Тоққуз парламент хитайға қарши бирликсәп қурди

Мухбиримиз нуриман
2020-06-05
Елхәт
Пикир
Share
Принт
«Хитайға қарши парламентлар комитети» йәни IPAC комитетиниң әзалиридин бири болған америка кеңәш палата әзаси марко рубийо әпәнди вашингтондики парламент бинасидики кеңәш палатаси ахбарат комитетида сөз қилмақта. 2020-Йили 5-май.
«Хитайға қарши парламентлар комитети» йәни IPAC комитетиниң әзалиридин бири болған америка кеңәш палата әзаси марко рубийо әпәнди вашингтондики парламент бинасидики кеңәш палатаси ахбарат комитетида сөз қилмақта. 2020-Йили 5-май.
AP

4-Июн күни америка, әнглийә, германийә, австралийә, канада, японийә, норвегийә, шиветсийә вә явропа иттипақи қатарлиқ тоққуз дөләтниң парламент әзалиридин тәшкил тапқан «хитайға қарши парламентлар комитети» қурулғанлиқи елан қилинди.

Қисқичә айпәк(IPAC) дәп аталған бу комитет америка кеңәш палата әзаси марко рубийо вә роберт менендез, явропа парламентиниң әзаси рейнхард бутикофер вә парламент әзаси, әнглийә консерватиплар партийәсиниң сабиқ рәһбири иин данкан симисни өз ичигә алған 18 даңлиқ парламент әзасидин тәркиб тапқан.

Америка кеңәш палата әзаси марко рубийо мундақ деди: «биз хитай компартийәсиниң дуня системисини қайта қуруш урунушиға қарита қандақ җаваб қайтурушимиз, бизниң нөвәттики ташқи сиясәт мәсилимиздур».

Бу комитетиниң кординатори (маслаштурғучиси) луйик ди пулфорд (лукә дә пулфорд) йеңи қурулған комитет һәққидә зияритимизни қобул қилип мундақ деди: «узундин бери хитайниң кеңәймичиликигә қарши һәрқайси дөләтләр өз алдиға тәдбир қоллинип кәлди. Улар хитай билән болған сода мунасивитидә аҗиз орунға чүшүрүлгән вә һәтта тәңсиз сода шәртнамилири билән сода қилған, хитайға алақидар сиясий мәсилиләрдә агаһландурулған. Нөвәттә бирләшкән барлиқ дөләтләр шуниңға ишинимизки, һечқандақ бир дөләт хәлқаралиқ тәртипни вә кишилик һоқуқни қоғдашта ялғуз қалдурулмаслиқи керәк. Улар һәммимизниң ортақ қиммәт қариши. Шуңа барлиқ әркин дөләтләр бирлишип һәрикәт қелишимиз керәк. Хитайға қарши тәшкилләнгән хитайға қарши парламентлар комитетиниң асаслиқ нишани барлиқ дөләтләр бирлишип дуня тәртипини вә кишилик һоқуқни бирликтә қоғдаш».

Хитайға қарши парламентлар комитети елан қилған доклатиға қариғанда бу комитетиниң бәш түрлүк нишани бар болуп, улар: хәлқара тәртипни қоғдаш, кишилик һоқуқни қоғдаш, содида адиллиқни илгири сүрүш, бихәтәрликни қоғдаш вә дөләтниң пүтүнлүкини қоғдаштин ибарәт. Бу һәқтә луйик ди пулфорд қисқичә тохтилип өтти. У мундақ деди: «биз хитайниң хәлқара тәртипкә қетилишини үмид қилимиз. Лекин, барлиқ тәләпләр башқа дөләтләр билән охшаш. Хәлқара системиниң қаидилиригә бойсунуши керәк. Сода қаидилиригә һөрмәт қилиши, милләтләрниң өз өзигә хоҗа болушиға йол қоюши керәк. Бирақ, һазир хитайниң уйғурлар вә башқа түркий милләтләргә йүргүзүватқини кәлгүсидә башқа милләтләрниңму бешиға келиш еһтималлиқи бар. Техи һечбир дөләт хитайға ‹уйғурларға қиливатқан зулумни тохтат' демиди. Әслидә дуня тәртипини қоғдап қалимиз десәк, пүтүн дуня бирлишип уйғурларни қоғдаш керәк».

