Пәрһат билән ширинниң һәйкили алдида

Османли империйиси шаһзадилириниң көпи валийлиқ вәзиписи өтигән, оттура қара деңиз райониға җайлашқан амася шәһри кишиләр тәрипидин шаһзадиләр шәһири дәп атилип кәлгән.
Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2011.09.21
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
perhat-sherin-305.jpg Түркийә амася шәһириниң дәл мәркизини кесип өткән йешил дәря буйидики шаһзадиләр йолида қатурулған пәрһат билән шеринниң һәйкили. 2011-Йили сентәбир.
RFA/Erkin Tarim

Амася түркийиниң оттура қара деңиз райониға җайлашқан 134 миң нопусқа игә кичик бир шәһәр. Османли империйисиниң шаһзадилириниң көпи бурун бу йәрдә валийлиқ вәзиписи өтигән болғачқа, кишиләр бу шәһәрни шаһзадиләр шәһири дәп атайдикән. Бу шәһәрни 1075-йили түркләр, 1243-йили моңғуллар қолға чүшүргән болуп, тарихи мәнбәләрдә йәнә 1341-йилида амася шәһириниң әратна уйғур дөлитиниң қолиға өткәнлики йезилған. 1386-Йилида османли империйиси бу вилайәтни земиниға қошувалған.

Биз һазир амася шәһириниң дәл мәркизини кесип өткән йешил ирмақ йәни уйғурчә қилип ейтқанда, йешил дәря буйидики шаһзадиләр йолида кетиватимиз. Бу йолдин икки тәрәпкә қарайдиған болсиңиз, дәряниң икки яқисида османли дөлити мәзгилидә селинған имарәтләр 1400-йилларда селинған җамийләр, музейлар вә 5 әсир бурун тикилгән дәрәхләрни көрәләйсиз. Бу инсанни аҗайип тәсирләндүридиған мәнзирә.

Бу йолда османли тәхтигә чиқиштин бурун бу йәрдә валийлиқ вәзиписи өтигән 8 шаһзадиниң һәйкили қәд көтүрүп турмақта. Бу һәйкәлләрниң қатарида пәрһат билән шеринниңму һәйкили турғузулған. Һәйкәлдә пәрһатниң тағни тешип су әкеливатқан көрүнүши билән гүзәл қиз шеринниң ивриқта су төкүватқан көрүнүши тәсвирләнгән. Һәйкәлниң астиға бу һәйкәлни чүшәндүрүп мунулар йезилған:
“пәрһат келишкән бир йигит болуп, нәққаш икән. У падишаһниң ордисида нәққашлиқ қилидикән. Шерин болса амася падишаһиниң сиңлиси икән. Пәрһат билән шерин бир-биригә көйүп қалидикән. Әмма шеринниң акиси пәрһатқа, егиз тағни тешип амасяға су башлап кәлсәң сиңлимни беримән дәйдикән. Пәрһат тағни тешип су башлап кәлгән болсиму, акиси шеринни униңға бәрмәйдикән. Шуниң билән пәрһат билән шеринниң муһәббити трагедийилик һалда ахирлишидикән.”

Биз бу дастан вә бу дастанниң уйғурлардики вариянти һәққидә техиму тәпсилий мәлумат елиш үчүн биз билән биргә амасяни зиярәт қиливатқан уйғур хәлқ дастанлирини түркчигә тәрҗимә қилип нәшр қилдурған профессор доктор алимҗан инайәт әпәндигә микрофонимизни узаттуқ.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.