Уйғур ана: ерим лагерда, үч йерим яштики қизимниң из-дерики йоқ

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2018-08-24
Share
Lagergha-Elip-ketilgen-Hesen-Awudin-01.JPG Лагерға елип кетилгән һәсән авудин.
RFA/Erkin Tarim

Түркийә қазақистан билән қирғизистандин қалсила муһаҗирәттики уйғурлар әң көп олтурақлашқан дөләт һесаблиниду. Түркийәдики уйғурлар юртидики уруқ-туғқанлири билән телефон алақиси үзүлүп қалғанлиқтин бәзилири иҗтимаий таратқуларда өз әһвални аңлатса, йәнә бәзилири бирләшкән дөләтләр тәшкилатиға охшаш хәлқаралиқ органларға әрз йезип, ата-ана вә бала-чақилириниң из-дерикини елишқа тиришмақта. Түркийәдә яшаватқан уйғурлардин белиқиз һәбибулла зияритимизни қобул қилип, аилисидин тутқун қилинған йолдиши һәсән авудин вә бир йерим яшта юртида қалған қизи сәкинә һәққидә мәлумат бәрди. У бүгүн, йәни қурбан һейтниң үчинчи күни радийомиз зияритини қобул қилип, аилисидикиләрниң тутқун қилинишиниң сәвәблири һәмдә өзиниң 5 кичик балисини елип чәтәлгә қечип чиқишиниң җәрянлири һәққидә мәлумат бәрди.

Белиқиз һәбибулла ханимниң ейтишичә, униң йолдиши һәсән авудин 2017-йили 4-айниң 1-күни кәчқурун өйидин тутуп кетилгән. У 2016-йили түркийәгә қечип кәлгәндин буян үрүмчидә тутуп кетилгән йолдиши һәсән авудиндин вә кичик қизи сәкинәдин хәвәр алалмиған. У бу һәқтә мәлумат берип мундақ деди: "мән белиқиз һәбибулла, 1980-йили туғулғанмән. Бу йил 38 яшқа кирдим. Үрүмчи шәһири тәңритағ райони бишүйүән олтурақ районидики 1202-номурлуқ өйдә олтураттим. Мениң 6 балам бар. Йолдишим билән әң кичик қизим үрүмчидә қалған иди. Йолдишимни бултур, йәни 2017-йили 4-айниң 1-күни кәчтә өйимиздин тутуп кетипту. Шу күни тутуп кетилгән пети һазирғичә һечқандақ из-дерики болмиди." 

"сиз түркийәгә қачан кәлдиңиз, мисирға немишқа кәткән идиңиз?" дегән соалимға у мундақ җаваб бәрди: "мән 2016-йили 9-айниң 27-күни 5 баламни елип түркийәгә кәлдим. Кичик қизим 1 йерим яшта болуп, нопуси болмиғачқа паспорт берилмәй үрүмчидә қелип қалған иди. Мән түркийәгә келип 2 күн туруп мисирға кәттим. Мисирға беришимдики сәвәб йолдишим әгәр кичик қизимниң паспортини беҗирәлисә, мисирдин үрүмчигә берип қизимни әкеливелиш үчүн иди. Мисирда 8 ай туруш җәрянида балилиримни оқуттум."

Белиқиз һәбибулла ханим 2017-йили 4-айниң 1-күни йолдишиниң тутуп кетилгәнлики тоғрисида хәвәр кәлгәндин кейин мисирдики уйғурларни тутқун қилиш вәқәси йүз бәргәнликини вә өзиниң зор қийинчилиқларға йолуққанлиқини баян қилип, мундақ деди: "2017-йили 4-айда йолдишимни хитайниң тутуп кәткәнлики тоғрисидики хәвәр кәлгәндин кейин, мисирда уйғурларни тутуп хитайға қайтуруш вәқәси йүз бәрди. Бу һәрикәт башланған һаман 4-айниң 26-күни мисирдин қечип түркийәгә келивалдим. Истанбулниң сәфакөй районида өй иҗаригә елип, 5 балам билән бирликтә туруватимән. Өткән йили 3-айниң 26-күни йолдишим билән телефонда сөзләшкәндин кейин алақимиз пүтүнләй үзүлүп қалди. Шу күндин һазирғичә пәқәт алақә қилалмидим. Һазир 5 балам билән сафакөй районидики фасил кочисида туруватимән."

Белиқиз һәбибулла ханим йолдишиниң йиғивелиш лагерида икәнликини аңлиғанлиқини, 1 йерим яшлиқ қизи сәкинәниму хитайларниң балиларни йиғивелиш йеридә тутуп туруватқан болуши мумкинликини баян қилип, мундақ деди: "мән һазирғичә йолдишим билән қизим өлдиму яки тирикму һечқандақ хәвәр алалмидим. Балилиримниң дадисиниң исми һәсән авудин. Йолдишим һазир үрүмчидә йиғивелиш лагерида. Кичик қизим дадисиға қалған иди. Аңлишимчә, дадисини лагерға елип кәткәндин кейин кичик балиларниму йиғивелиш йеригә елип кетипту. Әмма һазирғичә нәдә икәнлики тоғрисида ениқ бир хәвәр алалмидим. Кичик қизимниң исми сәкинә һәсән, бу йил 3 йерим яшта. Қизим бәкла кичик, уни қутулдуруш үчүн нурғун органларға әрз яздим вә йезиватимән. Мән бирләшкән дөләтләр тәшкилатиғиму әрз сундум. Америка қошма штатлири қатарлиқ барлиқ дөләтләрниң йолдишим билән қизимни қутулдуруп беришини үмид қилимән. Алланиң ярдими билән қизимни йенимға әкеливелишқа тиришимән."

Белиқиз һәбибулла ханим ата-аниси биләнму алақә қилалмайватқанлиқини баян қилип, мундақ деди: "ата-анам һаят, улар һазир йәкән наһийисидә. Уларниң әһвали нәдин-нәгичә, һечнемә билмәймән. Тор алақиси үзүветилгәчкә һечким билән көрүшәлмәйватимиз."

Белиқиз һәбибулла ханим өзиниң университетни пүттүргәнликини, "пиланлиқ туғут сияситигә хилаплиқ қилдиң" дәп җазалимисун дәп өйдин чиқмай бала тәрбийәлигәнликини баян қилип, мундақ деди: "йолдишим һәсән авудин үрүмчи бәйгә мәйдани (сәймачаң) дики қушханида қассаплиқ қилатти. Мән 6 бала туғдум. Балилиримниң 4-5-6-лири туғулғанда хитайдин қорқуп өйдин чиқмай бақтим. Чүнки хитай һөкүмити иккидин көп бала туғушқа рухсәт қилмайтти. Мән университетни пүттүргәндин кейин бир йәрдә ишлимәй аиләмдә бала тәрбийиләп, өйдин чиқмай яшидим. ‹5-Июл үрүмчи вәқәси' йүз бәргән мәзгилдиму бир амаллар билән тәқибгә учримиған идуқ. Әмма балилиримизни кейинчә пул берип балилиримизни нопусқа алдурдуқ, бизниң үрүмчи нопусимиз болғачқа сақчиларниң тәқиблиригә дучар болмидуқ."
Белиқиз һәбибулла ханим 2015-йилиға кәлгәндә вәзийәтниң бәкла чиңип кәткәнликини, хитай сақчилири өйлирини ахтурғанлиқини баян қилип, мундақ деди: "2015-йили вәзийәт чиңип кәткәндә сақчилар өйни тәкшүрүп ‹өйүңдә қара кийим бар икән', ‹қара кийимләрни кәймәйсән' деди. Мән ‹мақул' дедим. Биз үрүмчидә хитайниң қаттиқ соал-сорақлириға анчә учримидуқ, әмма чәтәлгә чиққандин кейин хитайниң бесими түпәйлидин қизим билән көрүшәлмәйватимән, йолдишим һазирму солақлиқ. Ата-анам лагердиму, өлдиму яки тирикму униму билмәймән. Биз 7 бала идуқ. Икки акам, икки иним, икки ачам бар. Бир иним қарамайда, улардинму хәвәр йоқ."
Зияритимизниң ахирида белиқиз һәбибулла ханим йәнә муһаҗирәттики уйғур қериндашларни хитайниң җаза лагерлириға қамалған уруқ-туғқанлири һәққидә гуваһлиқ беришкә чақирди. У сөзидә өз аилисиниң бешиға кәлгән бу хил тутқун қилиниш паҗиәсиниң аллиқачан пүткүл уйғурларниң бешиға келиватқан ортақ паҗиәгә айланғанлиқини тәкитлиди. У бундақ шараитта муһаҗирәттә яшаватқан уйғурларниң өзи билгән әһвалларни дуняға аңлитиш вә хитай һөкүмитиниң уйғурларни бастуруватқанлиқи һәққидә испат бериш мәҗбурийитиниң барлиқини тәкитлиди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт