Қәшқәрдики аталмиш 'тәрәққият'лар

Өткән йили йүз бәргән 5 - июл үрүмчи қирғинчилиқидин буян, хитай мәркизи һөкүмити мәхсус шәрқий түркистан мәсилиси һәққидә кәйни - кәйнидин сәпәрвәрлик йиғинлирини чақирип, " шинҗаңни ундақ тәрәққи қилдуримиз, йәрлик хәлқниң турмуш сәвийисини бундақ юқири көтиримиз " дәп җар селип кәлмәктә.
Обзорчимиз пәрһат муһәммиди
2010.04.08

Әгәр, бу йиғинларда тәкитләнгән мәсилиләрниң мәзмуниға қарайдиған болсақ, буларниң хитай һакимийити тәрипидин 60 йилдин буян товлинип келиниватқан қуруқ шоарниң әйниси икәнликини көрүвелиш тәс әмәс !

Чүнки, һазирға қәдәр хитай һакимийити һәқиқәтән шәрқий түркистан хәлқиғә пайда - мәнпәәт елип келидиған, уйғур хәлқиниң миллий истәклиригә җаваб берәләйдиған, шәрқий түркистандики миллий ихтилап вә тоқунушларни пәсәйтишкә пайдилиқ болған һечбир пилан - программини оттуриға қоялиғини йоқ, чүнки уларниң йүргүзмәкчи болған пилани вә сиясити тамамән хитай дөлитиниң вә хитай миллитиниң түп мәнпәәтлири асасида түзүп чиқилған болуп, уйғурларни хитайлаштуруш, миллий вә диний алаһидиликлирини йоқитиш, шәрқий түркистанниң тәбиий байлиқлирини талан - тараҗ қилиш вә сөмүрүш сияситидә һечбир өзгириш болғини йоқ.

Бу нуқтини хитайниң шәрқий түркистанда иҗра қиливатқан пүтүн сиясәтлиридин наһайити рошән көрүвелиш мумкин. Мәсилән, шинхуа ахбарат агентлиқи тәрипидин 4 - айниң 6 - күни елан қилинған бир хәвәрдә көрситилишичә, Өткән йили қәшқәр вилайитигә дөләт тәрипидин 7 милярд 300 милйон йүән мәбләғ селинип, хәлқ турмуши зор дәриҗидә юқири көтүрүлгәнмиш !

Мәзкур хәвәрдә, қәшқәр вилайитидә қолға кәлтүрүлгән аталмиш " тәрәққият " лар төвәндики нуқтиларға мәркәзләшкән болуп, биринчиси, өткән йили қәшқәр вилайитидә "қош тиллиқ маарип " ни тәрәққи қилдуруш үчүн 2 милярд йүән мәбләғ селинип, " қош тиллиқ йәсли " дәп аталған хитайчә йәслиләрниң сани 715 кә, униңда тәрбийилиниватқан өсмүрләрниң сани 100 миң нәпәргә йәткүзүлгән, қәшқәр вилайитидә йәсли йешидики балиларниң " қош тиллиқ йәсли " гә кириш нисбити 69 пирсәнткә йетип, алдинқи йилдикигә қариғанда 22 пирсәнт ашурулған.

Һәммигә мәлум болғинидәк, уйғурларниң миллий маарипини хитайлаштуруш, уйғур өсмүрлирини ана тилидин, миллий йезиқидин, миллий алаһидиликлиридин айриш мәқситидә иҗра қилиниватқан аталмиш " қош тиллиқ маарип " сиясити болса, уйғур хәлқиниң әң күчлүк наразилиқини қозғаватқан вә шәрқий түркистандики миллий исян вә наразилиқ һәрикәтлириниң күчийишигә бивастә сәвәбчи болуватқан әң асаслиқ амилларниң биридин ибарәт !

Хәлқара кишилик һоқуқ тәшкилатлириму хитай һакимийитидин уйғурларни ассимилиятсийә қилип йоқитишни мәқсәт қилған бу сияситини дәрһал әмәлдин қалдурушни тәләп қилип кәлмәктә.

Әһвал шундақ икән, бүгүн хитай һөкүмити қәшқәрдә "қош тиллиқ оқутуш " җәһәттә қолға кәлтүргән нәтиҗилирини қилчә ар - номус қилмастин, "қәшқәр хәлқиғә қилинған ғәмхорлуқ " дәп көккә көтүргән.

Юқириқи хәвәрдә көрситилишичә, өткән йили қәшқәрдә қолға кәлтүрүлгән йәнә бир "зор нәтиҗә" болса, уйғур миллий мәдәнийитиниң бөшүки һесабланған қәшқәр қәдимий шәһиридә 4715 аилилик уйғурниң өйиниң чеқип ташланғанлиқи вә бу аһалиләрниң башқа җайға көчүрүлгәнлики болуп, буму қәшқәр хәлқиғә қилинған " ғәмхорлуқ " тәриқисидә базарға селинған !

Һәммигә мәлум болғинидәк, кейинки йиллардин буян хитай һакимийити, вәтән ичи вә сиртидики уйғурларниң шунчә күчлүк қаршилиқиға вә хәлқаралиқ тәшкилатларниң қаттиқ әйиблишигә қаримастин, "йәр тәврәшкә чидамлиқ өйләрни бәрпа қилиш" дегән ниқап билән, уйғур мәдәнийитиниң бөшүки һесабланған қәшқәр қәдимий шәһирини чеқип вәйран қилиш һәрикитини җиддийләштүрүп кәлмәктә. Хитай һакимийитиниң буниңдики асаси мәқсити, миллий мирасни йоқитиш шәкли билән миллий туйғу вә миллий ирадини аҗизлаштуруш, йәнә бир җәһәттин, аһалини тарқақлаштуруш арқилиқ, уйғурларниң топлишип исян қилишиниң алдини елиштин ибарәт иди.

Бу мәсилиму вәтән ичи вә сиртидики уйғурларниң, шундақла дуня җамаәтчиликиниң күчлүк наразилиқини қозғап киливатқан җиддий мәсилиләрниң бири иди.

Демәк, мушу нуқтиниң өзила, хитай һакимийитиниң уйғурларни хитайлаштуруш вә ассимилиятсийә қилип йоқитиш нийитидин қәтий ваз кәчмәйдиғанлиқини, бу мәқситини әмәлгә ашуруш үчүн вастә таллимайдиғанлиқини очуқ көрситип турмақта.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.