Чеграсиз мухбирлар хитайниң саһибханлиқидики дуня интернет қурултийини байқут қилишқа чақирди

Мухбиримиз әркин
2015-12-16
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хитай сақчилириниң интернет ишләткүчиләрниң кимликини тәкшүрүватқан көрүнүши. 2013-Йили 31-июл, шәндуң.
Хитай сақчилириниң интернет ишләткүчиләрниң кимликини тәкшүрүватқан көрүнүши. 2013-Йили 31-июл, шәндуң.
Imaginechina


Мәркизи фирансийәниң париж шәһиридики чеграсиз мухбирлар намлиқ хәлқара ахбарат әркинлик тәшкилати баянат елан қилип, хәлқара җәмийәтни хитай һөкүмити җеҗяң өлкисиниң вуҗен шәһиридә уюштурған 2 - нөвәтлик дуня интернет қурултийини байқут қилишқа чақирди.

Чеграсиз мухбирлар тәшкилати 11 - декабир елан қилған баянатида мундақ дегән, «биз рәис ши җинпиң һөкүмити учур әркинлик мәсилисидә көрүнәрлик илгириләш һасил қилмиғучә, барлиқ йиғинға қатнашқучиларни бу қурултайни байқут қилишқа чақиримиз.»

Мәзкур тәшкилатниң илгири сүрүшичә, бу қурултай өзиниң 1 - нөвәтлик йиғинидила ишәнчни йоқатқан. Униң һәқиқий мәқсити хитайда тиҗарәт қилишни арзу қилидиған ширкәтләрни өзиниң сизған сизиқиға кәлтүрүш икән.

Чеграсиз мухбирлар баянатида йәнә, хитай дөләт кабинети тор учурлирини башқуруш ишханисиниң башлиқи лу вейниң йеқинда елан қилған баянатини тәнқидләп: «хитайниң учур әркинликигә йол қоймайдиғанлиқиға һечқандақ гуман қалмиди» дегән.

Чеграсиз мухбирларниң асия ишлириға мәсул хадими бенямин исмаил сәйшәнбә күни мухбирлиримизниң зияритини қобул қилип, хитайни дунядики учур әркинликини әң қаттиқ вә әң системилиқ чәкләватқан дөләтниң бири, дәп көрсәтти.

У мундақ деди: «бизниң баянатимиз ялғуз дуня интернет қурултийиғила реаксийә билдүрүп қалмиди. У йәнә хитай тор учур ишханисиниң башлиқи лу вейниң қилған сөзлиригә инкас қайтурди. Хитай дунядики торға чәклимә қоюп келиватқан әң чоң дөләтләрниң бири. Униң, чеграсиз мухбирлар тәшкилати тәрипидин интернетниң дүшмини дәп қарилип келиватқиниға узун йиллар болди. У сәддичин тосмиси пәйда қилип, нурғун малийә, адәм вә техника күчини сәпәрвәр қилип, торға чәклимә қойди, компартийә үчүн ‹сәзгүр' дәп қаралған һәрқандақ учурни тосуп кәлди.»

Бенямин исмаилниң қаришичә, бу қурултай хитайниң торни контрол қилиш сиясити билән тор әркинлик принсипиниң өз - ара зиддийәтлик икәнликини көрситип бәргән.

Бенямин исмаил мундақ дәйду: «хитай түнүгүн пу җичяң үстидин сот ачти. У, хитайниң адвокат, тор паалийәтчиси, өктичи, журналистлар вә яки дуняни хитайдики кишилик һоқуқ әһваллиридин хәвәрдар қилишқа урунуп кәлгән тордашларға қарши қойған тор чәкләш сияситиниң әң типик қурбани. Пу җичяң хитай микроблогиға 7 қетим инкас язғанлиқи үчүн әйибләнди. Мана у, бу қетимқи қурултайниң музакирә темиси билән хитайниң тор вә учур әркинлик мәсилисидики рәсмий сияситиниң өз - ара зиддийәтлик икәнликиниң намайәндиси.»

Лекин хитай ахбарати, икки күнлүк қурултайда һөкүмәтләр, хәлқара тәшкилатлар, ширкәтләр, пән - техника саһәси, аммиви тәшкилатларниң «дуня интернет торини башқуруш, тор бихәтәрлики, интернет санаитиниң иқтисадий, иҗтимаий тәрәққияттики роли, кәшпият вә интернет пәлсәписи» қатарлиқ темиларда музакирә елип баридиғанлиқини билдүргән.

Хитай дөләт кабинети тор учур ишханисиниң башлиқи лу вей өткән һәптидики ахбарат йиғинида, торни башқурмайдиған һечқандақ дөләт йоқлуқини тәкитлигән. У: «интернетни контрол қилиш әркинлик билән қаидә - тәртип оттурисидики тәңпуңлуқни сақлап, тордашларниң һоқуқ - мәнпәәтни қоғдаш үчүн» дегән иди.

Хитай һөкүмити «фәйсбок», «тветир», «линкитин», «гугул», «википедийә», «амазон» қатарлиқ хәлқара ширкәтләрниң торини хитайда чәкләп кәлгән болсиму, әмма у, бу ширкәтләрни вуҗендики дуня тор қурултийиға тәклип қилған.

Чеграсиз мухбирлар тәшкилати тәклипни қобул қилған ширкәтләрни тәнқидлигән. «Бүйүк атәш» намлиқ учур әркинлик ториниң қурғучиси чарлей смис чеграсиз мухбирлар тәшкилатиға қилған сөзидә: «әгәр чәтәллик меһманлар бу йиғинға қатнишиш арқилиқ хитайниң торни әркин қоюветишигә ярдәмдә болимиз, дәп ойлиған болса хаталишиду» дегән.

Лекин бәзи анализчилар, дуня өз - ара торлишип кәткән бүгүнки күндә хәлқара чоң ширкәтләрни базар қоғлишиштин тосуш реаллиққа бәк уйғун кәлмәйдиғанлиқини әскәртип кәлди.

Хитай дунядики компютер ишлитидиған адәм әң көп дөләт. Униңда 640 милйон әтрапида адәм компютер қоллиниду. У хәлқара чоң ширкәтләр үчүн наһайити зор базар.

Әмма чеграсиз мухбирлар тәшкилатидики бенямин исмаил, қурултайни байқут қилиштин башқа йол йоқлуқини билдүрди. Униң көрситишичә, әгәр ғәрбтики чоң ширкәтләр қурултайға иштирак қилса, у хитайниң мәйданини қанунлаштуруп қойиду.

Бенямин исмаил мундақ деди: «бу йәрдә биз хитайниң торға тутқан позитисийәсини, униң учур әркинликигә қойған чәклимисини қобул қилмаймиз, дегән сигнални бериштин, қурултайни байқут қилиштин башқа йол йоқ дәп қараймиз. Қурултайға қатнишиш хитай даирилириниң һәрикитини қанунлаштурғанлиқ. Чүнки бу йиғинға ши җинпиң вә лувей қатнишиду. Ши җинпиң қурултайниң ечилишида нутуқ сөзләп, хитайниң пиланини базарға салиду. Шуңа, хитай һөкүмитиниң торни контрол қилиши, учурни контрол қилишиға қарши турушниң бирдин - бир йоли қурултайға қатнашмаслиқтур.»

Хитай ахбарат васитилириниң илгири сүрүшичә, википедийәниң қурғучиси җимий волис билән томсон, ройтерсниң баш дриктори җеймис клифтон смис хитайниң 2 - нөвәтлик дуня интернет қурултийиға қатнишидикән.

Хитай рәиси ши җинпиң 16 - декабир йиғинниң ечилишида нутуқ сөзләйду. Хитай дөләт кабинети тор учур ишханисиниң башлиқи лу вей 9 - декабирдики ахбарат йиғинида, қурултайға русийә баш министири медвидеф, пакистан баш министири наваз шериф, қазақистан баш министири кәрим мәсимоф қатарлиқ шәхсләрниң қатнишидиғанлиқини билдүргән.

Хитай һөкүмити торниң игилик һоқуқ даирисигә киридиғанлиқини илгири сүрүп, торни қандақ башқурушқа башқа дөләтләр арилишалмайдиғанлиқини әскәртип кәлгән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт