Kazafining ölümi we xitaylarning köz qarashliri

Kazafi urush jeryanida öldi, biraq kishini heyran qalduridighan bir terep shuki, xitayda tor betke chiqquchilar bu xewerni anglighandin kéyin bek tesirlendi.
Obzorchimiz sidiq haji rozi
2011-10-28
Élxet
Pikir
Share
Print

Xitay puqraliri her qaysi tor betliride kazafining ölümi toghrisidiki köz qarashlirini élan qilishqa bashlidi. Shularning ichide biri mundaq dédi:"Kazafining tügeshkinige ejeblinishning hajiti yoq. Chünki mustebit, zorawan hakimiyetlerning hemmisining teqdiri we kelgüsi oxshash bolidu, dölet ichide puqralarni basturidu, dölet sirtigha xushamet qilidu. Weziyetni tonumaydu, ölgüche özgermeydu, özini qudretlik chaghlaydu, axirida uzél- késil gumran bolidu."

Kazafining halak bulishi liwiyining kelgüsige qandaq tesir körsitidu, hazirche bir néme dégili bolmaydu.

Liwiyide kazafigha qarshi inqilabchilar ghelibe qildi. Xelq'ara jem'iyetning liwiye mesilisige waqtida arilashqanliqi meripetlik insaniyetning eqli küchining qanchilik qudretlik ikenlikini ispatlap berdi. Puqralarni basturushqa qaritilghan zorawanliq hazirqi dewrde hergizmu bir döletning ichki ishi bolmay qaldi. Kazafining dölet ichidiki zorawanliqi axirqi hésabta kazafini zorawanliq bilen aghdurushqa élip keldi. Kazafi mawzédungperes adem idi. Kazafi hakimiyitining we liwiyide mawzédungche sotsiyalizm qurmaqchi bolghan kazafining aghdurulushi, xitayning chet'eldiki bir péchkisining yoqalghanliqidin dérek berdi. Bügün kazafining aghdurulushidin tesirlen'gen junggoluqlar, junggoda mustebit tüzümning qandaq tüzüm ikenlikini tonup yetken junggoluqlar bolup qaldi.

"Qorsaq toysimu kishilik hoquqni yaxshilighanliq bolidu" dep, kishilik hoquqqa tebir béridighan junggo jem'iyitide terbiye körgen junggoluqning emdi "Nanning özila ozuq emes" deydighan köz qarashqa kélip oyghiniwatqanliqi kishilerni oygha salmamdu?

"Bir hökümran öz xelqining aldida özini qandaq tutushi kérek?" dep qoyulghan so'allargha "Shu hökümran, hökümran peqet xelqining bexti üchünla dölet bashqurghan waqitta, bundaq hökümran barliq puqralar arisida hörmetke sazawer bolghan, puqralarning ishenchige érishken hökümran hésablinidu" dep jawab bérishi kérek. Eksiche hökümranning ijtima'iy ornidin belgilen'gen mejburiyetni ada qilishtin waz kéchip, mejburiyetni ada qilishni bir terepke qayrip qoyup, özining mejburiyitini özi kemsitishke bashlighanda,"Ulugh erbabning" "Ulugh" liqi,"Toghra, dana partiye" ning "Toghriliqi"," Danaliqi" küchidin qalidu. Puqralarning ishenchidin ayrilip qalidu.

Bundaq chaghda birliship, ittipaqliship otturigha chiqqan xelqning küchi hökümetning küchidin üstün kélidu. Mubada hökümran her qandaq waqitta xelqni oylaydighanla bolsa, xelq bundaq hökümranni hergiz tashliwetmeydu. Özining hakimiyitini qoghdash üchün dawamliq basturushni özgermeydighan wasitige aylanduruwalidighan bolsa bundaq hökümran choqum aghdurulidu. Shuning biri kazafi hakimiyiti aghduruldi. Nöwet xitaygha qachan kélidu?

Toluq bet