Xitayning sherqiy türkistan'gha qarita yéngidin tüzüp chiqqan ' yéza islahat pilani' gha baha ( 2 )

Jem'iy 8 paragraf we 36 maddidin terkip tapqan bu pilanda, taki 2020 - yiligha qeder Uyghur yézilirigha qarita yürgüzidighan tüp siyasiti heqqidiki konkrétni chare - tedbirler otturigha qoyulghan idi.

Emeliyette bu pilan del bir " tülkining teqsimati " bolup, Uyghur déhqanliri bundin kéyin yene 49 - yilidin buyanqigha oxshash pilanliq halda ashliq ishlepchiqirishi bilen shughullinip, pütün xitayni ashliq bilen teminleshke kapaletlik qilishi, hökümet némini buyrup berse shuni térishi lazim idi. Melum menidin alghanda bu, Uyghur déhqanlirini xitayning yallanma déhqanlirigha aylandurush siyasitidin ibaret idi. Hazirgha qeder dunyada bir yallanma déhqanning ronaq tépip bay bolghanliqigha da'ir héch bir örnek yoq, axirqi hésabta ronaq tépip nep alidighanlar yenila yallanma déhqanlarni ishlitip ularning qénini shoraydighan yer igiliri idi.

Shunga, mahiyet jehettin alghanda bügün Uyghur déhqanliri bilen xitay hökümiti otturisidiki munasiwet, yer igisi bilen, uninggha yallinip ishleydighanlar otturisidiki munasiwettin ibaret idi. Emma biz sherqiy türkistanda siyasi we iqtisadi jehette alahide imtiyazlardin behriman boluwatqan we erkin ishlepchiqirish bilen shughulliniwatqan bingtüenlik xitay déhqanlirining weziyitige qarap baqayli: bügün xitayning resmiy istatistikilirida, bingtüenning omumi nopusi 2 milyon 563 ming 800 neper bolup, sherqiy türkistanning omumi nopusining peqetla 13.7 Pirsentini teshkil qilidu, uning igiliwalghan térilghu yer kölimi 953 ming 900 géktar bolup, ularning xitayni ashliq bilen teminlesh mejburiyiti yoq. Sherqiy türkistanda iqtisadi qimmiti yuqiri bolghan déhqanchiliq mehsulatlirini ishlepchiqirish tamamen ularning monupolluqida.

Mesilen, 2007 - yili bingtüenning paxta térilghu yer kölimi pütün sherqiy türkistanning paxta térilghu yer kölimining 50.1 Pirsentini, qizilcha térilghu yer kölimi 34.4 Pirsentini, yaghliqdan térilghu yer kölimi bolsa omumi térilghu yer kölimining 30.1 Pirsentini teshkil qilghan. Emeliyette bolsa déhqanchiliqta iqtisadi qimmiti yuqiri bolghan mehsulatlar bolsa del bingtüen monopol qiliwalghan yuqiriqi 3 xil mehsulattin ibaret idi.

Xitayning sanliq melumatlirida körsitilishiche, sherqiy türkistanda bir mo yerge ashliq térighan déhqan, yil axirida texminen 300 kilogram hosul alidu. Uyghurlar zich olturaqlashqan jenobiy rayonlarda bügün bir Uyghur déhqan'gha toghra kélidighan térilghu yer kölimi aran bir mo etrapida, sen bir yil qan - ter töküp bir mo yerdin alghan 300 kilogram bughdiying yaki quniqingni sétip ronaq tépishing yaki qed kötürüshüng mumkinmu ? shunga hazir sherqiy türkistanning jenobiy rayonlirigha qaraydighan bolsingiz, pütün yéza - qishlaqlarni xitayning tili bilen éytqanda " di baw xu " lar, yeni yilliq kirimi 700 yüendin töwen bolghan namrat a'ililer qaplighan.

Xitayning sanliq melumatlirida, peqetla jenubtiki atush, qeshqer we xoten wilayetlirining özidila yilliq kirimi 700 yüen'ge yetmeydighan bir milyon 500 mingdin artuq töwen kirimliq namrat a'ilining barliqi we bularning hökümetning, " di baw jin " dep atalghan " sediqe " sige tayinip hayat kechürüwatqanliqi qeyt qilinmaqta. Istansimizning aldinqi qétimliq anglitishlirida, peyziwatning qosh'awat yéziliq partkom sékrétari li pemililik xitayning, yuqiridin bu yézidiki namrat déhqanlargha tarqitip bérilgen we Uyghur déhqanliri teripidin " di baw puli " dep atalghan " sediqe " si'igimu xiyanet qilip, yep - ichip we qimar oynap yoqatqanliqigha da'ir xewer élan qilin'ghan we bu hadise chet'ellerdiki Uyghurlar arisida küchlük ghulghula peyda qilghan idi.

Démek, mana bu, pütün xitayni ashliq bilen teminlewatqan we emma chapini tizidin ashmighan Uyghur déhqanlirining bügünki échinishliq weziyiti.

Nöwette sherqiy türkistandiki pütün xitay metbu'atliri, " aptonom rayonluq partkom we aptonom rayonluq xelq hökümitining, yéza islahatining tereqqiyatini ilgiri sürüsh heqqidiki pikri " dep atalghan bu yéngi istratégiyilik pilanini bes - beste teshwiq qilmaqta we uni qandaqtur, " Uyghur déhqanlirini ronaq tapquzushning siyasiy enggüshtiri " dep maxtap kökke kötürmekte. Emeliyette bolsa bu atalmish " enggüshter " de, éshincha emgek küchlirini bashqa yurtlargha yüzlendürüsh siyasitini yenimu chongqurlashturush, yéza asasi qatlam partiye teshkilatlirini kücheytish, yézilarda " qosh tilliq oqutush " ni qanat yaydurush we Uyghur déhqanlirining siyasi éngini yuqiri kötürüp, ularning atalmish " milliy bölgünchi we qanunsiz diniy unsurlar " gha qarshi aktipchanliqini ashurush alahide tekitlen'gen bolup, mana bu, Uyghur déhqanlirini ronaq tapquzushning " chare - tedbir " liri idi.