2015 - Yilning kéyinki yérimida saqchilar teripidin öltürülgen, tutqun qilin'ghan Uyghurlar

Muxbirimiz méhriban
2015-12-04
Share
bay-nahiyisi-tutush-buyruqi-2.jpg Bay weqeside tutush buyruqi chiqirilghan besh kishi
RFA/Ihsan


Uchurlargha qarighanda, 2015 - yilning kéyinki yérimidimu Uyghur élide toqunush we weqelerning öksümey yüz bérip turghanliqi melum. Radi'omiz rayonda yüz bergen toqunushlar we basturushlarda bir qisim Uyghurlarning étip öltürülgenliki, tutqun qilin'ghanliqi heqqide éniq melumatlarni igiligen idi.

1. 18 - Séntebir bay kömürkan toqunushida, 5 neper xitay saqchisi we kömürkandiki xitay xojayin, ishlemchilerdin bolup 50 tin artuq kishining ölgen we yarilan'ghan. Weqediki hujumchilardin 28 kishi ölgen. Weqediki gumandarlargha chétilip 40 tin artuq kishi tutqun qilin'ghan.

Xitay hökümet taratquliridin “Xitay armiye géziti”, “Tengritagh tori” qatarliqlar 11 - ayning 20 - küni xewer bérip, xitay xelq azadliq armiyesi alahide etritining 56 kün iz qoghlash arqiliq 18 - séntebir küni bay nahiyiside weqe peyda qilip, qéchip yürgen musa toxtiniyaz qatarliq atalmish “28 Neper térrorchini yoqatqanliqi, ulardin bir nepirining teslim bolghanliqi” ni élan qildi.

Emma radi'omiz 22 - séntebirdin bashlap bu gumandarlar heqqide deslepki uchurlarni bergen. Radi'omiz teripidin igiligen ehwallardin, xitay taratqulirida qoralliq qisimlar teripidin öltürülgenliki xewer qilin'ghan bu kishilerning, bu yil 18 - séntebir küni bay soghan kömür kan weqesige munasiwetlik bay kanchi yéza charwichiliq meydanining ezaliridin musa toxtiniyaz qatarliq 3 jemet kishiliri we ularning yéqinliri ikenliki, arisida 4 ayal we 3 baliningmu barliqi aydinglashqan.

Radi'omiz igiligen ehwallardin qarighanda, xitay eskerliri teripidin étiwétilgen 28 kishining ichide, yerlik da'iriler deslepki mezgillerde tutush buyruqi chiqarghan 17 neper hujum gumandari barliqi, 3 a'ilidin terkib tapqan bu kishiler arisida 3 neper nareside balimu barliqi melum. Emma, xitay hökümet xewerliride öltürülgenlerning tepsilati élan qilinmighan.

Radi'omiz igiligen ehwallardin charwa meydan mu'awin bashliqining radi'omizgha ashkarilishiche, mezkur 3 jemetning charwa meydandiki uruq - tughqanliridinla 40 nechche kishi tutqun qilin'ghan.

Bay kömürkan hujumchiliridin yétekchi musa toxtiniyazning kélinliri gülmire toxti we reshidem rozi qatarliqlar joriliri ehwalni saqchigha melum qilmighanliqi üchün tutqun qilin'ghan.

Musa toxtiniyazning singlisi charwa meydanning ayallar mudiri, küy'oghli emet sidiq charwa meydan mu'awin sékrétari bolsimu, ular qérindashlirining keypiyati we heriket pilanliri heqqide da'irilerge melumat bermigenliki üchün wezipisidin élip tashlan'ghan.

17 Neper gumandar tizimlikidiki memet eysa béqiwalghan 9 yashliq munire memetning öz dadisi turghun memet bolsa, memet eysa heqqide xewer bermidi dégen jinayet artilip tutqun qilin'ghan.

*********************************************

2015 - Yilning kéyinki yérimida da'iriler teripidin tutqun qilinip, sotlan'ghanlar ichide “Xitay chégrasini buzup chet'elge qachqan” dégen jinayet artilip sotlan'ghanlar we xitay hökümiti chekligen atalmish “Diniy esebiylik, milliy bölgünchilik uchurlirini tarqatti, kördi” dégen jinayetler artilip höküm élan qilin'ghanlar asasiy salmaqni igileydu.

8 - Ayning 27 - küni 45 kishi “Jihad” üchün chégradin qanunsiz ötüsh bilen eyiblinip sotlan'ghan.

Xitayning shinxu'a agéntliqining xewer qilishiche, 27 - awghust xoten, qeshqer, qaramay, ghulja qatarliq sheherlerde birla waqitta sot échilip, 45 kishi chégradin qanunsiz ötüp “Jihad” qa méngish we qachaqchiliq bilen eyiblinip, qamaq jazasigha höküm qilin'ghan. Ulardin qachaqchiliq bilen eyiblen'gen 18 kishining xenzu, qalghanlirining Uyghur ikenliki melum.

Shinxu'a agéntliqining ashkarilishiche, qeshqer shehiride 8 Uyghur sotlan'ghan. Ulardin 5 nepiri tajikistan chégrasida tutulup qélip, xitaygha ötküzüp bérilgen. Ular 8 yildin 10 yilghiche qamaq jazasigha buyrulghan.

Xoten shehiride 3 Uyghur 10 yildin 15 yilghiche qamaq jazasigha höküm qilin'ghan. Xewerde déyilishiche, bu ücheylen ürümchi ayrodromida saxta türk pasport bilen tutulup qalghan. Ular “Radikal diniy mezmunidiki matériyallarni oqup, shuning tesiride chet'elge chiqip jihad qilish qararigha kelgen” dégen jinayet artilip sotlan'ghan.

Qaramay shehiride 18 xitay ayrim - ayrim 2 déloda bashqilarni chégradin qanunsiz ötüshke teshkillesh bilen eyiblinip sotlan'ghan. Bir déloda wéy xey, chén chyanggo qatarliq ün ücheylen 305 kishini qanunsiz wiyétnamgha ötküzüsh bilen eyiblen'gen.

********************************

3. Radi'omiz 11 - ayning 9 - küni igiligen ehwaldin melum bolushiche, aqsu ayköl baziridiki 18 yashliq éli mamut, bu yil 7 - ayning 15 - küni sotlinip muddetsiz qamaq jazasi höküm qilin'ghan. Sotqa a'ilisi qatnashturulmighan.

Melum bolushiche, éli memet 2014 - yili aqsuda élip bérilghan térrorluqqa zerbe bérish herikiti shamilida 2014 - yili 9 - ay mezgilide tutqun qilin'ghan.

Sotta ösmür éli mamutqa térrorluq guruppisigha rehberlik qilishtin ibaret chong bir qalpaq kiydürülgen, emma éli mamutning a'ilisige u qurghan teshkilatning birer herikiti yaki programmisi we hetta nami heqqidimu melumat bérilmigen.

Mehbus éli mamutning dadisining bildürüshiche, éli mamutning tutulushigha qol téléfoni seweb bolghan, uning mektepte téléfon oynighan balilargha bashlamchiliq qilishi térrorluqqa rehberlik qilish dep qaralghan.

******************************************

4. Radi'omiz 11 - ayning 12 - küni igiligen ehwaldin, bu yil 7 - ayning axiri aqsuning awat nahiyiside 30 neper Uyghur atalmish “Milliy bölgünchilik we diniy esebiylik” jinayiti artilip sotlan'ghanliqi melum boldi. Bularning ichide yashliq dewrige emdila qedem qoyghan ösmürlermu bar bolup, bulardin 17 yashliq hüsenjan téléfonda “Diniy mezmundiki uchur tarqatqan” liqi üchün 15 yilliq késilgen.

*****************************

5. Bu yil 7 - ayning 7 - küni taylandtin qayturulghan 109 Uyghurning ichide 2 nepiri bu yil 9 - ay mezgilide yurti aqsuning awat nahiyisige élip kélinip, sotlan'ghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet