Khủng hoảng và Cơ hội

Nạn suy thoái kinh tế toàn cầu đã có chỉ dấu chạm đáy. Riêng tại Đông Á ngoài Nhật Bản, các nền kinh tế kia sẽ có hy vọng hồi phục trước tiên, trong đó có Việt Nam.
Nguyễn Xuân Nghĩa & Việt Long, RFA
2009-07-30
Email
Ý kiến của Bạn
Share
In trang này

Nhân v khng hong, Din đàn Kinh tế s tìm hiu v nhng cơ hi ci cách ca Vit Nam. Chương trình chuyên đ ca nhà tư vn kinh tế Nguyn Xuân Nghĩa s do Vit Long thc hin.

Vit Long: Xin kính chào ông Nguyn Xuân Nghĩa. Gii kinh tế quc tế cho rng nn suy thoái toàn cu đã chìm đến ch sâu nht và coi như chm đáy đ s hi phc. Riêng ti Đông Á ngoài Nht Bn thì các nn kinh tế đang phát trin, t Hàn Quc, Đài Loan ti Trung Quc hay Vit Nam, li có hy vng khi sc nhanh hơn c. Dù người ta chưa th kỳ vng vào mt s hi phc ngon mc chương trình chuyên đ ca chúng ta vn có th nhìn riêng vào tình hình Vit Nam đ rút ta mt s bài hc và vic phc hi mnh hay yếu sau này thì cũng còn tùy thuc vào nhng bài hc y. Câu hi đu tiên, thưa ông, vn là bi cnh ca vn đ trong giác đ ca Vit Nam.

Nguyn Xuân Nghĩa: - Kỳ trước, khi phân tích tình hình Indonesia, chúng ta có nói đến v khng hong Đông Á năm 1997 khiến x này b khng hong chính tr vào năm sau. Nhưng, Indonesia đã nhân v khng hong mà tiến hành ci cách v kinh tế ri chính tr đ n đnh li kinh tế và cng c cơ chế chính tr. Nh vy mà ln này h không b hiu ng suy thoái nng như nhiu quc gia khác và tiến hành bu c thành công, vi mt th chế chính tr dân chn đnh hơn trước. Vì thế, khng hong cũng là mt cơ hi ci cách mà người ta không nên b l.

- Bây gi v bi cnh ca Vit Nam thì ta không quên năm ngoái, kinh tế x này b lm phát nng, ti hơn 28%, do thương phm như nguyên nhiên vt liu lên giá và do chính sách tín dng quá hào phóng t nhiu năm trước. Khi y, vn đ ca Vit Nam là chế đ qun lý vĩ mô có quá nhiu lch lc, và thách đ trước mt là đy lui lm phát bng chính sách hn chế tín dng. Thế ri đến cui năm thì tình hình li đo ln vì suy thoái kinh tế toàn cu khiến Vit Nam phi va tăng chi va gii ta tín dng. C th là h lãi sut đi vay đ kích thích sn xut, t 21% vào tháng Sáu năm ngoái nay ch còn 10,5%, thm chí ch 6,5% nếu tr khon tr cp lãi sut là 4%. Trong khi y người ta vn phi canh chng nn lm phát có th tái din. Vì vy, Vit Nam va phi tng ga đ đy mnh sn xut mà cũng va đp thng đ n đnh vt giá. Đy là bài toán nan gii trong khi cơ chế kinh tế xã hi vn còn nhiu vn đ ni ti ca nó.

Vit Long: Trước khi nói v các vn đ ni ti y thì tình hình kinh tế Vit Nam đã kh quan hơn chưa nếu ta căn c trên nhng thng kê mi nht va được công b?

Nguyn Xuân Nghĩa: - Tình hình đã tm kh quan hơn vi đà tăng trưởng ca quý mt là 3,1%, ca quý hai là 4,5% và quy ra toàn năm thì kinh tế Vit Nam tăng trưởng được 3,9% trong sáu tháng đu năm. Vit Nam chưa hy vng đt ch tiêu tăng trưởng 6% như chính quyn đ ra, nhưng tình hình chung thì đã có v bt đen ti. Trong khi y, vt giá cũng phn nào được km hãm vi mc lm phát quy ra toàn năm là 3,9%. Đy là mt tích cc ca tình hình mc dù mình không th hoàn toàn tin tưởng vào mc chun xác và cp nht ca các thng kê kinh tế.

- Ngược li, vì suy thoái toàn cu mà đu tư quc tế và xut khu đu gim nên Vit Nam vn b nhp siêu, là nhp khu nhiu hơn xut khu, và b thiếu ht cán cân vãng lai. Điu y nh hưởng đến t giá đng bc và chế đ ngoi hi. C th là đng bc Vit Nam mt giá và còn mt giá nng t nay đến cui năm, trong khi đô la M tr thành khan hiếm hơn trên th trường. Đng thi, Vit Nam b bi chi ngân sách quá cao và càng khó vay mượn trên th trường trái phiếu. Đã thế, khi lượng tín dng bơm ra quá nhiu vi lãi sut ưu đãi vì được tr cp ti 4%, có khi li không trút vào đi tượng cn cp cu mà còn gây vn đ cho sau này. Tc là trong gii pháp đy lui khng hong đã li có mm mng khng hong.

Vit Long:  Bây gi, chúng ta tr li các vn đ ni ti ca Vit Nam. Nhng vn đ y là gì?

Nguyn Xuân Nghĩa: - Tôi xin được tp trung vào các vn đ chính. Trước hết là tht quân bình vĩ mô, là cơ chế kinh tế quc dân, khi nhà nước chi nhiu hơn thu nên b bi chi hay khiếm ht ngân sách. Mc bi chi còn gia tăng vì hu qu ca khng hong. Th hai, trong các thành phn kinh tế, doanh nghip nhà nước vn chiếm vai trò khng chế dù có hiu năng rt kém. Đã thế, gia cơn khng hong, lãnh đo Vit Nam li còn lp thêm nhiu tng công ty quc doanh mi. Th ba, tín dng ni lng li rót không đúng đi tượng cn kéo ra khi khng hong mà ch cng c thêm doanh nghip nhà nước và có th li thi lên nhiu trái bóng đu cơ như đã tng thy trước đây. Sau cùng, trong s lch lc chung đó, nhà nước vn kim soát quá nhiu v giá c, tín dng và phân phi hàng hoá nên chưa ra khi t nn qun lý rt rng mà li rt nông. Nhng bt n v vĩ mô vì vy vn còn nguyên vn, như trước cơn khng hong.

Vit Long: Theo ý kiến ca ông, nếu Vit Nam nên nhân cơ hi này mà tiến hành ci cách thì cn ci cách theo nhng hướng nào?

Nguyn Xuân Nghĩa: - Trước tiên vn là cái cách cái đu, bng thay đi tư duy v vai trò can thip ca nhà nước. Cn tinh vi và chun xác hơn đ đt mc công hiu cao hơn thay vì ôm đm bao bin mà vn là bt lc. Th hai, ngay v vai trò ca nhà nước, cn quan nim li mt yêu cu then cht là ym tr cho th trường có đy đ thông tin trung thc và cp nht, trước hết là thông tin minh bch v đường li chính sách ca mình, sau đó là v tình hình tr trường trong và ngoài nước. Nếu được thông tin chính xác, các tác nhân kinh tế, trước tiên là doanh nghip, s có cơ s tính toán v quyết đnh kinh doanh hu gim thiu hiu ng tai hi ca khng hong.

Vit Long: Ngoài ra, v mt qun lý vĩ mô, Vit Nam còn phi làm gì mt cách c th.

Nguyn Xuân Nghĩa: - Trong tinh thn quan nim li vai trò can thip ca nhà nươc thì nên rà soát và gii ta dn chế đ kim soát giá c đ th trường gi vai trò quyết đnh nhiu hơn. Khi đó, giá c s là ch du xác thc nht ca cung và cu và là nn tng ca tính toán kinh doanh hay sn xut hu đáp ng đúng yêu cu ca th trường. Chính là chế đ kim soát giá c mi gây lch lc và tính toán sai lm trong kinh doanh và cũng là mt đng lc ca tham nhũng và buôn lu. Vic gii ta y cn đi tng bước tim tiến, trước tiên là vi các nguyên nhiên vt liu cn thiết cho sn xut, như st, thép, xi măng, xăng du. Chiu hướng chung là hãy đ th trường và xã hi hơn là b máy hành chinh thư li quyết đnh v giá c.

Vit Long: Ngoài vic quan nim li vai trò ca nhà nước, đâu là nhng ci cách vĩ mô mà ông cho rng Vit Nam nên tiến hành?

Nguyn Xuân Nghĩa: - Chn chnh li công chi thu ca ngân sách quc gia đ khi b thiếu ht. Không nên tăng chi đ cp cu doanh nghip, nht là doanh nghip nhà nước, mà chú trng nhiu hơn đến các thành phn lao đng đang b khn khó vi khng hng. Nên gim thiu vai trò đu tư ca nhà nước vì đy là chc năng ca tư doanh. Và nếu có th được thì nên gim thuế cho tư doanh d dàng hi phc sn xut và tuyn dng nhân công. Nếu không chn chnh công chi thu mà c đ bi chi gia tăng thì vic phát hành công kh phiếu đ vay tin và hút bt lượng tin t lưu hành đu không có kết qu. Trung Quc đã thy ra bài toán y khi vay tin đ kích cu mà th trường trái phiếu vn không mun mua. Vit Nam cũng b như vy ch yếu là vì th trường không tín nhim. Sau chuyn công chi, Vit Nam cũng cn chú ý đến chính sách tin t.

Vit Long:  Ông cho rng chính sách tín dng và tin t hin nay vn chưa thoà đáng hay sao?

Nguyn Xuân Nghĩa: - Ngay trước mt, Vit Nam không th tiếp tc mà s sm chm dt vic tr cp lãi sut hin nay và các doanh nghip s phi xoay tr vi thc tế đó trong mt vài tháng ti.

- Nhìn v dài, chính sách tin t và c th là cách tính các loi lãi sut cn được quan nim li đ thc tế phn nh quy lut cung cu hu mnh giá trên b mt đi sát vi thc giá ca kinh tế. Ngân hàng Nhà nước cn được tăng cường thm quyn pháp lý và kh năng chuyên môn đ tính ra các mc lãi sut y, như chiết khu sut hay lãi sut cơ bn và các loi lãi sut ký thác.

Vit Long:  Ông va trình bày là Vit Nam nên ym tr tư doanh bng cách gim thuế nay li chm dt tr cp lãi sut thì vic đó có mâu thun hay không?

Nguyn Xuân Nghĩa: - Thưa người ta có th ym tr tư doanh bng bin pháp gim thuế hoc bng tr cp lãi sut. Nhưng vn đ đt ra là đi tượng được ym tr: chế đ tín dng ưu đãi ngày nay li tp trung giúp đ doanh nghip nhà nước hơn là tư doanh, trong khi thc tế khách quan là vic tr cp lãi sut đc bit này s không th kéo dài được.

Vit Long:  Bây gi, xin ông trình bày tiếp v nhng bin pháp tin t tín dng đó.

Nguyn Xuân Nghĩa: - Thưa, song song vi lãi sut là vn đ hi sut, tc là t giá ngoi hi ca đng bc tính theo các loi ngoi t khác. Tôi thin nghĩ rng Vit Nam nên m dn biên đ giao dch ca đng bc và khai thông ách tc đ không b nn kham hiếm đô la như người ta đang thy hin nay. Vn đ s dĩ đt ra vì th trường vn e s nguy cơ lm phát nên găm gi M kim hoc trút tin mt vào các khí c đu tư hay đu cơ khác. Hu qu là doanh nghip cn đô la đ kinh doanh thì đang b kt và Ngân hàng Nhà nước b sc ép là phi x đô la ra th trường trong khi t giá chính thc ca đô la vn c chy theo t giá th trường t do, hay ch đen.

Vit Long: Câu hi cui thưa ông, nếu mun ci cách nhân cơn khng hong, Vit Nam còn cn làm gì na?

Nguyn Xuân Nghĩa: - Nên đy mnh c phn hoá tc là gii tư các doanh nghip nhà nước. Vic tư nhân hoá, dù chưa là toàn phn ca các công ty quc doanh, vn s tăng thu cho ngân sách quc gia, kích thích th trường chng khoán, đng thi to điu kin cho vic ci thin t chc và kinh doanh hu nâng cao kh năng cnh tranh. Tôi thin nghĩ là Vit Nam không nên đi git lùi mà tiếp tc bo v, thm chí gia tăng vai trò ca thành phn kinh tế quc doanh như chúng ta va thy trong v khng hong.

- Trong phm vi y, lãnh đo Vit Nam nên nhìn li hiu ng ca v khng hong kinh tế Đông Á trong các năm 1997-1998. Chính là v khng hong y mi khiến các quc gia lâm nn đu ci t và đy cũng là lý do vì sao các nước này s sm hi phc hơn nhiu x khác.

Vit Long: Xin cm t ông Nguyn Xuân Nghĩa.

Xem toàn trang