Majarlarning hun dewridin qalghan at mahariti

Budapéshtta ötküzülgen 2010‏ - yilliq hunlar qurultiyida, özlirini hun ewladi dep bilidighan majarlar at maharitini körsetti. Ularning hun en'enisi buyiche körsetken at mahariti, özlirini hunlarning ewladi dep bilidighan türk, Uyghur, qazaq, qirghiz, özbék qatarliq qurultay méhmanlirini söyündürdi.
Muxbirimiz weli
2010.08.13
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Dunya-Hunlar-Qurultiyi-at-mahariti-305 Süret, budapéshtta ötküzülgen 2010‏ - yilliq hunlar qurultiyida, özlirini hun ewladi dep bilidighan majarlarning atliq eskerliridin bir körünüsh.
RFA Photo / Kurban Weli

Budapéshtta ötküzülgen 2010‏ - yilliq hunlar qurultiyi bir tépik en'eniwiy maharet körsitidighan qurultay boldi. Qurultayning ikkinchi küni, hunlar qurultiyining uyushturghuchisi, turan fond jem'iyitining bash sahibi andirash ependining sözidin kéyinla, uzun tarixiy dewrlerdin buyan duna wadisida yashap kéliwatqan majarlarning at mahariti bashlandi.

Majarlarning at mahariti

Andirash ependi sözide Uyghurlarni tilgha alghan idi, majarlar Uyghur! hayt - huyt' dep choqan sélish arqiliq ipadileydighan alqish sadalirini yangratti.

Hun dewridin qalghan en'ene buyiche burgha chélin'ghan haman, béshigha dubulgha, üstige sawut kiygen, atlirining köksige qalqansiman asqu ésilghan atlargha minip düshmenning sépini buzidighan chewendazlar, texminen 10 métir néridiki nishan'gha zerbe béreleydighan uzun qamcha oynatqan chewendazlar, özining kimlikini namayen qilidighan bayraqchi chewendazlar, yer yüzidiki nishanlargha sadaq tartip oq üzüdighan oqyachi, neyzichi chewendazlar... Kelkündek heywe bilen at chapturup, maharet meydanini aylinishqa bashlidi.
Dunya-Hunlar-Qurultiyi-at-mahariti-1-305
Süret, 2010‏ - yilliq hunlar qurultiyida, özlirini hun ewladi dep bilidighan majarlarning hun enenisi buyiche körsetken at maharitidin körünüshler.
RFA Photo / Kurban Weli

Majarlarning igersiz atlargha minip at chapturudighan yene bir mahariti, meydanning keypiyatini téximu yuqiri pellige kötürdi. Uningdin kéyin qarigha étish mahariti bashlandi. Uchqandek at chapturup kelgen chewendazlar sadaq tartip oq üzüp, yerde turghan nishannila emes, ademlerning qolidiki nishanlarnimu, ademler chörüp tashliwetkendin kéyin boshluqta leylep turghan nishanlarnimu soqti. Chewendazlarning oqliri tegkendimu, del qarining otturisidiki yumulaqqa tégip turdi.

Bashqa hun ewladliri majarlarning at maharitini tebriklidi

Majarlar maharet körsitiwatqanda, türkler sehnide en'eniwiy marsh orundap alqishlidi. Qazaq, qirghiz, özbék, tatar, ezeri, yaqut, bashqurt qatarliq qérindashlarmu sehnide keyni - keynidin özlirining en'eniwiy naxsha - muzikilirini orundap alqishlidi.

Hunlar heqqidiki majar rawayetliri

Majarlarda, özlirining ejdadi bolghan hunlar, buningdin bir nechche onming yil burun duna wadisidin altay taghlirighiche bolghan bipayan yaylaqlarda erkin at chapturup yürüdighan xelq ikenliki heqqide nahayiti köp riwayetler bar iken. Majarlar duna wadisidin altay taghlirighiche bolghan bipayan zéminni hun yurtliri dep chüshinidiken.

Majar ziyaliyliri, hunlarning bir qismi buningdin 3 ming yillar burun, duna wadisidin sériq deryaning shimalidiki yurtlargha köchüp ketken, kéyin yene ularning bir qismi duna wadisigha qaytip kelgenlikige toluq ishinidiken.

