Маракәштә тутулған идрис һәсәнни қутулдуруш чақириқлири күчәймәктә

Ихтиярий мухбиримиз азиғ
2021-07-28
Share
Маракәштә тутулған идрис һәсәнни қутулдуруш чақириқлири күчәймәктә Бихәтәр бир дөләткә берип орунлишиш үчүн истанбулдин учуп касабланка хәлқаралиқ айродромиға барғанда маракәш даирилири тәрипидин тутқун қилған идрис һәсән түркийәдики вақтида. (Вақти ениқ әмәс)
RFA/Azigh

Хитайниң тәлипи билән маракәштә тутулған идрис һәсән һәққидә әндишиләр барғансери күчәймәктә. Дуняниң һәрқайси җайлиридики кишилик һоқуқ тәшкилатлири вә паалийәтчиләр идрис һәсәнни қутқузуш үчүн паал һәрикәт қилмақта.

Мәзкур қутқузуш һәрикитигә хәлқара кәчүрүм тәшкилатиму аваз қошқан болуп, кәчүрүм тәшкилатиниң "даириләр қолға илинған идрис һәсәнни хитайға қайтурувәтмәслики керәк" намлиқ чақириқида "идрисни хитайға қайтурувәткән тәқдирдә қийин қистаққа учраш еһтималлиқиниң мәвҗутлуқи" йезилған.

Хәлқара кәчүрүм тәшкилати кризисқа тақабил туруш программисиниң директори җоанна маринер маракәш даирилириниң идрис һәсәнниң адвокат билән көрүшүшигә вә аилисидикиләр билән алақилишишигә йол қоюши һәм униң бихәтәрликигә капаләтлик қилиши керәкликини ейтқан.

Бихәтәр бир дөләткә берип орунлишиш үчүн истанбулдин учуп касабланка хәлқаралиқ айродромиға барғанда маракәш даирилири тәрипидин тутқун қилған идрис һәсән түркийәдики вақтида пәрзәнтлири билән. (Вақти ениқ әмәс)
Бихәтәр бир дөләткә берип орунлишиш үчүн истанбулдин учуп касабланка хәлқаралиқ айродромиға барғанда маракәш даирилири тәрипидин тутқун қилған идрис һәсән түркийәдики вақтида пәрзәнтлири билән. (Вақти ениқ әмәс)

Үч балиниң дадиси 34 яшлиқ идрис һәсән компютер инженери болуп, 2012-йили түркийәгә келип олтурақлашқан. яврупа хәвәрлири(euronews) ториниң хәвәр қилишичә, идрис һәсән хитай һөкүмити тәрипидин зиянкәшликигә учриған уйғурларниң шаһитлиқ видийолири қоюлған бир тор бәтни лайиһәлигән. Идрис һәсән компютер билимлири кәспидә көрүнәрлик нәтиҗиси болған уйғурлардин бири болуп, "хаккерлиқ асасий билимлири" намлиқ китаби муәллипи икән.

"хәвәр" агентлиқиниң хәвиригә қариғанда идрис һәсән түркийә даирилири тәрипидин бир нәччә қетим қолға елинған болуп, бихәтәрликидин тәшвишләнгән идрис маракәштин явропаға кетиш үчүн 19-июл касабланкаға барған.

Маракәш миллий бихәтәрлик идариси 20-июл күни истанбулдин касабланка хәлқара айродромиға чүшкән бир хитай пуқрасиниң қолға елинғанлиқини дәлиллигән.

Маракәш хәвпсизлик идарисиниң баянида: "мәзкур шәхсниң террорлуқ тәшкилати тизимликидики бир тәшкилатниң әзаси икәнлики сәвәблик, хитай һөкүмитиниң тәлипи билән хәлқара сақчи тәшкилати тәрипидин қизил тутуш буйруқи чақирилғанлиқи" қәйт қилинған.

Мәзкур баянатта йәнә, мәзкур вәқә һәққидә хитай вә хәлқара сақчи тәшкилати хадимлириға мәлумат берилгәнлики, қайтуруш җәрянини башлаш үчүн шәхсниң сот мәһкимисигә тапшуруп берилгәнлики ейтилған. Дуня уйғур қурултийи иҗтимаий тартқу һесаблири арқилиқ идрис һәсәнниң қайтуруветилиш хәвпкә дуч кәлгәнликини ейтқан. 2016-Йили маракәш вә хитай оттурисида "өз-ара җинайәтчиләрни қайтуруп бериш келишимнамиси" имзаланған болуп, 2017-йили маракәш парламенти тәрипидин тәстиқланған.

Идрис һәсәнниң нөвәттики әһвалини игиләш үчүн маракәшниң түркийәдики баш әлчиханисиға телефон қилған болсақму, телефунимиз елинмиди.

Америка дөләт мәҗлиси хитай ишлири комитети 27-июл күни хәлқара олимпик мусабиқисиниң қоллиғучи ширкәтлири билән тор йиғини ачқан болуп, мәзкур йиғинда америка дөләт мәҗлисиниң әзаси рабирсин шимит (Representative smith) идрис һәсәнниң мәсилисини алаһидә оттуриға қойған.

Хитайға қайтурвитилиш хәтири болған идрис һәсән үчүн түркийәдики кишилик һоқуқ паалийәтчиси профессор иляс доан әпәндим маракәш дөләт органлири вә хәлқаралиқ тәшкилатларға мәктуп язған.

Түркийә һаҗи байрам вәли университетиниң қанун профессори иляс доан әпәндим зияритимизни қобул қилип, мәзкур хәлқаралиқ қутқузуш һәрикитини башлитиштики мәқситиниң идрис һәсәнниң бихәтәр бир дөләткә әвәтишини қолға кәлтүрүш икәнликини ейтти.

Иляс доан әпәндим йәнә мундақ деди: "идрис һәсән бир уйғур зиялийси болғанлиқи үчүн хитайниң нишаниға айлинип қалған. Маракәш даирилириму хитайниң мәзкур тәлипигә җиддий муамилә қилған. Идрис хитайға қайтуруветилгән тәқдирдә өлүм җазасиға дучар болуши мумкин. Буни тохтитиш үчүн хәлқаралиқ қутқузуш һәрикити башлидуқ. Мәзкур һәрикәтниң мәқсити бирләшкән дөләтләр тәшкилати вә башқа кишилик һоқуқ қурулушлирини һәрикәткә кәлтүрүш.

Биз тордашларни идрис һәсәнниң дәрһал қоюп берилиши керәклики йезилған мәктупни маракәш ханиданлиқи, маракәш ташқи ишлар министирлиқи, маракәш ички ишлар министирлиқи, маракәш әдлийә министирлиқи вә бирләшкән дөләтләр тәшкилати көчмәнләр комитети қатарлиқ органларға йоллашқа чақириқ қилдуқ".

Униңдин башқа йәнә, явропа уйғур институтиниң мәсули доктор дилнур рәйһан ханим фирансийәниң маракәштики әлчиханиси вә маракәшниң фирансийәдики әлчиханисиға бисим чүшүрүш үчүн торда қутқузуш тәшвиқат һәрикити башлатқан.

Маракәш фирансуз тили қоллинилидиған дөләтлириниң бири болуп, көзәткүчиләр, фирансийәдә елип бериливатқан мәзкур фирансузчә тәшвиқат паалийитиниң муһимлиқини тәкитлимәктә.

Мәзкур паалийәт торда чоң тәсир қозғиған болуп, ситразбуругтики яшлар гурупписи маракәш баш консули билән көрүшкән. Доктор дилнур рәйһан ханимниң ейтишичә, маракәш баш консули яшлар гурупписиға идрис һәсән үстидики әйибләшләрниң тәкшүрүлүватқанлиқини, идрис һәсәнниң ақивитигә сотниң қарари бойичә һөкүм чиқирилидиғанлиқини ейтқан.

Дилнур рәйһан ханим фирансийәдә елип бериватқан қутқузуш һәрикитиниң тәпсилатини радийо аңлиғучилиримиз билән ортақлашти.

Идрис һәсәнниң аяли зияритимизни қобул қилип, дуня уйғур қурултийи вә явропа уйғур институти қатарлиқ уйғур тәшкилатлири вә дуняниң һәрқайси җайлиридики кишилик һоқуқ паалийәтчилириниң идрис һәсәнни қутқузуш үчүн тиришчанлиқ көрситиватқанлиқини ейтти.

Хитайниң уйғур елидики қирғинчилиқ сиясәтлири вә муһаҗирәттики уйғурларға тәһдит селиш қилмишлириниң күчийиши сәвәблик муһаҗирәттики уйғурларниң бихәтәр бир дөләткә йәрлишиш арзуси күчәймәктә. Бирақ, хитай һөкүмити сиясий вә иқтисадий күчидин пайдилинип уйғурларни қайтуруп кетишкә тиришмақта.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт