Tarix we bügün (26-féwral)

Tarix we bügün sehipimizning 26-féwraldiki sanida qirghizistan hökümitining 1944-1949-yilliridiki milliy azadliq inqilabining herbiy qomandanliridin bir issaqbék mununofni qedirlewatqanliqi we türkiyining istambul shehiridiki tarixiy medeniyet izliridin sedirdin qeshqiri xaniqasi heqqidiki uchurlarni diqqitinglargha teqdim qilimiz.
Muxbirimiz ümidwar
2012-02-26
Share
isvakhbek.jpg
Qirghizlarning tunji générali issaqbék mununof
Qirghizistan jumhuriyiti hökümiti 2012 - yili dölet boyiche xatirileydighan 13 pa'aliyetni békitken bolup, buning ichide 1944 - 1949 – yilliridiki  sherqiy türkistan milliy azadliq inqilabining herbiy rehberliridin biri, milliy armiyining kéyinki bash qomandani issaqbék mununofmu bar.

"Bishkek kechliki" we bashqa uchur wasitilirining bu heqtiki xewiridin melum bolushiche, issaqbék mununofni qirghizistan hökümiti qirghiz millitidin chiqqan tunji  général dep étirap qilghan bolup, qirghizistan parlaméntining qarari we hökümetning testiqi boyiche bu yil issaqbék mununofning 100 yashqa tolghanliqi bilen dölet derijilik xatirilesh murasimi ötküzushni békitken.

Ilgiri, qirghizstanning jenubidiki osh shehiridiki merkiziy kochilarning birige "issaqbék mununof" kochisi dep nam bérilgen hemde uning égiz heykili ornitilghan idi.

Qirghizlar issaqbék mununofni sherqiy türkistan jumhuriyitining asasliq rehberlirining biri we milliy armiyining qomandani dep yuqiri hörmet bilen qedirleydu. Hetta, bir qisim qirghiz mutexessisler uni qirghizistanning osh wilayiti teweside dunyagha kelgen dep hésablaydu. Shu sewebtin uning heykili oshqa ornitilghan. Lékin, xitay hökümet höjjetliride we bir qisim Uyghur éli qirghiz tarixchilirining eserliride uning ulughchat teweside tughulghanliqi qeyt qilinidu.

Melum bolushiche,  issaqbék mununofning ewladliri hazir qirghizistanning bishkek we osh sheherliride yashimaqta. Issaqbék mununofning newrisi abduwaxap mununof issaqbék mununof heqqide mexsus bir kitab yézip  2007 - yili,  bishkekte qirghiz tilida neshir qildurghan.

Issaqbék mununofni qirghizistan hökümiti sabiq sowét ittipaqi dewride dölet derijilik xatirilishi mumkin emes idi. Biraq, issaqbék mununof 1930 - yillarda qeshqer tewesidiki milliy inqilab mezgilide qirghiz polkining komandiri süpitide sowét ittipaqining tapshuruqlirini ijra qilghan hem shéng shisey teripidin qirghiz - qazaq medeniyet aqartish uyushmisigha  re'islikke teyinlen'gen. U, 1943 - yili, sowét ittipaqigha qéchip kétip, 1944 - yilining axirida bir partizan etriti bilen ghuljigha kelgen idi.

Nöwette, qirghizlar  issaqbék mununofning isim familisidiki mununofni  esli atilishi boyiche "moniyéf" dep ataydu. Issaqbék mununofqa 1945 - yilining otturlirida sherqiy türkistan jumhuriyiti hökümiti général mayorluq unwani bergen. U, milliy armiye bash qomandani iwan palinof sowét ittipaqigha ketkendin kéyin, 1946 - yili 6 - aydin kéyin milliy armiyining bash qomandaniliq wezipisige teyinlinip, général léytinantliq unwanigha sazawer bolghan idi. U, sherqiy türkistan jumhuriyiti hökümiti dewridiki   marshal unwanigha érishken  jumhuriyet re'isi elixan töridin kéyinki ikkinchi herbiy unwani eng yuqiri erbab bolup  hésablinidu. Milliy armiye  ilgiri - kéyin töt neper généralgha ige bolghan. Bularning  ikki nepiri rus bolup, ular   birinchi qétimliq bash qomandan général mayor   iwan palinof bilen  shitab bashliqi  général mayor w. Mazharoftur.  Milliy armiyining bashqa ikki neper généralining biri  qazaq xelqidin kélip chiqqan    munawin bash qomandan général mayor  delilqan sugurbayéf bilen  qirghiz millitidin kélip chiqqan   kéyinki bash qomandan  général léytinant issaqbék mununof idi. Emma, Uyghurlardin héchkimge généralliq unwani bérilmigen. Eng ali herbiy uwan marshal bolup, u elixan törige bérilgen, Uyghurlardin peqet polkownik unwanigha érishkenler bir qeder köp bolghan idi.

1955 - Yili xitay hökümiti eslide sherqiy türkistan hökümiti polkowniklik unwani bergen seyfidin ezizge xitay xelq  azadliq armiyisining général léytinantliq unwani, eslidiki milliy armiye mayori zahir sawdanof, milliy armiye polkowniki memet imin iminof,  milliy armiye polkowniki merghup issaqof we milliy armiye polkowniki zunun téyipof qatarliq töt kishige xitay xelq azadliq armiyisining général mayorluq unwani bergen idi. Eyni waqitta xita azadliq armiyisi ili inqilabidin kélip chiqqanlar ichide eng yuqiri herbiy unwanni seyfidin ezizge bergen idi.  Xitay xelq azadliq armiyisining  bu besh neper généralining töti Uyghur bolup, merghup isqaqof tatar xelqidin kélip chiqqan idi.

Melumki, qirghizistandiki qirghizlar sowét rusiyisining  ichki urush, gérmaniye armiyisige qarshi  2-dunya urushi qatarliq urush musapilirini bashtin  kechürgen bolushi hemde   zor sanda qirghizlar sowét armiyisi terkibide xizmet qilghan bolushidin qet'iy nezer  20-esirning birinchi yérimida ular arisidin  téxi généralliq herbiy uwanigha érishken adem  yétiship chiqmighan. Issaqbék mununof  eyni waqitta pütün dunya miqyasida qirghiz millitining tunji générali bolup qalghan. Uning üstige bu unwannimu sherqiy türkistan jumhuriyiti hökümiti bergen idi. Ene shu sewebtin qirghizistan hokümiti issaqbék mununofni qirghiz xelqining tunji générali süpitide resmiy étirap qilip, xatirileshni qarar qilghan.

Istambuldiki sedirdin qeshqeriy xaniqasi heqqiki melumatlar

Istanbuldiki sedirdin qeshqeriy xaniqasi uzun tarixqa ige.  Uyghurlar, özbékler we bashqa ottura asiyaliqlar burundila bu sheher arqiliq  hejge barghan hemde istambulda özlirining xaniqaliri we saraylirini saldurghan idi.  Istanbuldiki bu xaniqalar  hem  medeniyet izliri heqqide erkin tarim melumat teyyarlidi.
Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet