Amérika diniy erkinlik komitéti: musulman Uyghurlar 2015 - yili dawamliq basturushqa uchridi

Muxbirimiz erkin
2016-05-02
Share
diniy-zad-zamaniwiy-usul.jpg Uyghur élidiki diniy zatlarni "Zamaniwi usul" oynashqa mejburlap, musabiqige salghan körünüsh. 2015-Yili, uchturpan.
Socila Media


Amérika xelq'ara diniy erkinlik komitéti doklatida, xitayda diniy erkinlikning 2015 - yili éghir buzghunchiliqqa uchrighanliqini, xitay hökümitining kishilik hoquqni, qanun bilen idare qilishni teshebbus qilghan shexs we teshkilatlargha izchil zerbe bergenlikini bildürgen.

Doklatta qeyt qilishiche, Uyghurlarning diniy erkinlik weziyiti dawamliq nacharlashqan. Xitay hökümiti Uyghur musulmanlirini, tibet buddistlirini we ularning heq - hoquqlirini kemsitish xaraktérlik hem zorawanliq wastilirini qollinip basturghan.

Doklatta Uyghurlarning diniy erkinlik weziyiti heqqide mundaq deydu: "Xitay hökümiti özining 2014 - yili bashlighan térrorluqqa qarshi " qattiq zerbe bérish" herikitini 2015 - yili 1 - ayda kéngeytip, shinjangdiki Uyghur musulmanlirigha keng kölemlik cheklimilerni qoydi.

Shu qatarda térrorliq heriketler bilen eyiblinip qolgha élin'ghanlar küpeydi. Qoshumche qoralliq qisim we bixeterlik küchlirini köpeytip, diniy mekteplerni taqidi. Yerlik da'iriler erkeklerning saqal qoyush,, ayallar hijap kiyishtek her xil diniy ipadilerni "diniy esebiylik" dep basturdi."

Amérika xelq'ara diniy erkinlik komitétining re'isi, doktor robért jorjning ilgiri sürüshiche, 2015 - yili dunyaning diniy erkinlik weziyitide yaxshilinish bolmighan, bezi döletlerde ehwal téximu nacharlashqan. Bezi dületler bolsa, "Diniy esebiylik" ke qarshi turushni bahane qilip, diniy erkinlikni basturghan.

Robért jorj 2 - may küni chaqirghan téléfon axbarat yighinida, xitayning "Diniy esebiylik"ke qarshi turushni bahane qilip, Uyghur musulmanlirining diniy erkinlikini basturghanliqini ilgiri sürdi.

Robért jorj mundaq deydu: "Biz buning timsalini xitayda körduq. Béyjing hökümitining tinch az sanliq millet Uyghur musulmanlirini basturushi zorawanliqning kélip chiqishigha türtke boldi. Biz yene bu ehwalni rusiyedimu körduq. Uning shimaliy kafkaziyede musulmanlarni basturushi oxshash ehwalni keltürüp chiqardi. Bu yerde térrorluqqa qarshi küresh qilish yolluq we zörüriyet bolsimu, emma térrorluq xitay bilen rusiyede diniy az sanliq guruhlar yaki musulmanlarning heq - hoquqigha buzghunchiliq qilishning bahanisi bolup qaldi. Qisiqisi, bezi döletlerning gumanxorluq bilen diniy erkinlikke buzghunchiliq qilishi, selbiy netije berdi."

Amérika xelq'ara diniy erkinlik komitétining doklatatida qeyt qilishiche, xitay hökümitining Uyghur musulmanlirigha qaratqan basturush siyasiti Uyghurlarning naraziliqini qozghap, bezide ular buninggha shiddetlik inkas qayturup kelgen.

U doklatida yene, 2015 - yili 9 - ayda yüz bergen bay "Soghan kömür kan weqesi"ni misal qilip, xitayning xelq'ara jem'iyetni xitayda yüz bergen térrorluq weqeliride ikki xil ölchem qollandi, dep tenqid qilip kelgenlikini, emma "Uning bu nuqtineziri xitay hökümitining qattiq basturushi bilen bezi Uyghur musulmanlirining herikiti otturisidiki munasiwetni yoqqa chiqiriwatqanliqi"ni tektiligen.

U doklatida,"Basturush herikiti yüzligen belki, minglighan Uyghur musulmanlirining tutqun qilinishi we ölüshini, muqimsizliq we xewm - xeterni keltürüp chiqardi. Netijide, bu xitay hökümiti yoqitishqa heriket qiliwatqan naraziliq we küchlük radikaliqning yolini achti" dégen.

Amérika xelq'ara diniy erkinlik komitétining siyaset analizchisi tina mufford xanim düshenbe küni ziyaritimizni qobul qilip, xitay hökümiti muqimluq, bixeterlikni qoghdashni tekitlisimu, emma uning qattiq qol siyasiti xewm - xeter we muqimsizliq peyda qiliwatqanliqini ilgiri sürdi. U, bu ehwalni xitayning siyasitidiki "Ghelite bir dénamik" deydu.

Tina mofford mundaq didi: "Bu yerdiki intayin zor mesile shu, bir tereptin, xitay hökümiti muqimliq we bixeterlikni qoghdawatqandek qilisimu, emma u özining shinjangdiki Uyghur musulmanlirining diniy erkinlikige buzghunchiliq qilish herikiti, muqimsizliq we xewp - xeter yaritiwatqanliqini étirap qilmaywatidu yaki körmeske séliwatidu.

Ularning muqimliq we bixeterlikni qoghdash namidiki basturush herikiti we qattiq qol diniy bashqurushi "Ghelite dénamik" peyda qilip, diniy ipade erkinliki we Uyghur xelqining diniy étiqad erkinlikini boghup keldi.

Bu, Uyghurlargha diniy étiqadini ulargha istigen shekilde ipadilesh erkinliki bermeydu. Epsuslinarliqi, hökümetning shinjangda Uyghur musulmanlirini we bashqa jaylardiki diniy az sanliq guruhlarni dawamliq basturushi ularning erkinlikini qattiq boghiwatidu."

Lékin tina mufford xanim yene, bezi Uyghurlarning diniy basturushqa qarshi zorawanliq weqelirini peyda qilghanliqini, emma bu weqeni sadir qilghanlar intayin az sanliq kishiler bolup, ular keng Uyghur xelqighe wekillik qilmaydu, dep qaraydighanliqini bildürdi. Uning körsitishiche, xitay hökümiti az sanliq kishilerning herikitini kozur qilinip qollinip kelgen.

Tina mufford mundaq dédi: "Epsuslinarliq yéri shuki, Uyghur jem'iyitide özining naraziliqini zorawanliq yoli arqiliq ipadiligenler boldi. Lékin elwette ular Uyghur jem'iyitidiki köp sanliqni teshkil qilmaydu. Ular jem'iyettiki intayin az sanliq kishiler. Lékin qandaq seweb bolsa bolsun, hökümetning öz xelqining erkinlikini qattiq boghushi kishini heqiqeten epsuslanduridu we bi'aram qilidu.

Epsuslinarliqi, xitay hökümiti weziyetni manapol qilip, bu weqelerni térrorluq, dep élan qildi."

Amérika xelq'ara diniy erkinlik komitétining bu yilliq doklatida, xitay bu yil yene diniy erkinlik weziyiti alahide diqqet qilinidighan döletler tizimlikige kirgüzülgen. Xitay 1998 - yili amérika xelq'ara diniy erkinlik komitéti qurulghandin buyan, her yili izchil bu tizimlikke kirgüzülüp keldi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet