Хитайниң иқтисади кризисни бир тәрәп қилиш тәрәддутлири чәклимигә учримақта

Йеқиндин бири хитайда пай - чәк баһасиниң төвәнләп кетиш сүрити интайин тиз болди. Өй - имарәт тиҗаритидә касатлишиш әмдила башланди.
Обзорчимиз сидиқһаҗи рози
2008-12-30
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Һәтта һөкүмәт тәрәп пул чиқирип селинған имарәтләрму бош пети қалди. Ташқи сода ғәйри тәрәққият йолиға кирип қалғандин башқа, пайда қоғлишидиған тармақлардиму зиян тартиш әһваллири көрүлди.

Нөвәттә җуңго иқтисадини тәтқиқ қилғучилар төвәндики 3 нуқтида тонушини бирликкә кәлтүрди. 1‏ - Җуңго иқтисадида өрләшниң аста болуватқанлиқини тонуп йәтти. Җуңго иқтисади бу бир йил ичидә җиддий төвәнләп кетиши мумкин. Төвәнләп кетишниң ғәйрилики һәтта башқа дөләтләрдә көрүлмигән әһвал болуп қелиши мумкин.

2‏ - Иқтисадниң төвәнләп кетишигә қарита җуңго җәмийитиниң бәрдашлиқ бериш күчиниң аҗизлиқи тоғрисидиму тонуш бирликкә кәлтүрүлди. Тәқсимат принсипиниң адил болмаслиқи, сияси җәһәттә чириклишиш, иқтисадниң тәрәққи қилишиға бағлиқ турмушни яхшилаш үмидлириниң көпийиши әслидә һөкүмәтниң қанунлуқ һөкүмәт болуп қелишиға мәнбә болуп қелиши мумкин иди. Лекин бу үмидләр йоққа чиқти. Йеқиндин бири хитай язғучилар: иқтисад %8 әтрапида өрлимәйдикән, җуңгода коммунистик партийиниң вә пуқраларниң иши чатақ дейишкән.

3‏ - Кризисқа петип қалған дуня иқтисадиниң алдида җуңго иқтисадиниң аҗизлиқи тоғрисида тонуш бирликкә кәлтүрүлди.

Бу күнләрдин сәл бурун өзини чоң чағлайдиған җуңгониң иқтисади милләтчилирила әмәс бәлки ғәрбтә бәзи, хушамәт арқилиқ җуңго һөкүмитидин бир қача тамақ тиләп йейәлмәйдиған ғәрб дуняси алимлириму "җуңго иқтисади мустәқиллиқи" нәзәрийисини базарға селишқан иди. Улар җуңгода иқтисад тәрәққиятиниң тезлики, яхшилиқи һәққидә гәп сетип, җуңго пүтүнләй өзиниң базириға вә иқтисади күчигә тайинип иқтисадниң давамлиқ тәрәққи қилишини ишқа ашуруши мумкин дейишкән иди.

Бундақ әпсаниләр нөвәттә иқтисади кризисниң алдида пүтүнләй мәғлуп болди. Гәрчә җуңголуқлар дуч кәлгән иқтисади кризисниң чуңқур қатламлиқ сәвәблири өзгичә болсиму,лекин ғәрб дунясида йүз бәргән иқтисади кризис җуңго үчүн ейтқанда көтүрәлмисәң саңгилтивал дегәндәк бир иш болди. Бу иш нөвәттә җуңго иқтисадиниң сиҗил тәрәққиятиға тәсир көрситипла қалмай, бәлки җуңгониң иқтисади кризисни бир тәрәп қилиш тәрәддутлириниму зор дәриҗидә чәклимигә учратти.

Иқтисадниң җуңгода аста тәрәққи қилиши мустәмликә уйғуристанниң иқтисади вә сияси вәзийитигә қандақ тәсир көрситиши мумкин? җуңго иқтисадини умумий җәһәттин ейтқанда билим иқтисади дегили болмайду. Бәлки булаң - талаңға, екологийилик муһитниң қияпитини бузуш бәдилигә мәвҗут болуп тәрәққи қиливатқан иқтисадтур.

Йеқинда җуңго банкиси биңтүәнгә милярд доллар қәрз беришини пиланлапту. Әскири хизмәтни күчәйтмәкчиму яки иқтисади ишларни раваҗландуруп биңтүәнгә хитай көчмәнлирини көчүрүп чиқмақчиму?

Ички моңғүлда оқутқучиларниң намайиш қилип мааш өстүрүшни тәләп қилиши зор көләмлик болди. Арқидинла уйғур оқуғучилар намайишқа тәйярлиқ қилипту дегән гәпләр тор бәтлиридә оттуриға чиқишқа башлиди.

Бу раст ишму яки бу қетим ваң лечүән аввал җамаәт пикри тәйярлап, оқуғучилар вә зиялийлар арисида бастурушни йолға қоймақчиму?

Толуқ бәт