G7 Yighinida "Irqiy qirghinchiliq" mesilisi otturigha qoyulamdu?

Muxbirimiz ekrem
2021-06-10
Share
G7 Yighinida Uyghurlar mesilisi we xitayni ortaq jazalash muhim téma boldi En'giliye tashqi ishlar ministiri dominik rab (l) we amérika tashqi ishlar ministiri antoniy billinkén G7 yighinida ikki tereplik uchrishishtin burun sürette. 2021-Yili 3-may, london.
REUTERS

Axbarat wastiliri G7 yighinida Uyghurlar we irqiy qirghinchiliq mesilisining muhim téma süpitide otturigha qoyulidighanliqini ilgiri sürmekte.

Amérika pirizdénti jow baydén hakimiyet béshigha chiqqandin buyanqi tunji chet el ziyaritini en'giliyedin bashlidi. U 9-iyun londun'gha yétip keldi. 8 Kün dawamlishidighan yawropa ziyariti jeryanida baydén engn'giliyede G7 (sana'etleshken 7 dölet) rehberliri yighinigha qatnishish, en'giliye padishahi élizabét Ⅱ bilen körüshüsh, bélgiye paytexti biryussélgha bérip NATO (shimaliy atlantik okyan ehdi teshkilati) ning we yawropa ittipaqining rehberliri bilen söhbetlishish, axirida jenwege bérip, rusiye pirizdénti putin bilen uchrishish qatarliq bir yürüsh muhim pa'aliyetlerni élip baridiken.

Axbarat wastiliridiki melumatlardin ayan bolushiche, amérika, en'giliye, gérmaniye, italiye, fransiye, kanada, yaponiyedin ibaret G7 ge eza döletlerning bu qétimqi yighinigha awistraliye qatarliq birqisim démokratik döletlerning rehberlirimu teklip bilen qatnishidiken.

"Fransiye awazi" radiyosining 10-iyun élan qilghan "Yaponiye we awistraliye shinjangdiki kishilik hoquq mesilisige intayin köngül bölidu" namliq xewerge qarighanda, G7 yighini harpisida awistraliye tashqiy ishlar ministéri payne, dölet mudapiye ministéri pétér dutton bilen yaponiye tashqiy ishlar ministéri toshimitsu we dölet mudapiye ministéri nobu'o kishi 9-iyun tor arqiliq 2+2 yighini ötküzgen. Yighindin kéyin ikki terep ortaq bayanat élan qilip, "Shinjangdiki Uyghurlar we bashqa musulman azsanliqlar duch kéliwatqan kishilik hoquq depsendichiliklirige biz her ikki terep qattiq köngül bölimiz" dégen hemde G7 yighinida bu mesilini otturigha qoyidighanliqini eskertken. Bayanatta yene xitaydin b d t xadimlirining shinjangda cheklimisiz, shertsiz tekshürüsh élip bérishigha derhal yol qoyushi telep qilin'ghan.

"Yer shari siyaset zhurnili" da 9-iyun élan qilin'ghan "G7 Yighini baydénning Uyghur irqiy qirghinchiliqi toghrisidiki exlaqiy rehberlikini sinaydu" namliq maqalide bayan qilinishiche, bu yil 3-ayda Uyghurlar üstidin zulum yürgüzgen xitay emeldarlirini jazalash üchün yawropa ittipaqi, en'giliye, kanada we amérikagha rehberlik qilghan baydén, bu qétimqi G7 yighinida Uyghurlar üstidin yürgüziliwatqan jinayetlerni téxi "Irqiy qirghinchiliq" dep tonimighan gérmaniye, fransiye, italiye we yaponiyelerni segitip, xitaygha qarshi ortaq awaz chiqiridighan yerge ekilidiken.

Maqalida bu heqte mundaq deydu: "Baydén wezipige olturghandin buyan, kishilik hoquqni hökümetning tashqiy siyasitining nishanini yorutup béridighan mayak, dep qaridi. Xitaydin Uyghurlar we bashqa türkiy musulman milletler üstidin yürgüziwatqan irqiy qirghinchiliqqa mes'ul bolushni teleb qilip, her ikki partiyening qollishigha érishti. Peqet mushu xil tonush asasigha ige bolghan pirizdéntla Uyghur irqiy qirghinchiliqini dunyawiy mesile derijisige kötüreleydu".

Maqalide yene mundaq déyilgen: "Baydénning ittipaqdashliri bilen bolghan hemkarliq wedisi aliqachan bösüsh hasil qildi. 3-Ayda kanada, en'giliye we yawropa ittipaqi bilen birlikte mejburiy emgek, keng kölemlik tutqun qilish we bashqa kishilik hoquq depsendichilikliri bilen alaqisi bolghan xitay emeldarlirigha qarita jaza yürgüzgenlikini jakarlidi. Dölet xepwsizliki meslihetchisi dalé'p sin'ghning sözige asaslan'ghanda, baydén G7 yighinida démokratik döletlerning ortaq qimmet qarashlirini ilgiri süridiken. Shinjangda yüz bériwatqan weqelerni alahide otturigha qoyidiken. Amérikaning dunya kishilik hoquq sahesidiki rehberlik ornini eslige keltürüsh üchün baydén G7 yighinida Uyghur irqiy qirghinchiliqigha diqqetni merkezleshtürüshni teshebbus qilishi lazim bolidiken".

G7 Yighinida Uyghurlar we "Irqiy qirghinchiliq" mesilisining muhim témigha aylinishi muhajirettiki Uyghurlarning arzusi. Shu sewebtin londunda chaqirilghan "Uyghur sot kollégiyesi" ning guwahliq anglash yighini 7-iyun axirlashqan bolsimu, bir bölük Uyghurlar yenila londunda qélip, G7 yighinida Uyghurlarning awazining yangrishi üchün térishchanliq körsetmekte. D u q ning re'isi dolqun eysa ependi shularning biridur. U bügün londundin ziyaritimizni qobul qilip, bu heqte toxtalghanda, G7 yighinida Uyghur irqiy qirghinchiliqi mesilisining küntertipke kélishini ümid qilidighanliqini bildürdi. U sözide bir bölük Uyghurlar we tetqiqatchilar bilen G7 yighinigha qatnishish üchün seper hazirliqini qiliwatqanliqini, bir qisim pa'aliyetlerni ötküzidighanliqini tilgha aldi.

Dunya Uyghur qurultiyi londun ishxanisining mudiri rehime xanimmu bu xususta ziyaritimizni qobul qilip, G7 yighini mezgilide élip baridighan pa'aliyetler toghrisida toxti'ilip ötti.

11-Iyun en'giliyede bashlinidighan G7 yighini 3 kün dawamlishidiken. Yighinda dunya soda teshkilatini, dunya sehiye teshkilatini islah qilish mesililiri, korona wirusi mesilisi, xitay we rusiye mesililiri, NATO ni küchlendürüsh mesilisi hemde amérika bilen yawropaning téximu ilgiriligen halda ittipaqliship, dunyaning siyasiy, iqtisadiy weziyitini qaytidin öz idarisi astigha élish mesililiri asasliq muzakire témisi bolidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet