Xotendiki saqchi: cheklen'gen isimlarni özgertish chéki 16 yashtin töwenler

Muxbirimiz méhriban
2017.05.18
cheklengen-isim-tizimlik.jpeg Xoten qaraqash nahiyesining toxula yéza toxula kent partiye yachéykisi chiqarghan “Cheklen'gen isimlar tizimliki”.
Social Media

Ötken aydin buyan xelq'ara taratqularda Uyghur da'irilirining diniy yosundiki bir türküm isimlarni chekligenliki munazire témisi bolghan idi.

Radiyomizgha kelgen inkaslardin yéqinda da'irilerning yene uqturush chiqirip, cheklen'gen isimlar tizimliki élan qilinishtin ilgiri qoyulup bolghan isimlarnimu yerlik saqchixanilarning nopus bölümlirige bérip özgertishni telep qilghanliqi ashkarilandi.

Xotenning ilchi saqchixanisidin igiligen ehwallardin, ilgiri qoyulup bolghan isimlarni özgertish dolqunining nöwette xoten da'iriside bashlan'ghanliqi melum boldi.

Uyghur diyarida dawamlishiwatqan atalmish “Diniy esebiylik idiyilirini cheklesh”, “Milliy bölgünchilikke qarshi turush” dolqunida, xitay hökümet da'iriliri Uyghurlarda ewladtin-ewladqa dawamliship kéliwatqan diniy tüsi qoyuq bolghan bir türküm isimlar we Uyghurlarning milliy hés-tuyghuliri ipadilen'gen isimlarnimu “Diniy ashqunluq”, “Milliy bölgünchilik” xahishini ipadiligen dégen bahanide, birqanche türkümge bölüp cheklinidighan isimlar tizimlikide élan qilghan idi.

Ijtima'iy taratqularda tarqilip yürgen uchurlardin melum bolushiche, da'irilerning bulturdin bashlap élan qiliwatqan cheklen'gen isimlar tizimlikide “Mujahit, jihad, abdu pettar, ebulghazi, ezher, es'edulla, emirulla, emiridin, ehrulla, ekber, ghazat, türkinaz, türkizad, ebubekri, muslime, muxlise, erapat, haji, ghoja, xudaberdi, türkinay, mujaydulla” qatarliq bir türküm isimlar bar bolup, deslep tarqalghan uqturushlarda yuqiriqi isimlarni yéngi tughulghan bowaqlargha qoyush cheklinidighanliqi élan qilin'ghan. Bu ehwallar xelq'ara taratqularda ashkarilan'ghandin kéyin, chet'ellerdiki Uyghur teshkilatliri we xelq'ara diniy jem'iyetler, kishilik hoquq teshkilatlirining tenqidlishige uchrighan idi.

Uyghur diyaridiki ündidar torida tarqilip yürgen uchurlardin melum bolushiche, da'iriler yéqinda yene Uyghur diyaridiki idare-jem'iyet, mektepler hetta yéza-mehellilergiche yazma uqturush tarqitip, ilgiri tughulghan balilirigha bu xil cheklen'gen isimlarni qoyghan ata-anilarning özi turushluq jaylardiki saqchixanilarning nopus bölümlirige bérip, balilirining ismini özgertse, ulargha heqsiz mulazimet qilghanliqini élan qilghan.

Öz kimlikini ashkarilimasliq sherti bilen, radi'omizgha ehwal inkas qilghan bir Uyghurning bildürüshiche, u ishlewatqan idaridimu, bu yil 4-ayning axiri xizmetchilerge mexsus yighin échilip, “Uyghur aptonom rayonluq jama'et xewpsizlik nazaritining 2017-yilliq 4425-nomurluq höjjiti” namidiki uqturush oqup bérilgen. Idare bashliqi sözide yene, ilgiri balilirigha diniy tüs alghan isimlarni qoyghuchilarning eng qisqa muddet ichide yerlik saqchi orunlirining nopus bölümlirige bérip, balilirining ismini özgertish resmiyitini béjirishini uqturghan.

Radiyomiz Uyghur diyaridiki saqchixanilargha téléfon qilip, cheklen'gen isimlarni özgertish toghrisidiki atalmish 4425-nomurluq höjjet heqqide tepsilatlarni igileshke tirishtuq.

Xotenning ilchi yézisidin téléfonimizni alghan saqchining bildürüshiche, u ishlewatqan yéziliq saqchixanining nopus bölümidiki saqchilar 1-may künidin bashlap cheklen'gen isimlarni özgertip tizimlash xizmitini bashlighan. Esli bir ayda tamamlash belgilen'gen wezipe, yéza tewesidiki tor süritining astiliqi, hetta bezide tor üzülüp qélish qatarliq sewebler tüpeylidin astilap, nopustiki cheklen'gen diniy isimlarni özgertip tizimlash xizmitini 7-aygha qeder tügitish telep qilin'ghan.

Uningdin, isim özgertish telep qilin'ghanlarning yash cheklimisini sorighinimizda, u, isim özgertilgenliki sewebidin ismini özgertküchining kündilik hayati we shu kishige alaqidar arxiplarda yüz bérish éhtimali bolghan qalaymiqanchiliqlarning aldini élish üchün, ulargha tarqitilghan uqturushta kimlik béjirish yéshigha yetmigen ösmürlerning yeni 16 yashtin töwenlerning ismini özgertish resmiyiti béjiriliwatqanliqini bildürdi.

Mezkur saqchi bilen bolghan söhbet jeryanida, bu saqchi yene nöwette xoten yéziliridiki kent kadirliri we xizmet etriti namida töwen'ge chüshken kadirlarning muhim wezipiliridin biri, saqchixanilargha hemkarliship, yézilardiki cheklen'gen diniy isimlarni tizimlash we ata-aniliri yaqa yurtlargha éshincha emgek küchi süpitide ewetilish yaki “Diniy esebiylik” idiyisi seweblik yighiwélinip 2 ayliq öginish kurslirigha élip kétilgenlerning öyde qalghan balilirining ismini özgertip tizimlash xizmitini qiliwatqanliqi qatarliq ehwallarni ashkarilidi.

Biz uningdin yene, isim özgertishke qarita Uyghurlarning inkasini sorighinimizda, u jawab bérip, hazirche mezkur yéza teweside isim özgertishke naraziliq bildürgenlerning téxi yoqluqini, emma 7-aygha qeder balilirining ismini özgertish resmiyitini ötimigenlerning jawabkarliqi sürüshte qilinishi mumkinlikini eskertti.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.