10-ماي توكيودا ياپونىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتى بىلەن خەلقار كەچۈرۈم تەشكىلاتىنىڭ ياپونىيە شۆبىسى ھەمكارلىشىپ، ئۇيغۇر ئىرقىي قىرغىنچىلىقى توغرىسىدا بىر مەيدان ئىلىمي مۇھاكىمە يىغىنى ئۆتكۈزدى. يىغىندا خىتاينىڭ ھازىرقى زامان تارىخى تەتقىقاتچىسى سۈپىتىدە تونۇلغان مۇئاۋىن پروفېسسور شىباتا تېتسو ئەپەندىم لېكسىيە سۆزلىدى.
بۇ يىغىن ياپونىيەدىكى ئاكادېمىكلارنى ئۇيغۇر قىرغىنچىلىقى توغرىسىدا ئاكتىپ ئاۋاز چىقىرىشقا ئۈندەش ۋە سەپەرۋەر قىلىش ئۈچۈن ياپونىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتى يېقىنقى نەچچە يىلدىن بۇيان ھەر ئىككى-ئۈچ ئايدا بىر قېتىم ئۇيۇشتۇرۇپ كېلىۋاتقان يۈرۈشلۈك لېكسىيەلەرنىڭ بىرى ئىكەن.
تەتقىقاتچى شىباتا ئەپەندىم نەچچە يىلدىن بۇيان، غەرپ ئەللىرىدىكى تەتقىقاتچىلارنىڭ ئۇيغۇر ئىرقىي قىرغىنچىلىقى ھەققىدىكى تەتقىقاتى بىلەن خىتيانىڭ ئۇنى يوققا چىقىرىش ئۈچۈن قىلغان تەشۋىقاتلىرى ۋە ئاشكارىلنىپ كەتكەن ئىچكى ھۆججەتلىرىنى كۆپلەپ سېلىشتۇرۇش ۋە ئانالىز قىلىش بىلەن شۇغۇللانغان.
بۇ قېتىمقى لېكسىيەسىدە، شىباتا ئەپەندىم خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارنى ”قايتا تەربىيىلەش“ نامىدا كەڭ-كۆلەمدە لاگرلارغا قامىشى، ”ئېشىنچا ئەمگەك كۈچىنى يۆتكەپ نامراتلىقتىن قۇتۇلدۇرۇش“ نامىدا ئۇيغۇر ياشلىرىنى مەجبۇرىي ئەمگەكلەرگە سېلىشى، ئۇيغۇر قىزلىرىغا تەھدىت سېلىش ياكى ئېقتىسادىي مەنپەئەت بىلەن ئالداش قاتارلىق ۋاسىتىلەر ئارقىلىق خىتاي ئەرلىرى بىلەن توي قىلىشقا زورلىشى، ئۇيغۇر ئاياللىرىنى تۇغماس قىلىۋېتىش ئارقىلىق نوپۇس تىزگىنلىشى قاتارلىق تېمىلاردا ئۆزىنىڭ تەتقىقات نەتىجىلىرىنى ئوتتۇرىغا قويۇپ، خىتاي ھۆكۈمىتى تەشۋىقاتىنىڭ ساختىلىقلىقلىرىنى ئېچىپ تاشلىدى.
ئىگىلىنىشىچە، ئۇيغۇر مەسىلىسىنى ھەر دائىم كۈنتەرتىپتە تۇتۇپ تۇرۇش ئۈچۈن ئۇيۇشتۇرۇلغان بۇ يۈرۈشلۈك لېكسىيەلەرنىڭ تەسىرىدە، ياپونىيە خەلقىنىڭ خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قاراتقان تۈرلۈك زۇلۇملىرى، بولۇپمۇ ئۇيغۇر ئىرقىي قىرغىنچىلىقى ھەققىدىكى چۈشەنچىسى كۈنسېرى كېڭەيگەن.
مۇھاكىمە يىغىنىدا يەنە، خەلقار كەچۈرۈم تەشكىلاتنىڭ بىر نەپەر خادىمى بىلەن ياپونىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتىنىڭ رەئىسى لېكسىيەگە يانداش ھالدا مۇناسىۋەتلىك دوكلاتلارنى بەردى.