5-Июл үрүмчи вәқәси ғайиблири хитайдики орган тиҗаритиниң қурбаниму?

Мухбиримиз ирадә
2017-07-07
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Әнвәр тохти явропа парламентида өзи шаһит болған адәм органлири тиҗарити һәққидә гуваһлиқ бәрмәктә.
Әнвәр тохти явропа парламентида өзи шаһит болған адәм органлири тиҗарити һәққидә гуваһлиқ бәрмәктә.
Photo: RFA

2009-Йилидики 5-июл үрүмчи вәқәси күни вә кейинки күнләрдә хитай қораллиқ қисимлири тәрипидин елип берилған тутқунларда қолға елинғандин кейин, из-дерәксиз ғайиб болғанларниң ақивити аридин 8 йил өткәндин кейинму бир сир сүпитидә давам қилмақта. Мәҗбурий ғайиб қиливетилгәнләрниң ақивити һәққидә түрлүк гуманлар мәвҗут болсиму, хәлқарадики бир қисим мутәхәссисләр вә кишилик һоқуқ органлириниң улар һәққидә җиддий әндишилири бар. У болсиму, ғайибларниң хитайдики орган тиҗарити қурбаниға айландурулған болуш еһтималлиқи.

2009-Йилидики 5-июл үрүмчи вәқәсигә 8 йил толған мушу күнләрдә, әлвәттә кишиләрниң есигә шу күни вә ундин кейинки елип берилған тутқун қилишлар җәрянида қолға елинғандин кейин, шу пети из-дерики болмиғанлар яки мундақчә ейтқанда, хитай һөкүмити тәрипидин мәҗбурий ғайиб қиливетилгәнләр мәсилиси келиду. Хәлқара кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилати һазирғичә 43 кишиниң архипини турғузуп чиқип, хитай һөкүмитидин уларниң ақивитини сүрүштә қилған болсиму, бирақ, хитай һөкүмити бу мәсилидә һечқандақ җавабкарлиқни үстигә алмай кәлди.

Бу ғайиблар нәгә кәтти, улар өлдиму-һаяттиму? өлгән болса қандақ өлди, өлүки қәйәрләрдә қалди? хәлқарадики бир қисим мутәхәссисләр вә кишилик һоқуқ органлири болса бу ғайиб болған уйғурларниң хитайдики қанунсиз орган тиҗаритиниң қурбанлириға айланған болуши мумкинликидин әндишә қилмақта. Америкидики хәлқаралиқ кишилик һоқуқ оргини әркинлик сарийи тәтқиқатчиси сараһ кук ханим бу һәқтә қилған сөзидә, хитайда диний вә сиясий сәвәбләрдин тутқун қилинған мәһбусларниң қени тәкшүрүлүп, уларниң органлириниң қанунсиз һалда көчүрүп елинғанлиқи һәққидә күчлүк испатлар барлиқини нәзәрдә тутқанда, бу ғайиб болған яш уйғурлар балиларниң мәсилисиниң кишидә күчлүк гуман пәйда қилидиғанлиқини ейтти. У мундақ деди: «биз әп барған тәкшүрүшлиримиздә 1997-йилидики ғулҗа вәқәсидә қолға елинған уйғур сиясий мәһбусларниң тунҗи болуп мушундақ ишқа учриғанлиқи мәлум болған. Биз зиярәт қилған бир сабиқ уйғур сиясий мәһбус түрмидә уйғур сиясий мәһбуслардин давамлиқ қан елип тәкшүрүлүп турулидиғанлиқини, әмма хитай түрмидашлириниң һечқайсидин қан елинмиғанлиқини ейтип бәргән. Мушуниңға охшаш нурғун мисаллар вә хитай фалунгоң муритлириниңму орган тиҗаритиниң биваситә қурбанлириға айланғанлиқидәк әһваллардин йолға чиққанда,  2009-йилидики вәқәдин кейин ғайиб болған уйғурларниң, болупму яш уйғур балилириниң мәсилиси җиддий бир гуман қозғиши һәм бу мәсилә үстидин әтраплиқ тәкшүрүш елип берилиши керәк.»

Йиллардин бери, чәтәлләрдә уйғурларниң хитайдики орган тиҗаритигә қурбан қилиниш мәсилисини аңлитип, бу һәқтә җиддий паалийәтләрни қиливатқан, үрүмчи төмүр йол дохтурханисиниң сабиқ дохтури әнвәр тохти әпәнди бу һәқтә тохтилип, дуняда орган көчүрүш оператсийиси қилидиған бимарларниң бир орган үчүн йилларчә сақлап кетидиғанлиқини, әмма хитайда болса шу вақитниң өзидә, һәтта бимар өзи халиған вақитта орган тәйяр қилинидиғанлиқини ейтип, мана бу, хитайдики мунчә көп орган зади нәдин кәлгән дегән соални пәйда қилиду, деди.

Әркинлик сарийи тәтқиқатчиси сараһ кук ханим хитай һөкүмити әгәр юқиридики гуманларни етирап қилмайдикән, у һалда бу уйғурларниң нәгә кәткәнликигә җаваб бериши керәк, деди. У мундақ деди: «биз әлвәттә ениқ қилип йоқап кәткән уйғурларниң органлири көчүрүп ишлитилди дәп кесип ейталмаймиз. Әмма, йүз бериватқан әһваллар шундақ бир йәкүнни чиқиришимизға сәвәб болуватиду. Шуңа хитай һөкүмити бу гуманларни йоқ қилимән дәйдикән, у һалда чоқум бу кишиләрниң немә болғанлиқи һәққидә мәлумат бериши керәк.»

Америка уйғур кишилик һоқуқ қурулуши тәтқиқатчиси һенрий шаҗафиски әпәндиму сөзидә хитайниң әмди бу мәсилигә җаваб беридиған вақти йетип кәлгәнликини ейтти. У мундақ деди: «хитай һөкүмити бу ғайибларниң ақивити һәққидә җаваб беридиған вақит кәлди. Мәҗбурий ғайиб қиливетиш әң еғир кишилик һоқуқ дәпсәндичилики болуп һесаблиниду. У пәқәт җәмийәттә қорқунч, вәһимә пәйда қилипла қалмай, ғайиб аилилириниң һаятида еғир бир яра пәйда қилиду. Хитай һөкүмити бу аилиләргә җаваб бериши, уларниң көңлини әмин таптуруши керәк. Ғайибларниң ақивити һәққидики түрлүк гуманларни йешишниңму бирдин-бир мәсули мәнчә йәнила хитай. Бу мәсилиниң җавабкари хитай һөкүмитидин башқиси әмәс. Ғайибларниң ақивитини ашкарилаш уларниң мәсулийити.»

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт