' Exlaq éngi oyghanmighan milletning hoquq éngimu oyghanmaydu '

Uyghur tor betliride mundaq so'allar da'im uchrap turidu: " xitaylar türmige tashlidi, déduq. Chünki türmige tashlanduq. Xitaylar ezdi déduq. Chünki shundaq ézilduq. Xitaylar ölüm jazasi bérip atti déduq, chünki étilduq. Néme üchün türmige kirduq? néme üchün étilduq? yene néme üchün izilduq? türmige kirish, éytilish,ézilish Uyghurning patént hoquqimidi? yaki teqdir Uyghurning péshanisigha pütüp ketkenmidi. Uyghur bir millet süpitide ikkinchi birsini ézishi mumkin idi, Uyghur ikkinchi birsini türmige tashlishi mumkin idi, Uyghur ikkinchi birsige ölüm jazasi bérishi mumkin idighu? bundaq hoquq zörüriyet ichide her qandaq ademge, her qandaq milletke tebi'et ata qilghan patént hoquqi emesmidi?némishqa Uyghurlar ikkilemchi - bozek bolidighan orun'gha chüshüp qaldi? némishqa yene bashqa bir millet Uyghurlargha hökümranliq qilidighan birlemchi orun'gha chiqip aldi? "
Obzorchimiz sidiqhaji rozi
2008-12-23
Élxet
Pikir
Share
Print
 
Kim shundaq so'al qoydi? so'al qoyghan kishilerni sen kim iding désengchu? so'al qoyup yene kim shundaq ehwalda qoyghan so'alning mezmunini oylandi? yene kim qoyghan so'algha chongqur oylash arqiliq jawab tapalidi? yuqiriqi mesile we hadisiler bir milletning exlaq éngigha we bir milletning hoquq éngigha baghliq mesililer we hadisiler idi. Exlaq éngi oyghanmighan milletning hoquq éngimu oyghanmaydu dégen bir gepni anglighan idim.

Melum tor bétide köngülning iztirapliri töwendiki jümliler bilen bashlandi: "men bezide millitimizning yaxshi millet ikenlikidin gumanlinip qalimen, da'im oylaymen؛ néme üchün bizde haraqkesh, buzuq, epyunkesh, tilemchi, namrat, muhebbetsiz, sadaqetsiz, gheywetxor,héssiyatchan, nadan, hurun, hesetxor... Kishiler köp. Anisini xorlighan héliqi dewzexi bala bilen balisini xorlighan bügünki bu ana zadi némini chüshendüridu?" so'al shundaq qoyuldi.

Melum tor bétide yéqinda "exlet sanduqidiki bichare bowaq we Uyghur jem'iyiti" serlewhilik maqalide xewerning mezmuni mundaq jari qilduruldi: döng köwrükte emdila tughulghan bir bowaq xelqning közichila exlet sanduqigha tashliwétildi. Téxi tünügünla köz aldimda yüz bergen bu ishlarni her qanche oylimay désemmu kallamgha kiriwaldi....

Hoy, qaranglar! baya midirlighan idi awu bala... Hazir jim - jimla turidu... Tiniqtin qalghanmidu... Bowaq meschitke kiripla tolimu ap'aq tawutlinip chiqti. Namizi chüshürüldi, uzundin - uzaq du'a qilishti... Arida köz yéshi qilghan erlermu boldi... Küp - kündüzde bolghan bu ishni öz közüm bilen körgechkimikin tolimu könglüm bi'aram boldi....

Uyghur millitidiki bu özgirishler mini her da'im xiyalgha salmaqta... Pikirlirim taqa - tuqqa. Mushu aptorning shunchilik échinish ichide shunchilik oyghinishi milletning béshidiki qismetlerni özgertishning bashlinishi bolup qélishi mumkin. Bu peqet éhtimalliq.

50 ‏ - Yillarda sha'ir mirzahit kérimi"sanduq ichidiki bowaq" mawzuluq dastani arqiliq atalmish aptonom rayunningmu büshugide boghup tashlan'ghanliqini bedi'iy wastilar arqiliq qeyt qilghan we zaman'gha lenet oqighan idi. Bügün Uyghur buwaqliri, hetta Uyghur ademler, Uyghur ademlerning istekliri, hayatliq, yashash muddi'aliri yuqiriqi bowaqqa oxshash exlet sanduqigha tashlandi. Xitayning qoli bilen Uyghurlar exlet sanduqigha tashlan'ghan bolsa, bu zorawanliq, zomigerlik déyishke bolatti.

Amma Uyghur,Uyghurning qoli bilen bughüp öltürüldi. Uyghur, Uyghurning qelimi arqiliq xitaygha chéqishturuldi. Uyghur, Uyghurning qoli arqiliq xitaygha tutup bérildi. Uyghurning chéqip qoyushi arqiliq Uyghur iétiwétildi. Uyghurning chéqip qoyushi arqiliq Uyghur türmige tashlandi. Uyghurning tutup bérishi arqiliq, Uyghur ichkiri xitaygha yötkep kétildi.

Uyghurning tili arqiliq, Uyghur chiqimgha, gheywet‏ - shikayetke, til ‏ - haqaretke duchar boldi. Uyghurning ish qilghanliri tor betliride qelem arqiliq haqaretlendi. Weten dégen Uyghur kishiler hesetxorlarning qelimi arqiliq töhmetlerge duchar boldi. Uyghur - Uyghurdin qachti, Uyghurni - Uyghur bir - birige düshmen dep qaridi.

Bu hadisilerning sewebliri néme? oyla, insan tünügün sen kim iding, bügün kim bolup qalding?!

Toluq bet