Bishkekte ürümchi qanliq weqesi qurbanliri xatirilendi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2016-07-05
Share
bishkek-5-iyul-xatirilesh.jpg Qirghizistan paytexti bishkektiki Uyghurlar 2009-yil ürümchi qanliq weqesining yette yilliqini xatirilesh pa'aliyiti ötküzüp, shéhitlar üchün du'a qilmaqta. 2016-Yili 3-iyul, bishkek.
RFA/Oyghan

3-Iyul küni qirghizistan paytexti bishkek shehirining alamédin rayonida qirghizistan Uyghurlirining “Ittipaq” jem'iyitining uyushturushi bilen 2009-yil ürümchi qanliq weqesining yette yilliqini xatirilesh pa'aliyiti bolup ötti.

Sheher we uning etrapidiki nahiye we yézilardin kelgen Uyghur jama'etchiliki qatnashqan mezkur yighin'gha dunya Uyghur qurultiyining qirghizistan boyiche wekili rozimuhemmet abdulbaqiyéf riyasetchilik qildi.

R. Abdulbaqiyéf öz sözide minglighan Uyghur yashlirining tinch namayishqa chiqip, xitay da'iriliridin özlirining insan heqlirining himaye qilinishini telep qilghan bolsimu, emma bu namayishning qoralliq herbiy, saqchi qisimliri teripidin wehshiylerche basturulghanliqini, netijide köpligen tinch ahalining, bolupmu yashlarning qurban bolghanliqini, türmilerge tashlan'ghanliqini, izsiz yoqap ketkenlikini otturigha qoydi.

Xetme qur'an oqulghandin kéyin, söz alghan qirghizistan Uyghurlirining “Ittipaq” jem'iyitining re'isi artiq hajiyéf shu munasiwet bilen bügünki künde dunyaning köpligen memliketlerde yashawatqan Uyghurlarning xatirilesh pa'aliyetlirini, namayishlarni ötküzüwatqanliqini, shular qatarida qirghizistan Uyghurliriningmu öz qérindashlirining heq-hoquqlirining xitay kommunistik hakimiyiti teripidin depsende qiliniwatqanliqini qattiq eyibleydighanliqini bildürdi.

Ürümchi qanliq qirghinchiliqi toghrisida doklat qilghan qirghizistan Uyghurliri “Ittipaq” gézitining bash muherriri ekberjan bawudun xitay da'irilirining uzun yillardin buyan Uyghurlarning insaniy hoquqlirini depsende qilip kéliwatqanliqini tekitlidi.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan péshqedem ziyaliy tursun islam 2009-yili dunya Uyghur qurultiyining yighinidin qaytip, ikki aydin kéyin ürümchide yüz bergen qanliq weqeni anglighanliqini eslep, mundaq dédi: “Iyulda erkin asiya radiyosining mudiri dolqun qembiri ‛enqerede muxbirlarni teyyarlash kursigha qatnishing‚ dédi. Ders ötülüwatqanda bir bala yügürüp kirip, ‛ürümchide qanliq weqe boluwatidu, shuni intérnéttin körüwélinglar‚ dédi. Biz uni körgen waqtimizda nechche ming yashlar qolida Uyghur bayriqi emes, xitayning bayriqini kötürüp, tinch namayishqa chiqip, hökümet aldida özining derd-elemlirini éytishqa toghra keldi. Saqchilar ularning aldini tosup urghandin kéyin, ayallarning naraziliqlirini höjjetlik asasta körduq.”

T. Islam kéyinki melumatlar we bolupmu guwahchilarning körsetken pakitliridin yene köp nersilerning ashkara bolghanliqini otturigha qoydi: “Saqchilarning puqrache kiyinip, Uyghurlarni urup, öltürgenliki melum boldi. Bu heqte matériyallarni yighip, ‛xitay dunyagha xewp tughdurmaqta‚ dégen kitab yazdim. Yighinda shularni tepsiliy sözlep, qoshumche qildim. Andin kéyin so'allar, pikirler, teklipler boldi. Köp ademler nahayiti aktip boldi. Adem köp bolmisimu, nahayiti daghdughiliq, yaxshi ötti.”

Yighinda sözge chiqqan gheyret jahanof, repqet yüsüpof, mirzekim abdulof, abduréshit nadirof we bashqilar öz sözliride xitay da'irilirining Uyghur élide yürgüzüwatqan qirghinchiliq siyasitini pash qilidighan köpligen pakitlarni bayan qildi.

Ziyaritimizni qobul qilghan “Ittipaq” géziti bash muherririning orunbasari abdurehim hapizof dunyaning köpligen memliketliride yashawatqan Uyghurlarning her xil pa'aliyetlerni ötküzüp, özlirining heq-hoquqlirini dunya jama'etchilikige, xelq'ara teshkilatlargha yetküzüwatqanliqini, bishkekte ötken bu qétimqi yighin'gha sheherdin tashqiri, qarabalta, toqmaq, nowopokrofka, lébédinowka qatarliq Uyghurlar zich olturaqlashqan sheher we yézilardinmu wekiller kelgenlikini éytip, mundaq dédi: “Yigit bashliri, aqsaqallar, wekiller köp so'allarni berdi. Bu so'allargha a. Hajiyéf, r. Abdulbaqiyéf we e. Bawdunof yaxshi jawab berdi. Shundaqla aldimizda bolidighan qurultay toghriliqmu söz boldi.

Yighin qatnashquchiliri qurultayning netijilik bolushigha özlirining ishinidighanliqini bildürdi. Yighin nahayiti yaxshi keypiyatta ötti. Biz xitay hökümitining Uyghurlargha qarshi yürgüzüwatqan assimilyatsiye siyasitini mushu yighin arqiliq dunya xelqige tonushturushimiz kérek.”

Yighin axirida “Ittipaq” jem'iyitining re'isi artiq hajiyéf mezkur xatirilesh murasimigha qatnashquchilargha jem'iyet namidin minnetdarliq bildürdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet