Д у қ: диний әркинлики чәкләнгән уйғурлар мәсилиси дуняға ашкариланмақта

Дуня уйғур қурултийи тәтқиқат мәркизи, хитай даирилириниң рамизан ейи мунасивити билән түрлүк чарә ‏- тәдбирләрни йолға қоюп, уйғурларниң диний әркинликини еғир дәриҗидә дәпсәндә қиливатқанлиқини, шуңа бу һәқтә мәхсус пакитлиқ материял һазирлап, б д т хәлқара диний ишлар комитетини өз ичигә алған барлиқ диний тәшкилатларға йәткүзүдиғанлиқини, бу арқилиқ хитайниң "дөлитимиздә һәрқайси милләтләрниң диний әркинлики тәлтөкүс капаләткә игә" дегән сәпсәтисигә қаттиқ рәддийә беридиғанлиқини билдүрмәктә.
Мухбиримиз әқидә
2010.08.25
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Michit-sirtida-namaz-305.jpg Киришкә болмайдиған кишиләр һәққидики һөкүмәтниң бәлгилимиси есилған мәсчитниң ишикиниң алдида балиси билән намаз қиливатқан бир айал.
RFA Photo / Erkin Tarim

Хитай даирилири, рамизан ейида җәмийәт муқимлиқиға капаләтлик қилишни һәммидин муһим орунға қоюп иҗра қилиш һәққидә йолйоруқ чүшүргәндин кейин, уйғур елиниң һәрқайси җайлирида назарәт вә тәкшүрүшни күчәйтиш, мәсилә садир болған һаман қаттиқ қоллуқ билән бир тәрәп қилиш, бих һалитидә йоқ қилиш дегәнгә охшаш чарилирини иҗра қилмақта.

Радиомиз мухбирлири уйғур елиниң һәрқайси вилайәт, шәһәр, наһийә, вә йеза ‏- кәнтлиригичә рамизан мәзгилидә йолға қоюлған түзүм - бәлгилимиләрниң қаттиқ қоллуқ билән иҗра қилиниватқанлиқиға аит пакитларни қолға чүшүрди.

Мәлуматлардин ашкарилинишичә, ақсу вилайити маарип идариси куча наһийисидә пүтүн мәктәп оқуғучилирини роза тутмаслиққа мәҗбурлап, һәтта уларни тамақлинишқа зорлап, оқуғучиларниң роза тутқан - тутмиғанлиқини ениқлиған.

Атуш шәһәрлик радио - телевизийә идариси рамизан ейи мунасивити билән мәхсус уқтуруш чүшүрүп, икки хил түзүм бекиткән. Түзүмдә 24 саәт нөвәтчилик қилиш арқилиқ байқалған мәсилиләрни дәрһал бих һалитидә бир тәрәп қилиш, партийә әзалири вә уларниң аилә - тавабиат вә пәрзәнтлириниң роза тутушини қаттиқ чәкләш, мәсчитләрдә намаз оқушиға қәтий йол қоймаслиқ, түзүмгә хилаплиқ қилғучиларға еғир җаза бериш, бу арқилиқ муқимлиқни қолға кәлтүрүш хизмәтлирини тәлтөкүс вә толуқ елип беришқа капаләтлик қилиш қатарлиқлар оттуриға қоюлған.

Бу һәқтә игилигән мәлуматлардиму, даириләрниң атуш шәһиридики ресторан вә ашханиларни нормал тиҗарәт елип беришқа мәҗбурлиғанлиқи һәққидики пакитларға ериштуқ.

Радиомиз мухбири йәнә, ғулҗа шәһириниң йеңи һаят мәһәллисидики 52 яшлиқ нуртай мәмәтниң 2007 ‏- йили сақал қойғанлиқи үчүн 5 йиллиқ қамақ җазасиға һөкүм қилинғанлиқини паш қилған иди.

Дуня уйғур қурултийи тәтқиқат мәркизи, радиомиз игилигән учурларға асасән, ичкириләп материял топлап, бирләшкән дөләтләр тәшкилати диний ишлар комитетини өз ичигә алған барлиқ диний тәшкилат вә кишилик һоқуқ тәшкилатлири шуниңдәк ислам дөләтлиригә уйғурларниң нөвәттики диний вәзийитини аңлитидиғанлиқини билдүрмәктә.

Д у қ тәтқиқат мәркизиниң рәиси үмид агаһи әпәнди, хитай һөкүмитиниң уйғурлар үстидин йүргүзүватқан диний сияситини тәнқид қилди.

Хитай һөкүмитиниң уйғурларниң өрп - адәт, диний әркинликини чәкләш билән биллә, ислам дөләтлири билән интайин қоюқ мунасивәт орнитип, өзини худди ислам дунясиға һесдашлиқ қиливатқан бир дөләттәк көрситип, ички җәһәттин болса уйғурларни езип йоқ қилиш сиясити йүргүзүватқанлиқини, шуңа мусулман әллиригә хитайниң бу хил һелә ‏- микирлирини ечип ташлаш керәкликини билдүргән үмид агаһи әпәнди йәнә, хитайниң әслидә мусулман дунясиниң дүшмини икәнликини, хитайниң ялғуз уйғурлар әмәс, пүткүл мусулман әһлиниң динини кәмситиватқанлиқини билдүрүдиғанлиқини ейтти.

Үмид әпәнди йәнә, хитай һөкүмитиниң һәр йили рамизан ейида, һәҗ паалийитидә хитай һөкүмитиниң қанчилиған уйғурларға биһудә йолсизлиқ қилип, уларниң һәҗ қилиш әркинликигә чәклимә қойидиғанлиқини, һәҗ гурупписи уюштуруп өзи ишәнч қилған, хитайниң партийә - сияситини махтайдиған бир гуруппа кишилирини һәҗ қилдурудиғанлиқини, әксинчә өзлири тәрипидин уюштурулған һәҗ гурупписиға қетилмиған уйғурларни, мәккә шәһиридин ялап қайтуруп елип кетиватқанлиқини билдүрмәктә.

Үмид агаһи әпәнди, хитай һөкүмитиниң һечқандақ җинайәт ишлимигән, сақал қойған нуртай мәмәтни пәқәт сақал қойғанлиқ сәвәблик 5 йиллиқ қамақ җазасиға һөкүм қилғанлиқини, ислам динини еғир дәриҗидә кәмситидиған бу хил қилмишни чоқум җаһан әһлигә аңлитиш керәкликини оттуриға қойди.

Хитай, изчил түрдә "дөлитимиздә хәлқниң диний әркинлики тәлтөкүс капаләткә игә" дәп тәшвиқ қилғандин сирт, диний әркинлик тоғрисида мәхсус "көк ташлиқ" китаб елан қилған иди. Үмид агаһи әпәнди сөзидә, "шәрқий түркистанда мәсчитләр селинған, лекин униңға кишиләрниң кирип ибадәт қилиши қаттиқ чәкләнгән" деди.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.


Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.