"тарих вә бүгүн" ( 2013 - йили 6 - айниң 16 - күни)

Мухбиримиз үмидвар
2013-06-18
Share

" тарих вә бүгүн" ниң бу йәкшәнбилик қисимида совет иттипақиниң уйғур диярида елип барған мәхсус җасуслуқ паалийәтлири мәсилилири һәққидә баянлар болиду.

Сталинниң җаза қиличи - наум әйтингон

Умидвар

Наум әйтингон , совет иттипақи кгб генерал майори (1890 - 1981)

20 - Әсирниң биринчи йеримидики инсанийәт тарихи интайин вә мурәккәп сиясий - иҗтимаий вә мәдәнийәт тоқунушлири билән толди. Биринчи дуня уруши вә өктәбир өзгиришидин кейинки дуняниң икки идеологийилик сиясий лагерға бөлүнүши һәм иккинчи җаһан уруши инсанийәт тарихида өчмәс из қалдурди. Мана мушу мурәккәп тоқунушлардин уйғурларму өз несивисини алған болуп, уйғурларниң сиясий тәқдири әнә шу идеологийилик вә истратегийилик мәнпәәтләр күрәшлиридин орун алди.

Мана бу җәрянда совет иттипақи өз бихәтәрлик хадимлирини ишқа салған болуп, буларниң ичидә генерал әйтингонниң паалийәтлири өзгичидур.

20 - Әсирниң биринчи йеримидики уйғур елиниң җәнубида һиндистанни мустәмликә қилған улуғ беританийә империйиси вә мусулман дөлити афғанистан, ғәрбий вә шимали тәрәплиридә ғәрб капитализм системисиға қарши совет иттипақи шуниңдәк совет иттипақи һамийлиқидики ташқи моңғулийә, шәрқий қисмидики ички хитайниң гәнсу - чиңхәй районлирида туңган милитарист күчлири болуштәк җуғрапийиви сиясий муһит мәвҗут иди.

Совет иттипақи өзиниң дуняви һәрбий - сиясий тәсирини сақлаш һәм өз дөләт мәнпәәтлирини қоғдаш йолида һәрбий разветка,йәни һәрбий җасуслуқ күчидин актип вә үнүмлүк пайдиланған болуп, совет иттипақиниң дөләт бихәтәрлик саһәси вә қизил армийә разветка оргини дуняниң һәрқайси җайлирида актип паалийәт қилди. Совет җасуслири арисида көплигән даңлиқ җасуслар йетишип чиқип, совет иттипақиниң мәнпәәтлирини қоғдиғанлиқи үчүн юқири орденлар вә қәһриманлиқ намлири билән тәқдирләнди. Әнә шуларниң ичидә әң даңлиқ совет һәрбий разветчики, йәни "сталинниң җаза қиличи" дәп нам алған наум әйтингондур.

Совет иттипақи дөләт бихәтәрлик комитетиниң генерал майори наум әйтингон совет иттипақиниң америка, франсийә, германийә, түркийә, мексика, хитай вә башқа дөләтләргә қаратқан разветка паалийәтлиридә һәл қилғуч рол ойниған шәхсләрниң бири болупла қалмастин у йәнә уйғурларниң сиясий тәқдири биләнму биваситә четишлиқ шәхстур.

Йеқинда москвада "совет разветкисиниң ахирқи ритсари" мавзулуқ бир һөҗҗәтлик филим ишләнгән болуп, мәзкур филимдә "сталинниң җаза қиличи" наум әйтингонниң паалийәтлири вә ахирқи тәқдири һөҗҗәтләр һәм мутәхәссисләрниң тәтқиқатлири асасида баян қилинған.

Совет иттипақиниң әң хәтәрлик вә дәһшәтлик сиясий вәзипилирини мувәппәқийәтлик иҗра қилған әйтингонниң сталин алдидики әң муһим төһпилири сабиқ совет русийисиниң атақлиқ рәһбәрлиридин бири, сталинниң кона рәқиби лев тротскийни мексикида палта билән чанап өлтүрүш, манҗурийигә хоҗа болувелип, совет иттипақиға қарши туруп, японлар билән һәмкарлашқан милитарист җаң золинни пойизда партлитип өлтүрүш планлирини ишқа ашуруши болуп һесаблиниду.

"совет разветкисиниң ахирқи ритсари" намлиқ һөҗҗәтлик филимдә әйтингонниң көрсәткән хизмәтлири қатарида униң поләк, литва вә уйғур милләтпәрвәрлирини йоқатқанлиқи әскәртилгән.

Совет кгб генерал лейтинанти павел судаплатов өз әслимисидә наум әйтингонниң 1946 - йили сталин тәрипидин уйғур елиға әвәтилгәнлики, униң хитай комммунистлириға ярдәм берип, уйғур милләтпәрвәрлирини бастурғанлиқини қәйт қилған.

Демәк, сталинниң мәзкур даңлиқ җасуси уйғурларниң 1944 - 1949 - йиллиридики миллий азадлиқ инқилабиғиму қол тиқип, муһим вәзипиләрни беҗиргән шәхстур.

Қәһрима ғоҗамбәрди совет иттипақиниң уйғур дияридики җасуслуқ һәрикәтлири һәққидә

Ойған сөһбити

Сабиқ совет иттипақи 1920 - 1930 - йиллиридин етибарән уйғур дияриға разветка гуруппилирини әвәтип, районниң һәрбий - сиясий вә иқтисадий һәм башқа мәсилилирини тәкшүргән, совәт бихәтәрлик даирилири уйғурларниң миллий азадлиқ һәрикәтлиригә актип арилашқан иди. Бу мәсилиләр бойичә сабиқ совет армийисиниң полковники, сиясийон қәһриман ғоҗамбәрди өз баянлирини оттуриға қойди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт