Qazaqistanliq diniy zatlar diniy bilim sewiyisining yuqiri bolush lazimliqini tekitlidi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2016-10-07
Share
Quran-boway.JPG Qur'an tilawet qiliwatqan Uyghur boway.
RFA/Qutluq Haji


Melumki, ottura asiya jumhuriyetliri musteqilliqqe ériship, bu ellerde yashawatqan her millet wekilliri özlirining tilini, medeniyitini, ma'aripini, sen'itini rawajlandurush imkaniyitige ige bolghan idi. Ularning shundaqla uzun esirlerdin buyan kéliwatqan dinlirigha erkin étiqad qilishi, diniy en'enilirini terghib qilishi üchünmu hökümet teripidin keng mumkinchilikler yaritilghan. Shundaqla kéyinki waqitlarda, bolupmu yashlarning din'gha köplep kirishi köpchilikning diqqet neziride boluwatmaqta.

Bügünki künde qazaqistanda diniy kadirlar yéterlikmu? din'gha étiqad qilghuchilarning bilim sewiyesi qanchilik derijide? yashlarning buninggha köz qarishi qandaq?

Bu heqte diniy zatlardin almata wilayitining chélek yézisida istiqamet qiliwatqan sedirdin hajim hemde güldala yézisi turghuni yarmehemmet qarim so'allirimizgha jawab bérip, öz pikirlirini bildürdi.

- Sedirdin hajim, mushu yerdiki meschitlerning bilimlik kadirlar bilen teminlinishi sizni qana'etlendüremdu?

- Ottura asiya we bolupmu qazaqistan, qirghizistan tereplerde diniy jehettin bilimimiz nahayiti töwen. Hetta mushu yerdiki bar musulmanlargha xizmet qilghudek bilimlik kadirlirimiz omumen yoq halette.

- Siz yaxshi bilisiz, Uyghurlarning asasliqi mushu almata shehiri we almata wilayitide yashaydu. Shularning ichidin oqup yétishken diniy kadirlar barmu?

- Qazaqistanda 250 ming Uyghur bolsa, shuningdin 10 ming ademge bir neper oqup chiqqan bala teng kelmeydu. Bundaq halette dinimiz qa'idilirini kim chüshendüreleydu? mundaq ehwal asasen qeyerlerde bayqilidu?

- Bolupmu mehellilerde. Hazir bashqa millettiki oqughan balilar bolsa, shularni tingshap, ang - sézimi kötirilip qalar. Emma hemmisila almata shehiride yashimaydighu. Mehelle - mehellilerge barsingiz, diniy sawatini ayiqighiche chiqarghan adem tapalmaysiz. Shuning üchün bügünki künde yashlarning ibadetliri nahayiti chigich halette. Némishqa, bilimning töwenlikidin.

- Shundaq bolushining sewebliri némidin dep oylaysiz?

- Sewebi ichimizdin, yeni ata - anilar bolsun, chonglar bolsun, balilirining dunyaliq bilimini oylaydiyu, biraq dunyaliq bilimini durus ishlitish üchün rohaniy qana'et toluq bolidighanliqini chüshinip yételmeywatidu. Peqet qazaqistandila emes, pütkül dunya elliride musulmanlarning din bilimige diqqiti susliship ketti.

- Chongqur bilimsiz din'gha étiqad qilish mumkin emes démekchisizghu?

- He, bilimi yoq adem qarangghuluqta bolidu. Biz hazirqi waqitta bilimimizning nahayiti töwen ikenlikini özimizmu hés qilalmaywatimiz. Chünki yürikimiz bilen, pütkül wujudumiz bilen dunyagha bérilip kétip barimiz.

- Söhbitingizge rehmet!

- Yarmehemmet qarim, qazaqistandiki Uyghur yashlirining din'gha köplep kirishi némining belgisi dep oylaysiz?

- Uyghur yashlirining din'gha bériliwatqanliqi islamning besh perizini ada qilishni chongqur chüshen'genlikidin dep oylaymen. Amma heqiqetenmu diniy bilim sewiyesi teripidin bir az kemchilikler bolushi mumkin.

- Néme sewebtin?

- Chünki köpligen yashlarning din heqqide chongqur bilimliri yoq. Oqush orunliri az bolghanliqtin ular imamlardin, intérnéttin, namaz oqup kéliwatqan kishilerdin qisqiche üginip, ibadetlerge intilidu. Uyghur yashlirida chongqur bilim élishqa intilish yoqtek bilinidu. Ibadetlerning shekliy teripige köprek köngül bölüp, buning ichki meqsetliri, sirliri, hékmetlirige bezide köngül bölünmeywatidu.

- Yashlarning mundaq bolushida yene qandaq sewebler bar dep oylaysiz?

- Yashlargha xas xisletler aldiraqsanliq yaki bir yéngiliqni bilip qalsa, uni chongqur chüshenmeydu, ularni bashqilarningmu chüshenmiginige sewirlik qilmaydighan ehwallar bar.

- Buning barliqini durus yolgha qoyushning amalliri barmu?

- Ottura asiya diyarida 70 yilliq kommunizm dewride bu memliketler islam dinidin yiraqliship ketken. Hazir bolsa oyghinish boluwatidu. Yashlargha durus bilim, terbiye, islamning durus melumatini teminliyelisek, imamlar ularni yétilep élip mangalisa, bu kemchilikler tüzülemdikin, dep oylaymen.

- Söhbitingizge köp rehmet!

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet