Уйғурларниңму һәрбий офитсерлар мәктипи болған (3)

Мухбиримиз үмидвар
2018-06-28
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Шәрқий түркистан җумһурийити миллий армийәсиниң чоң офитсирлири, ғулҗа, вақти ениқ әмәс
Шәрқий түркистан җумһурийити миллий армийәсиниң чоң офитсирлири, ғулҗа, вақти ениқ әмәс
RFA/Oyghan

Батур әршидиноф: миллий армийә һәрбий офитсерлар мәктипиниң сиясий программиси пәқәтла мустәқиллиқ иди.

1946-1949-Йиллири арисида ғулҗидики миллий армийә баш қоманданлиқ штаби тәрипидин тәсис қилинған һәрбий офитсерлар мәктипидә курсантлар атлиқ вә пиядиләрдин ибарәт икки хил қисим түри бойичә мәхсус бир йилдин тәрбийә көргән болуп, улар бир йиллиқ оқуш җәрянида офитсерлар өгинишкә тегишлик муһим һәрбий илим дәрслирини өгәнгәндин сирт йәнә мәхсус сиясәт бойичиму тәрбийә алған.

1946-1949-Йиллири арисида ғулҗидики миллий армийә баш қоманданлиқ штабида ишлигән вә баяндайдики миллий армийә һәрбий офитсерлар мәктипидә оқутқучилиқ қилған, һазир алмутада яшаватқан 92 яшлиқ батур әршидиноф әпәнди өзиниң һәрбий мәктәп һәққидики әслимилиридә көрситишичә, у мәзкур офитсерлар мәктипидә мәхсус сиясәттин дәрс бәргән болуп, сиясий дәрс миллий армийә һәрбий офитсерлар мәктипиниң түрлүк һәрбий билимләргә аит дәрслири қатаридики наһайити муһим дәрс иди.

Қазақистандики уйғур тарихчиси, сабиқ совет армийәси полковники қәһриман ғоҗамбәрдиниң ейтишичә, баяндай миллий армийә һәрбий мәктипидә һәрбий кәспий дәрсләрдин башқа йәнә сиясий дәрс тәсис қилиш әйни вақитлардики һәрбий офитсерлар мәктәплириниң түзүмлиригә уйғун болуп, совет иттипақи һәрбий офитсерлар мәктипидиму офитсерлар чоқум сиясәттин билим алатти. Миллий армийә дәрслик вә һәрбий нәзәрийә җәһәттин совет иттипақидин үлгә елипла қалмастин бәлки йәнә, сиясәт дәрси өгиништиму үлгә алған. Вәһаләнки, миллий армийә мәктипидики сиясий дәрслик тамамән пәрқлиқ болуп, у миллий армийә офитсерлирини милләтпәрвәрлик вәтәнпәрвәрлик роһини өстүрүшни мәқсәт қилған.

Униң ейтишичә, 1944-йили башланған миллий азадлиқ инқилабниң мәһсули болған 1944-йили, 12-ноябир күни қурулған шәрқий түркистан җумһурийити һөкүмити 1945-йили, 1-айниң 5-күни 9 маддилиқ хитабнамә елан қилған болуп, униң 2-маддисида « шәрқий түркистан тәвәсидики һәр милләт хәлқи баб баравәр болуш асасида һәқиқий әркин, мустәқил дөләт қуруш» дәп җакарланған иди.

Сабиқ миллий һәрбий мәктәп оқутқучиси батур әршидинофниң қаришичә, гәрчә, 1946-йили, 6-июн күни имзаланған шәрқий түркистан җумһурийити тәрәп билән хитай мәркизи һөкүмити арисидики « 11 маддилиқ тинчлиқ» битим мунасивити билән бирләшмә һөкүмәт қурулған болсиму, әмма или, тарбағатай вә алтайдики миллий азадлиқ инқилаби елип берип, шәрқий түркистан җумһурийитини қуруған вә уни қоғдиған уйғурлар, җүмлидин қазақ вә башқа хәлқләр мустәқиллиқ, азадлиқ ғайисидин ваз кәчкән әмәс, миллий армийәму өз нишанидин ваз кәчкән әмәс.

Батур әршидиноф әсли шең шисәй вә гоминдаңниң үрүмчидә ачқан һәрбий офитсерлар мәктипидә оқуған болуп, 1946-йилидин етибарән миллий армийә офитсери болған иди.

Униң ейтишичә, миллий армийә офитсерлар мәктипидики сиясий дәрсләр, җүмлидин сиясий программа пәқәтла миллий мустәқиллиқ идийәсини асас қилидиған болуп, шуниңдәк йәнә дәрсләрдә өлкә вәзийити, гоминдаң һөкүмитиниң әһвали, хәлқара вәзийәт, битим мәсилиси әхмәт әпәнди сөзлири, гоминдаң қандақ һөкүмәт, шәрқий түркистан һөкүмити қадақ һөкүмәт, немә үчүн битим бузулди, вә башқилар сөзлинәтти.

«Һәрбий сиясий дәрстә, һәрбий сиясий программидики сиясий нишан мәсилисидә кәлгүсидә пүтүн шәрқий түркистанни азад қилимиз, мустәқил дөләт қуримиз, дегән идийә сөзлинәмти? яки кейинки тарихчилар дәватқандәк кәлгүсидә җуңгониң бир қисми болимиз дегән нуқта сөзлинәмти? »дегән соалимизға қарита батур әршидиноф әпәнди кәскин қилип :« яқ, у вақитта пәқәтла бирла мустәқиллиқ иди» дәп җаваб бәрди. У мундақ деди: «һәтта компартийә шинҗаң чеграсиға киргәндиму 1949-йили 9-айларда, бизниң миллий армийә техи биз мустәқиллиқ үчүн күрәш қилимиз дәп йүргән иди. Битим болғандиму мустәқиллиқ дегән шоар болувәргән. Әгәр мустәқиллиқ шоари болмиса, офитсерлар яки җәңчиләр инқилабтин совуп кәткән болар иди. Қисқиси, қара тил билән ейтқанда, һәммә адәм мустәқиллиқ үчүн күрәш қилған».

Униң ейтишичә; «кейинки хитай тарихчилири дегәндәк миллий армийәдә кәлгүсидә җуңго компартийәси ғәлибә қилса, компартийә билән бирлишимиз дәйдиған гәп болған әмәс, бундақ гәп ғулҗида тарқалмиған».

Һәрбий мәктәптә, җәнубтин, ақсу тәрәптин кәлгәнләрниму тәрбийәләштики мәқсәттин қариғанда, инқилабни кәлгүсидә җәнуб тәрәпкә кеңәйтимиз дәйдиған истратегийәлик пилан болғанму? мушу офитсерлар муһим рол ойнайду дәп қариғанму? дегән мәсилидә у : «шундақ болған. У вақитларда битим болди, уруш түгиди, әмди болди бизниң ишимиз түгиди дегән гәп болмиған инқилабий районларда, чоңларниң каллисида немә бар билмәймиз, әмма бизниң каллимизда мустәқиллиқ иди» дәйду.

Батур әршидиноф баяндай миллий армийә һәрбий мәктипидики пүтүн оқутқучиларниң һәммисиниң дегүдәк уйғурлар өзлири икәнлики, әмма бәзи дәрсләрни йәнә сабиқ чар русийә армийәсиниң илиға келип йәрлишип қалған офитсерлири, йәни руслар беридиғанлиқи, совет иттипақлиқ оқутқучи болмиғанлиқини әскәртти. У асаслиқ оқутқучиларниң исимлирини санап өтти. Һәрбий мәктәптә, турақ исмаил, мәсимҗан зулпиқароф, мутәллип чоқа исимлик капитан, әнвәр қатарлиқлар ишлигән.

Батур әршидинофниң әслишичә, мәктәпниң мудири подполковник һөсәйин ғази болуп, һүсәйин ғази бир мәзгил ғулҗа комендант башлиқи болған һәм сопахун совуроф, қасимҗан қәмбири, абдукерим аббасоф билән ақсуға әвәтилгән қошунда штаб башлиқлиқ вәзиписи атқурған иди. Майор нур садироф мәктәпниң комиссари болған.

Батур әршидиноф, һәрбий мәктәптә йәнә полковник абдурешит турдийефниңму 1949-йили, бир мәзгил мудир болғанлиқини, униң уйғурлар арисидин йетишип чиққан қабил вә билими мол кәспий һәрбий кадир икәнликини билдүрди. Абдурешит турдийефму мәзкур мәктәптә дәрс бәргән.

Полковник абдурешит турдийеф әсли шең шисәйниң юқири дәриҗилик һәрбий офитсерлар мәктипини пүттүргән иди. У, чөчәктә миллий инқилабқа қатнашқан. У баш қоманданлиқ штабида һәрбий тәйярлиқ бөлүминиң башлиқи болған. Шу адәм 1949-йили, һәрбий мәктәпниң башлиқи болуп ишлигән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт