Муһаҗирәттики уйғур сәнәткарлар: нахшичи әркин абдулла тарихниң хата тәрипидә турмаслиқи керәк!

Мухбиримиз меһрибан
2022.05.06
Муһаҗирәттики уйғур сәнәткарлар: нахшичи әркин абдулла тарихниң хата тәрипидә турмаслиқи керәк! Америкада узун бир мәзгил сүкүттә турған нахшичи әркин абдулла 3-май өткүзүлидиған хитайниң “мән шинҗаңдин кәлдим” намлиқ тәшвиқат программисида. 2022-Йили май.
Social Media

Нахшичиси әркин абдулла өткән әсирниң 90-йиллиридин буян өзиниң хитай вә уйғур тилида ейтқан нахшилири билән хитай ичидә тонулған иди.

Нахшичи әркин абдулланиң 2017-йили хитайдин айрилип, аилиси билән американиң лос-анҗилес шәһиридә яшаватқанлиқи мәлум. Униң 2017-йилидин буян милйонлиған уйғурлар “қайта тәрбийәләш” намидики җаза лагерлириға қамалған, уйғур диярида сәнәткарларни өз ичигә алған мутләқ көп қисим уйғур сәрхиллири тутқун қилинған, уйғурлар тарихниң әң қараңғу дәврлирини бешидин өткүзиватқан йеқинқи 5 йилдин буян, әркин дуняда “сүкүт” қилип туруватқанлиқи муһаҗирәттики уйғур җамаитидә көплигән соалларни пәйда қилған иди.

Һалбуки, америкада узун бир мәзгил сүкүттә турған нахшичи әркин абдулла йеқинда мәхсус елан берип, өзиниң 3-май өткүзилидиған хитайниң “мән шинҗаңдин кәлдим” намлиқ тәшвиқат программисиға қатнишип, бир түркүм йеңи нахшиларни тамашибинлар диққитигә сунидиғанлиқини билдүргән.

Әркин абдулланиң өз авази билән берилгән бу елан, бирнәччә күндин буян фейсбук қатарлиқ иҗтимаий таратқуларда кәң тарқилип, муһаҗирәттики уйғурларниң күчлүк наразилиқини қозғиған. Нурғун кишиләр бу һәқтә инкас йезип, әркин абдулланиң америкадәк әркин вә демократик дөләттә яшап туруқлуқ, хитай тәшкиллигән “мән шинҗаңдин кәлдим” намлиқ тәшвиқат программисида нахша ейтмақчи болғанлиқини қаттиқ әйиблигән. Улар йәнә уйғурлар пүткүл милләт гәвдиси билән хитайниң ирқий қирғинчилиқиға учраватқан бүгүнки күндә әркин абдулланиң өз хәлқиниң авази болмай, бәлки хитайниң тәшвиқат программисида нахша ейтмақчи болғанлиқи, униң тарихниң хата тәрипидә туруватқанлиқиниң испати, дәп қаримақта.

Биз бу мунасивәт билән нахшичи әркин абдулланиң бу мәсилидики шәхсий пикри вә қарашлирини елип көрүшкә тириштуқ. Һалбуки, нахшичи әркин абдулла бизниң арқа-арқидин урған телефонлиримизни җавабсиз қалдурди.

Америка аләм қатниши идарисиниң инженири доктор әркин сидиқ әпәнди бу һәқтә зияритимизни қобул қилип, нахшичи әркин абдулланиң өзлири билән биллә калифорнийә шитатиниң лос-анҗилес шәһиридә яшайдиғанлиқини, униң калифорнийәдики уйғурлар тәшкиллигән паалийәтләргә қатнашмайдиғанлиқини, униң алақә даирисиниң пәқәтла хитайға әркин берип келәләйдиған бир түркүм кишиләр биләнла чәклинидиғанлиқини тәкитлиди.

Доктур әркин сидиқ әпәндиниң тәкитлишичә, милйонлиған уйғурлар лагерларға қамалған, бир пүтүн милләт гәвдиси бойичә ирқий қирғинчилиққа учраватқан, бүгүнкидәк еғир күнләрдә әркин абдулладәк бир нахша чолпаниниң америкада яшап турупму бу әһвалға қарита һечқандақ инкас билдүрмәслики кишини әпсусландуридикән. Униң үстигә әркин абдулланиң хитай һөкүмити тәшкиллигән сиясий тәшвиқат характерлиқ сәнәт программисида нахша ейтиши, бүгүнки күндә уйғурлар әсла қобул қилалмайдиған бир иш икән.

