Dr. Erkin ekrem béyjingning 1955-yili Uyghur aptonom rayoni qurushining seweb-amilliri heqqide toxtaldi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2015-10-11
Share
erkin-ekrem-doklat-bermekte.jpg Türkiye istratégiyelik chüshenche instituti mutexessisi doktor erkin ekrem ependi sözde. 2014-Yili yanwar, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

Xitay hökümiti 10-ayning 1-küni xitay xelq jumhuriyiti qurulghanliqining 66 yilliqi we shinjang Uyghur aptonom rayoni qurulghanliqining 60 yilliqini , Uyghur élide nahayiti daghdughiliq ötküzdi. Emma, chet'ellerdiki Uyghur teshkilatliri bola, bu küni matem küni süpitide xatirilep, jaylardiki xitay elchixanisi we konsulxaniliri aldida naraziliq namayishliri ötküzdi. Xitay hökmiti özlirining Uyghurlarning aptonomiye hoquqlirini kapaletke ige qilghanliqini izchil tekitlimekte, emma Uyghurlar bolsa, özlirige bérilgen bu aptonomiye hoquqining héchqachan emelge ashurulmighanliqi we buning peqet qeghez üstidiki nerse ikenlikini eyiblimekte.

Xitay kommunist partiyesi 1955-yili 10-ayning 1-küni ölke tüzümini bikar qilip, shinjang Uyghur aptonom rayonini qurghan we özlirining Uyghurlarning aptonomiyilik hoquqini étirap qilghanliqini resmiy jakarlighan shuningdek köp wedilerni bergen idi. Undaqta, néme sewebtin we qandaq shara'itta béyjing mexsus aptonom rayoni qurdi? buninggha tesir körsetken seweb-amillar néme? xitay özi élan qilghan aptonomiye qanuni ijra qilindimu? Uyghur diyaridiki tüzümni heqiqiy aptonomiye tüzümi dégili bolamdu? xitay dégendek Uyghur diyari rastinila tereqqiy qildimu? tereqqiy qilmighan bolsa buning sewebliri némiler? dégen'ge oxshash so'allargha türkiye enqere hajettepe uniwérsitéti dotsénti, tarix penliri doktori erkin ekrem jawab berdi. Uning qarishiche, xitayning 1955-yili 10-ayda Uyghur aptonom rayoni qurushida birinchidin 1944-1949-yilliri milliy azadliq inqilabi élip bérilip, sherqiy türkistan jumhuriyiti qurulghanliqi, ikkinchidin , sowét ittipaqining 1949-yilining béshida xitay rehberlirige kelgüside Uyghurlargha peqet aptonomiye hoquqi bérishni otturigha qoyushi qatarliq bir qatar amillar seweb bolghan idi.

Yuqiridiki awaz ulinishidin bu söhbetning tepsilatini anglighaysiler.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet