Оттура асия җумһурийәтлиридики уйғур сиясәтшунаслири явропа парламентиниң қараридин сөйүнди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2022.06.13
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Қазақистан уйғурлири барин инқилабиниң 32 йиллиқини хатирилиди Қазақистанлиқ сиясәтшунас қәһриман ғоҗамбәрди дуня уйғур қурултийиниң роһини қазақистандики уйғурларға йәткүзмәктә. 2022-Йил 4-апрел, алмута.
RFA/Oyghan

Мәлумки, америка башлиқ бир қатар явропа дөләтлириниң хитайниң уйғурларға қаратқан бастуруш сияситини “ирқий қирғинчилиқ” вә “инсанийәткә қарши җинайәт” дәп бекиткәнлики дуняниң барлиқ җайлиридики уйғурларни зор һаяҗанға салған иди. 9-Июн күни явропа парламенти мутләқ көп аваз билән хитайниң уйғур елидики җинайәтлирини “инсанийәткә қарши җинайәт” вә “еғир ирқий қирғинчилиқ хәвпи” дәп қарар алди. Шу мунасивәт билән дуня уйғур қурултийи өзиниң тор бетидә “бу қарарниң мақуллиниши хитайдин һесаб сорап, уйғурларға адаләт елип келиш йолидики йәнә бир муһим қәдәм, йәнә бир муһим тарихий чақириқ” дәп баһалиған.

Явропа парламентиниң хитайниң уйғур елидики җинайәтлирини “инсанийәткә қарши җинайәт” вә “еғир ирқий қирғинчилиқ хәвпи” дәп қарар алғанлиқидин уйғурлар немини күтиду? хитай һәм бирләшкән дөләтләр тәшкилати бу қарарға қандақ инкас қайтуруши мумкин?

Қазақистанлиқ сиясәтшунас қәһриман ғоҗамбәрди дуня уйғур қурултийиниң рәиси долқун әйсаниң бу вәқәни “тарихий әһмийәткә игә дәвир бөлгүч вәқә” дәп баһалиғанлиқини толуқи билән қоллайдиғанлиқини билдүрди.

У мундақ деди: “буниңдин кейин пәйдин-пәй қалған дөләтләр мушундақ қарар алиду дәп үмид қилимән. Бу чоң бир утуқ. Дунядики әң көп демократик дөләтләр топи явропа иттипақида. явропа иттипақидики 27 дөләтниң һәммиси дегидәк әң қудрәтлик сиясий-һәрбий тәшкилат-нато ниң әзаси. Шундақ болғачқа, бу мәсилә натодиму салмақлиқ билән оттуриға чиқиду. Бу биз үчүн интайин муһим мәсилә.”

Қәһриман ғоҗамбәрдиниң пәризичә, буниңдин кейин явропа иттипақи билән америка зич йеқинлишип, хитайға қарита бесимини техиму күчәйтидикән. явропа парламентиниң мундақ қарар елиши уйғурларғиму зор үмидләр беғишлайдикән. У дуня уйғур қурултийиниң йиллардин буян қилған тиришчанлиқи арқисида башқа уйғур тәшкилатлири вә дөләтләрниңму буниңға әгишидиғанлиқиға үмид қилди.

Қәһриман ғоҗамбәрди буниң хитайға нисбәтән қаттиқ зәрбә, бирләшкән дөләтләр тәшкилатиға қарита агаһландуруш болидиғанлиқини тәкитләп өтти.

Қирғизистанлиқ сиясәтшунас рәһим һапизоф әпәнди явропа парламентиниң уйғур ели тоғрилиқ алған қарариниң бүгүнки күндә уйғур миллий азадлиқ һәрикитигә чоң илһам беридиғанлиқини, бу қарарниң дунядики уйғур дәвасиниң техиму күчийиватқанлиқиниң йәнә бир дәлили икәнликини оттуриға қоюп, мундақ деди: “хитай даирилири бүгүнки күндә болуватқан русийә-украина уруши мунасивити билән уйғур мәсилиси бир булуңға чүшүп қалиду дегән хам хиялларни көзлигән болуши керәк. Лекин буниңға қаримай, явропа парламенти уйғур мәсилиси бойичә қәтий қарар қобул қилди. Бу қарар хитай даирилиригә қаттиқ зәрбә болди. Хитайға қарши туруватқан дөләтләр асасән дегүдәк ғәрбниң демократик дөләтлиридур. Шуниң үчүн хитайниң дунядики сахта, алдамчи тәшвиқати мәғлубийәткә учримақта.”

Рәһим һапизоф бүгүнки күндә уйғур мәсилисиниң пәқәт хитайниң ичкий мәсилиси болмай, униң хәлқара мәсилигә айланғанлиқини, шуниң үчүн хитайниң амалсиз қелип һәр қәдәмдә өзини ақлаш оюни елип беришқа мәҗбур болуватқанлиқини.

Америка башлиқ бир қатар мәмликәтләр билән бирликтә явропа парламентиму хитайниң уйғурларға ирқий қирғинчилиқ вә инсанийәткә қарши җинайәт өткүзүватқанлиқини етирап қилиши, хитайниң әпти бәширисини йәниму ечип бәргән. Һазир дуняниң һәр қайси дөләтлиридә яшаватқан уйғур әң җиддий көңүл бөливатқан мәсилә хитайниң җаза лагерлирида вә түрмилиридә азаб чекиватқан зор сандики уйғур вә башқа йәрлик милләт тутқунлирини тез арилиқта қутқузуш болмақта.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт