"Lékin, dunya bu ishqa mahiyet jehette köz yumdi"

Yéqinda" yawrupa bixeterlik, hemkarliq teshkilati sahibxan dölet qazaqistanda yighin échip, qirghizistan'gha xelq'ara saqchi qisimliri ewetishni qarar qildi. Étnik toqunushning aldini élish merkizining bashliqi hébbért salbar, qirghizistan'gha xelq'ara saqchi qisimliri ewetishni otturigha qoydi. Arqidinla amérikining mu'awin dölet ishlar katipi jémis siténbérg, tekshürüsh üchün qirghizistan'gha xelq'ara saqchi qisimliri ewetishni qollaydighanliqini bildürdi"
Obzorchimiz sidiqhaji rozi
2010.07.23
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Qirghizistanda bolup ötken weqeler jiddiy kéngiyip, jenubtiki osh wilayiti we jalal'abad rayonlirida, döletning igisi qirghizlar bilen elmisaqtin tartip mushu rayonda olturaqliship kéliwatqan özbék puqraliri otturisida toqunushni keltürüp chiqarghan idi. Bu toqunushni milliy, étnik toqunush déyishke bolamdu? medeniyiti bir, tili bir, dili bir, diniy étiqadi bir qérindash milletler otturisida némishqa bu derijide toqunush kélip chiqidu? némishqa 2minggha yéqin adem qurban bolghidek éghir paji'e kélip chiqidu?

Körüwélishqa boliduki, qérindash milletler otturisida qérindashliq rishtisi iptida'i halette qélip, siyasi jehette ittipaqlishish, zaman, makan ichide zörüriyet basquchigha kirmigenliktin, ziddiyet peyda qilghuchilar ongayla ikki qérindash milletning iptida'i shexsiyetchilikidin paydilinip, ziddiyet peyda qilip, yuqiriqidek paji'elerni keltürüp chiqardi.

Yawrupa hemkarliq, bixeterlik teshkilati qazaqistan yighinida, qirghizistan'gha saqchi qisimliri ewetmekchi boldi. Chünki, qirghizistan saqchilirining terepbazliqni asas qilip, qirghiz puqralirining özbék puqralirigha zorawanliq qilishigha sukut qilghanliqi, xelq'ara saqchi qisimliri ewetishke asas boldi. Uyghurlarning siyasi yeshkilatliri we aktipliri bu qararni qollaymiz déyishti.

Nöwette, amérikining armiyisi, nato qisimliri asasi jehettin afghanistanda tinchliq saqlawatidu.1999 - Yillarda nato qisimliri kosowada, bosniyide tinchliq saqlashni ishqa ashurghan. Bu alametler yawrupada tinchliqni ishqa ashurush bilen, asiyadimu tinchliqni ishqa ashurushning nato üchün éytqanda dunyawi mejburiyet ikenlikini éniq körsetti.

Tinchsiz rayonlargha tinchliq saqlash qisimliri qandaq shara'itta ewetilidu?

Qizghizistan, afghanistanlarni bir tinchsiz rayon dep qarayli. Bu döletlerge qoshna bolup turghan, xitaygha mustemlike bolup turghan Uyghuristanchu? ötken yili mustemlike uyghüristanda tinch yol bilen namayish qilghan 10mingdin artuq Uyghur, xitay herbiy,saqchilirining basturushigha uchridi. Iz - déreksiz ghayip boldi, hökümet qolgha aldi hem basturdi, xitay köchmenliri kochigha chiqip Uyghurlarni öltürdi. Xitay saqchilar sukut qildi, 6 - ayning 26 - küni xitayning shawgu'en shehiride xitay puqraliri Uyghurlarni urup - chanap öltürdi. Wang yangning saqchiliri sukut qildi... Ürümchide sheher bashliqi li ji broniwikning üstige chiqip, xitay köchmenlirige chaqiriq qilip... Yoqitayli, dédi, xitay saqchilar sukut qildi. Xitay saqchilar, xitay köchmenliri bilen birlikte Uyghurlarning öylirige bésip kirip zorawanliq qildi...

Xitay puqralirining Uyghurlarni öltürüshige xitay saqchilar suküt qildila emes, hetta xelq'ara jem'iyetmu sukut qildi. Xitayning basturushigha qarshi qattiq pozitsiye ipadileydighan bir dölet otturigha chiqmidi.

Bu weqelerge baha bergen démokratiyini ilgiri sürüsh fondi jem'iyitining bashliqi karil gérishmen ependi " washin'gton pochtisi géziti"ge yazghan maqaliside: " xitay saqchiliri zorawanliq bilen basturdi, lékin, dunya mahiyet jehette bu ishqa köz yumdi" dep körsetti. Dunyaning démokratiyisi, erkinlikide Uyghurlarning heqqi yoqmidi? ikkinchi dunya urushi dewride asiya tinch okyan urushini, hetta yawrupa urushini axirlashturushqa Uyghurlar hesse qoshmighanmidi?

Xelq'ara jem'iyet qirghizistan'gha saqchi ewetishni qarar qilghan shundaq künlerde, némishqa ötken yili qirghizistan weqesidin bir nechche hesse éghir weqe bolghan mustemlike uyghüristan'gha tekshürüshke xelq'ara saqchi qisimliri ewetilmidi?

Yuqiridiki ulinishtin bu progirammining tepsilatini anglighaysiler.
Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet