Уйғур мәҗбурий әмгикигә қарши туруш күриши әнглийәдә утуқ қазанди

Мухбиримиз әзиз
2022-04-29
Share
nusret-ghani-1 Әнглийә консерватиплар партийисиниң парламент әзаси нусрат ғени (оттурида) вә иин данкан симис (оңда) уйғурлар билән бирликтә әнглийә парламентини “уйғур ирқий қирғинчилиқи” етирап қилишқа чақирмақта. 2021-Йили 22-апрел, лондон.
AFP

Хитайниң әң чоң екиспорт базарлириниң бири болған явропа базирида сетиливатқан товарлар ‍ичидә сағламлиққа даир бир қисим мәһсулатларниң болуши, йәнә келип буларниң ашкара һалда уйғур дияридики мәҗбурий әмгәкниң мәһсули болуши йеқинқи мәзгилләрдә әнглийә һөкүмитидики әң күчлүк бәс-муназиригә сәвәб болуватқан темилардин бири болуп кәлгән иди. Уйғур дияридики қирғинчилиқ вә мәҗбурий әмгәккә даир көплигән мәлуматларниң оттуриға чиқиши, шуниңдәк әнглийәдики һәрқайси пуқравий тәшкилатларниң бу һәқтики паалийәтлири йеқиндин буян сәһийә вазаритидә әң дәсләп бу һәқтики әмилий һәркәтниң барлиққа келишини ишқа ашурди.

Әнглийә сәһийә вәзири саҗид җавид (Sajid Javid) һәр саһәниң күчлүк бесими алдида әнглийә һөкүмитиниң “сағламлиқ вә сәһийә қануни” ға түзитиш киргүзүш һәмдә қуллуқ әмгикиниң мәһсули болған һәрқандақ сәһийә мәһсулатиниң әнглийәгә ‍импорт қилинишини чәкләш һәққидики лайиһәни оттуриға қойғандин кейин, бу лайиһә әнглийә һөкүмитидә җиддий музакирә қилинди. Бу түзитиш лайиһәсидә әнглийә дөләтлик сәһийә мулазимити (NHS) ниң заманиви қуллар әмгикидин халий икәнлик һәққидики иҗазәтнамисини алмиған һәрқандақ ширкәтниң уйғур дияридин чиқидиған һәрқандақ сағламлиқ мәһсулатини әнглийә туприқиға елип киришигә рухсәт қилинмайдиғанлиқи ениқ бәлгиләнди. 27-Апрелда болса ахирқи муһакимидин вә аваз бериштин өтүп, мәзкур түзитиш лайиһәси рәсмий һалда мақулланди. Бу һәқтики мухбирларни күтүвелиш йиғинида саҗид җавид мәхсус сөз қилип: “мән бу қетимқи ғәлибиниң биританийә падишаһлиқиниң қуллуқ әмгики вә адәм содисиға даир тәминләш зәнҗиригә хатимә беришидики бурулуш нуқтиси болуп қелишини үмид қилимән,” деди.

Мәзкур түзитиш лайиһәсиниң мақуллиниши әнгилийә сияси саһәсидики затлар үчүнму бир қетимлиқ муһим синақ болғанлиқи мәлум. Әнгилийә консерватиплар партийәсиниң сабиқ рәһбири, әнглийә хизмәт вә пенсийә вазаритиниң вәзири иян дункан симис әпәнди өзи баш болуп тәшкиллигән бу қетимлиқ “исянкар” һәркәтниң нәтиҗисидин хошал болуш билән биргә бу һәқтә мәхсус баянат елан қилди.

Униң баянатида муну қурлар көзгә челиқиду: “биз бу арқилиқ дуняға толиму күчлүк бир сигнални йоллимақтимиз: өзидин аҗизларни екиспилататсийә қилғанлар вә қорқунчқа гириптар қилғанлар һәрқачан адаләт шәмшириниң өткүр тиғиға дуч келиду. Шуниң үчүн мән сәһийә вазаритиниң қуллар әмгики мәвҗут болған дөләтләр вә қулар әмгикини давам қилдуриватқан ширкәтләрниң қолидин чиққан мәһсулатларни, шуниңдәк уларниң бу саһәдики мулазимитини қанунсиз, дәп елан қилғанлиқини қизғин алқишлаймән. ‛хитай мәсилилири бойичә парламентлар иттипақи‚ ға әза болғучилар изчил бу мәсилә һәққидә җапалиқ күрәш қилип кәлгән идуқ. Бүгүн буниң дәсләпки нәтиҗисини көрүшкә мушәррәп болдуқ. Буни чин дилимдин алқишлаш билән биргә башқа вазарәтләрниңму тездин мушу шәкилдә қарар елишини үмид қилимән.”

Әнглийә һөкүмәт тармақлириға уйғур дияридики мәҗбурий әмгәк қилмиши һәққидә көп қетимлап бесим қилған пуқравий тәшкилатларниң бири лондондики “өрләш фонди җәмийити” иди. Мәзкур тәшкилатниң рәиси лук пулфорд (Luke de Pulford) бу қетимлиқ түзитиш лайиһисиниң мақуллинишидин кейин буни “2015-йили барлиққа кәлгән ‛заманиви қуллуққа қарши туруш қануни‚ да барлиққа кәлгән әң чоң илгириләш,” дәп көрсәтти. У бу һәқтә радийомизниң мәхсус зияритини қобул қилип, буниң әмәлгә ешишидики сәвәбләр һәққидә қисқичә тохтилип өтти: “уларниң бу қетимлиқ түзитиш лайиһәсини қобул қилишқа мәҗбур болушидики бир муһим сәвәб улар мәһсулат импорт қиливатқан җайда қуллуқ әмгикиниң мәвҗут болғанлиқидур. Бизму уйғурлар вә башқа мусулманларниң бешиға келиватқан күлпәтләр һәққидә охшимиған һәркәтләрни давам қилдуруп кәлдуқ. Буниңдики бир муһим тәлипимиз һөкүмитимизниң заманивий қирғинчилиқ вә қуллуқ әмгики давам қиливатқан бир райондин сағламлиқ буюмлирини вә үскүнилирини импорт қилиштин сақлиниишиға һәйдәкчилик қилиш болди. Ахири бу йеңи қанун лайиһәси төвән вә юқури палатаниң бирдәк мақуллишидин өтти. Бу җәрянда биз һөкүмитимизгә уларниң бир қетимлиқ мәғлубийәт хәвпигә дуч келиватқанлиқини, буниңдин халас болуш үчүн уларниң биз тәкитләватқан нуқтиға қарап силҗиши керәкликини ениқ көрситип берәлидуқ. Ахири мурәссә қилиш арқилиқ ички ишлар вазарити ‛қуллуқ‚ дегән сөзниң сәһийә мәһсулатлириниң тәминләш зәнҗридә болушиға хатимә бәрди.”

Дуня уйғур қурултийиму бу мәсилидә һәр тәрәплимә паалийәтләрдә болған болуп, уларниң лондон ишханисиниң мәсули рәһимә мәһмут бу җәһәттә көп хизмәтләрни ишлигән. У әнглийә һөкүмәт хадимлири билән болған түрлүк алақә җәрянида уйғур диярида қирғинчилиқниң һазирму давам қиливатқанлиқини, бундақ әһвалда уларниң мушундақ бир районда ишлиниватқан мәһсулатларға алаһидә сәзгүр болуши һәмдә қирғинчилиққа шерик болуп қалмаслиқини көп қетим әскәрткән. У бу һәқтә сөз болғанда бу нуқтини алаһидә тәкитләйду.

Лук пулфорд әпәндиму бу һәқтә сөз болғанда буниң аддийғинә һалда бир қанундики мәлум бир маддини өзгәртип қоюш әмәсликини, әксичә буниң көп қирлиқ вә көп қатламлиқ мәнигә игә бир қәдәм икәнликини тәкитлиди: “биз буниңдин бәкму мәмнун болдуқ. Бу йәрдә шуни тәкитләшни мувапиқ дәп қараймәнки, бу бизниң заманиви қуллуққа қарши туруш қанунимизда һазирғичә барлиққа кәлгән әң әһмийәтлик бир илгириләш һесаплиниду. Тәминләш зәнҗириниң очуқлуқи мәсилисидә болса әнглийәниң қанунини әң инавәтлик бир басқучқа йүксәлдүрди. Шуңа мән буниңдин бәкму хурсән болуш билән биргә бәкму иптихарлинимән. Йәнә бир яқтин алғанда бу қетимқи түзитиш лайиһиси әнглийәниң хитайдин импорт қиливатқан сәһийә буюмлириға һәмдә хитайниң дөләт һамийлиқидики заманиви қуллуқни зор көләмдә кеңәйтишигә нисбәтән мәлум чәкләш күчигә игә. Чүнки биз бу арқилиқ хитайдики дөләт бивастә қол тиқип кеңәйтиватқан қуллуқ ‍әмгикигә мәбләғ селишни чәклийәләймиз. Әмди биз уйғур дияриға қарайдиған болсақ бу җайда ғайәт зор көләмлик қуллар әмгикиниң мәвҗут болуватқанлиқини көрмәктимиз. Бу бизниң нишанимиз иди, үнүми болушни арзу қилған йеримизму мушу иди. Шуңа биз буниңдин бәкму хошал болмақтимиз.”

Рәһимә мәһмутниң қаришичә, нөвәттә әнглийә һөкүмәт даирилириниң уйғурлар дуч келиватқан қирғинчилиқ һәққидики тонуши зор дәриҗидә өскән болуп, уларниң бу мәсилидики мәйданида иҗабий өзгиришләр көпләп оттуриға чиқмақта икән. Шуниң билән биргә бу саһәдә уйғур тәшкилатлири қилишқа тегишлик наһайити көп хизмәтләр уларни күтүп турмақта икән.

Мәлум болушичә, нөвәттә әнглийә һөкүмити уйғур қирғинчилиқи һәққидә америка һөкүмитидин қалсила иккинчи болуп бәзи әмәлий һәркәтләрни ишқа ашурмақта икән. Шуниң билән биргә сиясий вә иқтисадий җәһәттики бәзи негизлик амилларму бу җәһәттә көплигән қийинчилиқларни пәйда қилмақта икән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт