị nói thiệt chủ yếu các đơn vị thu gom rác ở Việt Nam bây giờ làm không chuyên nghiệp, không phải là những công ty lớn đầu tư có quy mô. Thường chị thấy người ta thu gom rác rồi mang ra những bãi rác công cộng như ngày xưa nên thoải mái, tự do đem ra đổ chứ không phải có công ty, tập toàn để họ điều phối nhân viên của mình đi lấy rác. Tóm lại toàn những đơn vị nhỏ lẻ. Chỗ nào ngon lành còn có xe tải là đổ hết rác vào xe tải đó, còn khu chị trên Phú Nhuận, tương đối trung tâm mà còn lấy rác bằng xe lam. Việc chọn lọc rác thải chị nghĩ còn xa. Chủ yếu họ phải có dây chuyền tái chế, vốn mạnh mới làm được.”

Rác chất thành đống tại bãi rác tạm gần các tòa nhà cao tầng ở trung tâm thành phố Hà Nội vào ngày 17/7/2020.
Rác chất thành đống tại bãi rác tạm gần các tòa nhà cao tầng ở trung tâm thành phố Hà Nội vào ngày 17/7/2020.
AFP

Bên cạnh đó, chị cho rằng các doanh nghiệp thu gom rác thải tại Việt Nam chủ yếu muốn thu phí tiền rác hàng tháng của người dân nên không thiết tha với việc phân chia rác tái chế. Có chăng là họ phân chia vì mục đích riêng của từng cá nhân thu gom:

“Trong quá trình họ đến thu rác thì chị thấy họ cũng tự động làm thao tác như rác nào tái chế được họ để qua một bên để có thể sử dụng, vừa thu được tiền của dân mà vừa lấy được rác thải tái chế không phải tốn phí.”

Theo Giáo sư Đặng Hùng Võ, rõ ràng trong việc tìm ra phương án thích hợp cho việc phân loại rác trước khi vứt bỏ của người dân là chuyện không hề dễ dàng. Từ những thực trạng vừa nêu, ông cho rằng thậm chí việc vận động người dân trong trường hợp này cũng có những phức tạp nhất định. Ông lý giải:

“Tôi vẫn cho rằng động viên để người dân hiểu và làm là giải pháp chính chứ không phải xử phạt là chính. Vì xử phạt lúc này sẽ dẫn đến chuyện người dân đem rác ra chỗ công cộng vứt bởi vì những số đó rất nhiều và cũng không ai đi quản được suốt thời gian để phạt những người dân không làm theo hướng dẫn thì tôi cho rằng phải tiếp tục vận động, thậm chí phải có cách, và động viên người dân, những hộ nghèo bằng việc chi thêm tiền vì có như vậy thì người dân mới dễ dàng làm theo và khi làm thành thói quen thì coi như việc phân rác tại nhà thành công.”

Còn theo chị Lê Thị Thu Hồng, nếu có thưởng thì sẽ có phạt, như vậy sẽ hợp lý và thu hút được sự hưởng ứng của người dân.

“Nếu đưa tiền cho người dân để phân rác của họ, những rác tái chế được thì đồng ý có thể phạt họ. Nếu không đủ khả năng đó mà đòi phạt họ thì chị cũng không đồng ý.”

Hiện nay, tại một số địa phương, dù chính quyền có những nhắc nhở người dân phân loại rác nhưng việc này chỉ dừng lại ở mức kêu gọi suông, như lời chị Lê Thị Thu Hồng:

“Trước đây cũng nhận được những tin nhắn của Ủy ban Nhân dân phường gửi xuống khuyến khích hộ dân nên phân biệt rác thải hữu cơ và vô cơ nhưng chị để ý xung quanh hàng xóm chị chẳng ai làm.”

Do đó, chị Thu Hồng cho rằng nếu những dự thảo được xây dựng xuất phát từ sự văn minh, từ sự công bằng, đồng thời được thực hiện một cách nghiêm minh đối với tất cả mọi người, giúp thay đổi nếp sống, thay đổi tư duy người dân theo hướng tốt thì không riêng gì chị mà tất cả người dân đều ủng hộ.

Trong khi đó, chưa có biện pháp khuyến cáo đã nghĩ đến chuyện xử phạt sẽ không thu phục được lòng dân.

Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân trong phiên họp ngày 12/8 cũng đưa ra đề nghị cho rằng cần phải khiến việc phân loại rác trở thành nề nếp người dân.

Ngoài ra, bà Chủ tịch Quốc hội cũng giao cho Bộ Tài nguyên – Môi trường cần có những chiến dịch truyền thông, nâng cao ý thức và tạo thuận lợi cho người dân.

Nhận xét

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được xem xét trước khi đưa lên trang web, phù hợp với Nguyên tắc sử dụng của RFA. Ý kiến của Bạn sẽ không xuất hiện ngay lập tức. RFA không chịu trách nhiệm về nội dung các ý kiến. Hãy vui lòng tôn trọng các quan điểm khác biệt cũng như căn cứ vào các dữ kiện của vấn đề.