Доктур әркин сидиқ әпәнди йәнә бүгүнки күндә чәт әлләрдә өзиниң сәнәт номурлири арқилиқ, уйғурларниң қийин вәзийитини дуняға аңлитип келиватқан уйғур сәнәткарлириниң аз әмәсликини, уларниң әркин абдулла билән рошән селиштурма һасил қилғанлиқини билдүрди.

Австралийәдә “уйғур муқам ансанбули” ни қуруп, уйғур нахша-муқамлирини орунлаш билән бир вақитта уйғурларниң һазирқи қийин әһвалини дуняға аңлитип келиватқан муқамчи шөһрәт турсун, бир сәнәткар үчүн алди билән өз хәлқиниң дәрдигә дәрман болуш, уларниңниң авази болушниң бир виҗданий мәсулийәт икәнликини тәкитлиди.

Шөһрәт турсун әпәндиниң қаришичә, һәрқандақ бир сәнәткарниң өз кәспи үчүн бәзидә қийин таллашқа дуч келидиған мәзгиллириму болидикән. У өз кәспдиши болған әркин абдулланиң уйғур хәлқи тәрипидин сөйүлгән бир нахшичи болуш сүпити билән бүгүнки әң қийин күнләрдә тарихниң хата тәрипидә турмаслиқини үмид қилидиғанлиқини билдүрди.

Әнгилийәдики уйғур паалийәтчиси рәһимә мәхмут ханим йиллардин буян өзиниң яңрақ нахшилири билән уйғурларни тонутуш вә уларниң авази болушта актип рол ойнап кәләән сәнәткарларниң бири. У йеқинда радийомиз зияритини қобул қилғинида, бир сәнәткар үчүн хәлқиниң бешиға еғир күнләр кәнгәндә уларниң аврази болуш һәм өзиниң виҗданий бурчини һәммидин үстүн қоюшниң әң муһим таллаш икәнликини тәкитлигән иди.

Доктор әркин сидиқ әпәнди зияритимиз җиәрянида йәнә муһаҗирәттики уйғурларниң қәлбидә чоңқур орун қалдурған даңлиқ нахшичи вә сиясий паалийәтчи мәрһум күрәш күсәнниң һаят вақтидики иш-излирини тилға елип, нахшичи әркин абдулланиң виҗданиға соал ташлиди.

Шиветсийәдики уйғур сәнәткар мухтәр абдукерим җанбаз әпәндиму бу мунасивәт билән зияритимизни қобул қилди. У уйғур хәлқ тәрипидин “нахша чолпини” дәп һөрмәтләнгән, “гиттар шаһи” дегәндәк шәрәплик намларға наил болған нахшичи әркин абдулланиң уйғурлар тарихниң әң еғир дәқиқилиридә туруватқан бүгүнки күндә, йәни бу йиллиқ роза һейт һарписида, мәхсус елан берип хитай тәшкиллигән “мән шинҗаңдин кәлдим” намлиқ программида нахша ейтмақчи болғанлиқи, һәқиқәтәнму әпсуслинарлиқ вә ечинарлиқ әһвал икән.

Нахшичи әркин абдулла “мән шинҗаңдин кәлдим” намлиқ программидики нахшилири һәққидә иҗтимаий таратқуларда ениқ мәлумат бәрмигән. Әмма өз кимликини ашкарилашни халимиған бирәйләнниң радийомизға билдүрүшичә, әркин абдулланиң ютуптики мәхсус нахша албумида униң йеқинқи бир нәччә ай ичидә елан қилған “мени әслә”, “шамал” қатарлиқ бир түркүм йеңи нахшилири билән хитайчә ейтқан бир қисим нахшилири бар икән. Әркин абдулланиң америка вақти 5-айниң 2-күни ютуп қанилида йеңилиған нахша албуми ичидә 63 парчә нахша қоюлған болуп, бу нахшиларниң зор көп қисмини униң хитай тилида орундиған нахшилири тәшкил қилған икән. Мәзкур тизимликтики нахшилар ичидә биринчи болуп тизилғини хитайда 1960-йилларда ишләнгән “муз таққа кәлгән меһман” филимидики “гүл немә үчүн шунчә қизил” дегән нахшиниң қайта акортлаштурулуп ейтилған йеңи нусхаси икән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.