Xitayche yazma tarixlardiki hunlar we Uyghurlar heqqidiki bayanlar

Xitayche tarixi kitablardimu hunlarning gah küchlinip - kéngiyip, gah tariyip - parchilinip turidighanliqi heqqide uningdin téximu burunqi dewrlerni yorutidighan bayanlar bar. 'Xenname. Besh xan shejerisi' de, buningdin 6 ming yillar burun sériq tenlikler padishahi hunlarni shimalgha qoghlidi, dégen bayan qilin'ghan.

Xitayning shang sulalisidin kéyinki yazma xatirilerdimu, mesilen, ju sulalisi dewridiki yazma xatirilerde el parakende hunning derdide' dégen söz - chöchek peyda bolghanliqi bayan qilin'ghan. Xitayning beglikler yéghiliqi dewridiki yazma xatirilerde, hunlar sériq derya wadisida bir dölet quruwaldi, dep bayan qilin'ghan.

Xitayche 'tarixname. Hun tezkirisi'de, hunlar su, otlaq qoghliship köchüp yürüdighan xelqler, ularning duldul atliri meshhurdur, dep bayan qilin'ghan. 'Kéyinki xenname. Jenubiy hun tezkirisi' de, hunlarning aqsaqalliri her yili yil béshida ordigha yighilip ejdatlirigha ibadet qilidu, 5‏ - ayda yaylaqlarda pütün hun qowmiliri chong yighilish ötküzüp, ejdatlirigha, tengri - ilahlirigha atap nezir - chiraq qilidu, dep bayan qilin'ghan.

Xitayning xen sulalisi dewridiki orda tarixi bolghan 'xenname'ning 'hun tezkirisi' de, gherbiy diyardiki (hazir Uyghur aptonom rayoni) diki sheher döletlirining hemmisi hunlarning hökümranliqida turidu, dep bayan qilin'ghan. Uningdin kéyinki xitay yazma tarixlirining hemmiside Uyghurlarni, hunlarning bir tarmiqi dep bayan qilghan. Shundaqla, xitay sulaliliri hunlardin mudapi'elinish üchün öz da'iriside seddichin sépilini soqup, chin shixu'ang uni bir - birige ulap, özlirining chet'eller bilen bolghan chégrisini hazirqi gensuning lintaw nahiyiside bikitkenlikimu hun - xitay munasiwetliri jehettiki tarixning maddi ispati.

Mehmud qeshqirining bayani

Mehmud qeshqeri 'türki tillar diwani'da, iskender zulqerneyin ottura asiyagha kelgende (miladidin ilgiri 3 ‏ - esirde), Uyghurlarning sadaq tartip oqni aldigha qandaq atsa, keynige qaritip oq étishimu shundaq chebdes ikenlikini körüp 'bular öz nénini özi tépip yiyeleydighanlar iken' dep baha bérip, netijide Uyghurlar bilen urush qilmay birlik tüzgen, dégen riwayetni yézip qaldurghan idi.

Hunlar qurultiyida héchkim terjiman qollanmidi

Bu qétim budapéshtta ötküzülgen 2010‏ - yilliq hunlar qurultiyigha kelgen, özini hun ewladi dep ataydighan kishilerning héchqaysi terjiman qollanmidi. Ular bu qurultaydiki en'eniwiy medeniyet shekillirini ‏ --- majarlar bu qurultayda körsetken hun dewridin qalghan en'eniwiy maharetlerning mezmunini öz - ara terjimansiz chüshendi. Her qaysi özlirining belgiliri, muzikiliri, naxshiliri, bisharetliri, hun, türk dewrliridin buyan saqlap qalghan bir qisim asasi sözlükler arqiliq bu heqtiki hés tuyghulirini we tarixiy kechürmishlirini tosalghusiz almashturalidi.

Majarlar bu qurultayda yene, hazirqi Uyghurlarni hun en'eniliridiki belgiler buyiche bildighanliqinila emes, buningdin kéyinmu untup qalmaydighanliqini ipadilidi.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.