Әнгилйәдә узун йиллардин бири уйғур мәсилисини күнтәртипкә әкелишкә тиришиватқан дуня уйғур қурултийи лондон ишханисиниң мудири рәһимә мәһмутму бу комитетниң мәркизий катибатлиқ бөлүмидин орун алған. У өзиниң бу комитеттики роли һәққидә тохтилип мундақ деди: «мениң асаслиқ хизмитим уйғурларниң нөвәттики вәзийитидин доклат бериш вә бу арқилиқ һөкүмәткә уйғурларниң авазини йәткүзүш».

Рәһимә ханим йәнә әнқәрәдики уйғур тәтқиқат институти мудири, истратегийә мутәхәссиси доктор әркин әкрәм әпәндиниң бу комитетниң мәслиһәтчилири тәркибидә истратегийә бөлүмидә өз ролини җари қилдуруватқанлиқидин мәмнун болғанлиқини билдүрүп мундақ деди: «мушундақ хитайға қарши һәрикәт қилидиған чоң комитеттики икки уйғур хитайниң икки көзигә қадалған миқ болуп һесаблиниду».

Әркин әкрәм әпәнди бу һәқтә мундақ деди: «хитай ‹ортақ тәқдир' шоарини товлап дуняға хитайниң қиммәт қаришини теңиватиду, шуңа хитайға қарши хәлқара тәртипни қоғдаш үчүн ‹айпәк'ниң қурулуши бәкму муһим. Мушундақ хитай һәққидә муһим қарарлар чиқирилидиған йәрдә уйғурларға орун берилиши җәлқараниң уйғур мәсилисигә һәқиқәтән көңүл бөлүватқанлиқиниң ипадиси».

5-Июн дуня уйғур қурултийи өзиниң баш бетидә «хитайға қарши парламентлар комитети» - «айпәк» ниң қурулғанлиқини тәбрикләп баянат елан қилди.

Дуня уйғур қурултийи рәиси долқун әйса мундақ деди: «дуня уйғур қурултийи ‹хитайға қарши парламентлар комитети' ниң қурулғанлиқини қизғин тәбрикләйду. IPAC Хитай һөкүмитини уйғурларға қилған вәһшийлики үчүн җавабқа тартиш вә хитайниң уйғурларға йүргүзүватқан зулумини түгитиш үчүн хәлқара җәмийәтниң бирлишип басқан үлгилик әмәлий һәрикәт болди».

Бу комитетниң қурулуши хәлқара мәтбуатларда инкас қозғиди. Хитай ташқи ишлар баянатчиси гең шуаң буниңға инкас қайтурди. У, 5-июн мухбирларни күтүвеилиш йиғинида мухбирларниң бу комитет һәқтики соалиға җаваб берип: «биз әмәлийәткә һөрмәт қилимиз, хәлқара тәртипкә бойсунимиз. Башқа дөләтләр һәр хил баһаниләр билән хитайниң ички ишлириға арилишишни тохтитиши керәк» деди.

Луйик ди пулфорд ахирида бу комитетниң хитайға әмәс, хитайниң сиясәтлиригә қарши икәнликини тәкитләп мундақ деди: «нурғун дөләтләр хитайниң ‹бир бәлвағ, бир йол' пиланиға бағлинип қалғачқа хитайниң сиясәтлиригә қарши туралмайватиду. Биз хитай һөкүмитигә әмәс уларниң йүргүзгән сиясәтлиригә қарши. Хитайниң асаритидә қалған дөләтләрни бихәтәр орунға елип чиққанда бизни қоллайдиған дөләтләр техиму көпийиду».

Хитайға қарши парламентлар комитетиниң барлиқ әзалири «хәлқара тәртипни вә кишилик һоқуқни қоғдаш һәммимизниң ортақ мәсулийити» дегән нишанини оттуриға қойған.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт