13-Авғуст б д т ниң ирқий айримичилиққа қарши туруш йиғинидики муназириләр

Мухбиримиз ирадә
2018-08-13
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Уйғур елида тәрбийәләш лагерлириниң мәвҗутлуқини тамамән инкар қилип б д т да сөзләватқан хитай вәкиллири. 2018-Йили 13-авғуст.
Уйғур елида тәрбийәләш лагерлириниң мәвҗутлуқини тамамән инкар қилип б д т да сөзләватқан хитай вәкиллири. 2018-Йили 13-авғуст.
webtv.un.org

13-Авғуст күни б д т ниң ирқий айримичилиққа қарши туруш комитетиниң йиғин күнтәртипигә асасән хитай вәкилләр өмики 10-авғуст җүмә күнидики йиғин җәрянида хитай вәкилләр өмикидин соралған соалларға җаваб бәрди. Хитай вәкилләр өмикиниң уйғур елидики лагерларниң мәвҗутлуқи һәққидики соалиға җаваб беришкә орунлаштурулған вәкили ху лйәнхе қолидики җаваб доклатини оқуп өтти. У сөзини мундақ башлиди: «бәзи әзалар җуңгониң шинҗаң райони һәққидики әндишилирини оттуриға қойди. Мән алди билән шинҗаңниң вәзийити һәққидә омумий бир баян берип өтәй. Шинҗаң уйғур аптоном райони барлиқ милләтләрниң һоқуқини һөрмәтләп вә қоғдап кәлмәктә. Хитайдики барлиқ аз санлиқ милләтләрниң әркинлики вә һоқуқлири қанун арқилиқ қоғдалмақта. Шинҗаңдики уйғур қатарлиқ милләтләр башқа милләтләр билән охшаш сиясий, иҗтимаий һоқуқлардин бәһримән болмақта. . . Барлиқ милләтләр тинчлиқ ичидә, диний әркинлики капаләткә игә қилинған һалда яшимақта. Уйғур елидә халиғанчә тутқун қилиш, диний әркинликни чәкләш мәвҗут әмәс. Шинҗаңда һечқандақ инсан һоқуқи йоқ, дегән сөз пакитқа пүтүнләй хилап. Шинҗаңда «қайта тәрбийә мәркизи» дәйдиған нәрсә мәвҗут әмәс.

Хитай вәкил сөзини йәнә давам қилип «бу йәрдә чоқум тәкитләп өтүшимиз керәкки, шинҗаң дегән террорлуқниң қурбани. Шинҗаң уйғур аптоном райони хәлқниң һаяти вә мал-мүлкини террорлуқтин қоғдаш үчүн қанунға асасән зораван террорлуққа қарши алаһидә һәрикәтләрни елип берип, бир қисим җинайәтчиләрни сотлиди вә қанун бойичә қамаққа алди. Буниң ичидә җинайити йеник болғанларни һөкүмәт тәрбийәлиниш, йол башлаш пурсити билән тәминләп, уларни кәспий җәһәттин тәрбийәләп хизмәткә ериштүридиған вә қанун җәһәттики билимләр билән тәминләйдиған тәрбийәләшкә орунлаштуруп, уларниң түзилиши вә қайтидин җәмийәткә чиқишиға ярдәм қилди,» деди.

Хитай вәкил сөзи давамида уйғур елида дини әркинликниң капаләткә игә икәнликини, хитайниң террорлуққа қарши һәрикәтлириниң мәлум бир милләтни нишан қилмиғанлиқини илгири сүрүш билән биргә районда йүргүзүлүватқан барлиқ юқири техникилиқ назарәт системилириниңму һәммә хәлқниң мәнпәәтини йәниму яхши қоғдашни мәқсәт қилғанлиқини илгири сүрди. У сөзидә йәнә уйғур елидики «үч хил күчләр» ниң районда еғир зораван вәқәләрни пәйда қилип, райондики хәлқниң һаяти вә бихәтәрликигә еғир тәһдит салғанлиқини вә давамлиқ селиватқанлиқини, хитай һөкүмитиниң бу күчләргә қарши күрәш қиливатқанлиқини вә хитайниң бир қанун дөлити икәнликини илгири сүрди.

Униң сөзи аяғлашқандин кейин хитай вәкилләр өмики тәркибидә кәлгән шинҗаң теббий университетиниң мудири қәйсәр абдурәһим исимлик бир уйғурға сөз берилди. Қәйсәр абдурәһим сөзини мундақ башлиди «һөрмәтлик йиғин әһли, мән бүгүн бу йәрдә шинҗаңниң вәзийити тоғрулуқ сөзләш пурситигә еришкәнликимдин интайин хурсән болдум. Шинҗаң дегән қәдимдин тартип хитайниң айрилмас бир қисми. Шинҗаң дегән көп милләт, көп хил дин ортақ мәвҗут болуп кәлгән бир земин. Һәр милләт хәлқиниң иттипақлиқи болмай туруп, тәрәққият болмайду. Йеқинқи йиллардин буян шинҗаңлиқларниң турмуши һәр җәһәттин яхшиланди.»

Қәйсәр абдурәһим юқиридики сөзигә мисал берип, уйғур елида саяһәтчиликниң тәрәққий қилғанлиқи, нурғун саяһәтчиләрниң кәлгәнлики, һәрқайси милләтләрдин алий мәктәп пүттүргәнләр саниниң йүксәлгәнликини, кишиләрниң узун яшаш рәқиминиң ашқанлиқи, дохтурлар сани вә дохтурханилардики кариват саниниң ашқанлиқи, мәктәпкә бериш нисбитиниң 90 пирсәнткә йәткәнликигә аит бир мунчә сан-сифирларни оқуп өтти.

У сөзидә йәнә «бүгүнки шинҗаңда кишиләр барлиқ һоқуқлардин бәһримән болған һалда инақ-иттипақ яшимақта. Мән мушу йәрдики һәммиңларни шинҗаңға берип һәқиқий шинҗаңни көрүшкә тәклип қилимән,» деди.

Хитай вәкилләр өмики тәркибидики тибәт, хоңкоң вә авмен қатарлиқ җайлардин кәлгән вәкилләрму худди юқиридикигә охшайдиған бир қатар сөзләрни қилип, өз районлирида хәлқләрниң барлиқ һоқуқлириниң капаләткә игә икәнликини илгири сүрүшкәндин кейин, хитай вәкилләр өмикиниң башлиқи қалған җавабларниң бу йәрдә вақит исрап қилмаслиқ үчүн язмичә доклат шәклидә һәрқайси органларға берилгәнликини ейтип сөзини аяғлаштурди.

Хитай вәкилләр өмикиниң җүмә күни соралған соалларға беридиған җаваби аяғлашқандин кейин ирқий айримичилиққа қарши туруш комитетиниң хадимлиридин маруган әпәнди сөз қилди. У хитай вәкилләр өмики еғизчә вә язмичә тәйярлиған бу доклатларниң интайин көплүкини вә униңдики мәсилиләрни музакирә қилиш үчүн йәнә әң аз дегәндә 20 саәт вақит кетидиғанлиқини, әмма бу йәрдә һечкимниң 20 саәт вақти йоқлиғини ейтти. У хитай тәрәп һәптә ахирида олтуруп тәйярлап чиққан бунчә көп доклатни тәйярлап чиққанлиқиға һәйран қалғанлиқини, әмма бу доклатларда нурғун соалларға җаваб йоқлуқини, испат йоқлуқини ейтти. У сөзидә «мән соаллиримни удулла дәверимән, буни қопаллиқ дәп чүшинип қалмаслиқиңларни үмид қилимән,» деди. У сөзидә хитайдики миллий айримичилиққа аит соралған соалларға қарита хитай вәкилләр өмики тәйярлиған җавабларда ениқ истатескилиқ мәлуматлар, хитайдики милләтләрниң иҗтимаий капаләт, маарип, олтурақлишиш имкани, хизмәт пурситигә еришиши қатарлиқларға аит ениқ санлиқ мәлуматлар, пакитлар йоқ. Бизни ениқ пакитлар билән тәминлисәңлар бу бизниң хитайдики реаллиқни йәниму обдан тонушимизға пайдилиқ болған болатти», деди.

У сөзидә уйғурлар вә тибәтләргә аит қисмида мундақ деди: «хитайниң қанунлирида бөлгүнчилик уқуми ениқ шәрһләнмигән. Әмәлийәттә у интайин кәң даиридә қоллинилмақта. Биз шинҗаң уйғур аптоном районидики уйғур мусулманлириниң узун йиллардин бери дини әркинлик, йиғилиш қилиш, пикир қилиш вә сөзләш әркинлики қатарлиқ кишилик һоқуқлириниң еғир дәпсәндигә учраватқанлиқи һәққидә мәлуматларни тапшуруп алдуқ. Биз хитай һөкүмитиниң йәнә шинҗаң уйғур аптоном районида вә башқа җайларда йүз бәргән зораван вәқәләрни бирқанчә уйғурға бағлап, буни райондики барлиқ уйғурларға йүргүзүватқан қаттиқ қоллуқ һәрикәтлирини ақлашқа урунғанлиқи һәққидә мәлуматларни алдуқ. Биз йәнә нурғунлиған уйғур вә тибәт кишилик һоқуқ қоғдиғучилириниң хитай һөкүмити тәрипидин бөлгүнчилик, террорлуқ вә дөләт бихәтәрликигә тәһдит пәйда қилиш дегәндәк җинайәтләр билән әйиблиниватқанлиқини билимиз. Мән силәрниң җавабиңларда бу кишиләрниң қайси қануний тәртипләргә асасән сотланғанлиқи вә уларниң һоқуқлириниң қандақ қоғдиливатқанлиқи һәққидә һечқандақ бир җаваб көрмидим,» деди.

Юқиридики вәкил сөзи давамида йәнә хитай вәкилләр өмикиниң язма җаваблирида хитайдики өчмәнлик һуҗумлири, миллий айримичилиқ қатарлиқ мәсилиләргә аит хитай қанунлирида бекитилгән қануний маддиларни тәминләп қойған болсиму, әмма бу маддиларниң әмәлийәттә иҗра қилинғанлиқиға аит һечқандақ пакит тәминлимигәнликини, уйғурлар вә тибәтләрниң қейин-қистаққа елиниватқанлиқи һәққидики соалларғиму җаваб берилмигәнликини әскәртти.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт