Ilham toxtining qollighuchisi ölüm tehditige uchrighan

Sürette: xu jya(ong) ema adwokat chen gu'angcheng bilen pikir almashturmaqta. (Waqti éniq emes)

Türmidiki Uyghur ziyaliysi ilham toxtini yéqindin qollap kéliwatqan xitay ökchisi xu jyaning ölüm tehditige uchrighanliqi melum.

Xu jya 21-iyul twittérgha yollighan uchurida, 20-iyuldin buyan namsiz tehdit téléfonlirini tapshuruwélishqa bashlighanliqi, hetta bezi uchurlarda özining ölüm tehditige uchrighanliqini bildürdi.

Xu jya ötken hepte xelq'ara metbu'atlarning ziyaritini qobul qilip, namelum kishiler teripidin hujumgha uchrighanliqi, bu hujumlargha özining yéqindin buyanqi pa'aliyetliri we Uyghur ziyaliysi ilham toxtini qollighanliqi seweb bolghanliqini bildürgen idi.

Xu jya ependi düshenbe küni twittér torigha yollighan uchurda mundaq yézilghan: “Xu jya, men mexsus sanga oxshash özini bilelmigen kishilerning edipini bérimen. Aldinqi küni yégen tayiqing peqet sanga bérilgen bir qétimliq agahlandurush xalas. Herikitingni yene mushundaq dawamlashtursang we aghzingni yummisang, téximu éghir bedel töleysen, ikki putungmu chéqilip, mejruhlar orunduqigha mehkum bolisen. Quruttek yerde ömilep mangisen. Ata-anang we xotunungnimu palaket basidu. Kéyinki kününg ölgendin better bolidu.”

Yene bir uchurda mundaq déyilgen: “Xu jya sen saqchigha melum qilipsen, emma bu sen üchün beribir. Sen özüngni bek eqilliq chaghlawatisen, eger yene mushundaq aghzingni yummay qalaymiqan jöylüydighan bolsang, öyüngdila köyüp ölisen.”

Radi'omiz xitay bölümining ziyaritini qobul qilghan xu jya ependi, özining tayaq yégenliki we bu xil téléfon tehditlirige uchrighanliqini béyjing saqchilirigha melum qilghan bolsimu, emma saqchi da'irilirining uninggha bergen jawabi, uni öydin chiqmasliqqa agahlandurup, uni öyige nezerbend qilish bolghanliqini bildürüp, saqchilarning yalap apirishi bilen élip bérilghan doxtur tekshürüsh netijisiningmu saqchilarning rayi boyiche yézilghanliqini bayan qildi.

Xu jya: manga kelgen téléfon tehditliride nahayiti qopal we epsane sözler ishlitilgendin bashqa, méni nakar qilidighanliqi hetta öyümde köydürüp öltüridighanliqi heqqide tehdit qilindi. Bu hayatimgha nisbeten éghir tehdit idi. Men bu xil tehditlerge köp uchrighinim üchün perwa qilmidim. Emma, saqchi da'irilirining bu tehditlerge qarita passip inkasi méni epsuslandurdi. Weqedin kéyin men yene öyümge nezerbend qilindim. Men ulargha doxturgha bérishim kéreklikini tekrar dégendin kéyin, ular méni saqchi mashinisi bilen qanun doxturigha apirip tekshürtti. Réntgénda méning bash söngikim yérilghanliqi éniq körsitilgen turuqluq, tekshürüsh doklatigha yénik yarilan'ghan dep yézildi.

Xu jya ependi özige hujum qilghuchilar we tehdit uchurliri yollighuchilarning adettiki kocha lükchekliri emeslikini bildürüp: manga hujum qilghuchilar we tehdit téléfon uchurliri yollighanlar adettiki kocha lükchekliri emes. Ular mexsus terbiyilen'genliki éniq. Emma béyjing saqchiliri xupsenlik qiliwatidu. Men uzun yillardin buyan saqchi da'iriliri bilen mu'amile qilip kéliwatimen. Ular her xil yolar arqiliq özliri yaqturmighan kishilerge zerbe bérip kelmekte, dédi.

Ötken hepte xitay öktichisi xu jyaning hujumgha uchrighanliqi xelq'ara metbu'atlarda xewer qilin'ghandin kéyin, bu ehwal xelq'ara kishilik hoquq teshkilatlirining diqqitini qozghighan idi.

Merkizi parizhdiki xelq'ara chégrasiz muxbirlar teshkilati 18-iyul jüme küni bayanat bérip, kishilik hoquq teshkilatlirini xitay öktichisi xu jyaning ehwaligha diqqet qilishqa chaqirghan idi.

Chégrasiz muxbirlar teshkilatining asiya bölümi mudiri bénjamin isma'il bu heqte toxtilip: “Xu jyaning hujumgha uchrishini qobul qilghili bolmaydu. Pakitlar bu qilmishlarning meqsetlik élip bérilghanliqini körsetmekte” dégen.

Xu jya ependi özige qaritilghan teqib qilish, hujum qilish we tehditlerning sewebi heqqide toxtilip, yéqindin buyanqi pa'aliyetliri bolupmu Uyghur ziyaliysi ilham toxtini qollighanliqi bu xil hujum qilishlargha seweb bolghanliqini bildürgen.

Xitay kishilik hoquq pa'aliyetchisi xu jya nöwette xitay türmiside tutqunda turuwatqan Uyghur öktichi ziyaliysi ilham toxtining yéqin dostliridin biri.

U ötken hepte twittérgha yollighan uchurida, ilham ependining ayali güzelnur xanim we uning oghlini yoqlap, béyjing merkizi milletler uniwérsitétidiki ilham ependining öyige barghinida, ishik aldidiki nazaretchiler teripidin tosuwélin'ghanliqini bildürgen idi.

18-Iyul jüme küni ziyaritimizni qobul qilghan ilham ependining ayali güzelnur xanimmu ötken hepte uni we oghlini yoqlap kelgen ilham ependining dostliri tibetlik ayal yazghuchi woysér, xitay ziyaliysi xu jya qatarliqlarning ishik aldidiki nazaretchiler teripidin tosuwélin'ghanliqini bildürüp, hazir da'irilerning ularni 24 sa'etlik nazaret astigha alghandin bashqa, hetta ilham ependining dostliriningmu bu a'ilini ziyaret qilishigha her xil tosqunluqlarni qiliwatqanliqini bildürgen idi.

Ilham ependi bu yil 15-yanwar béyjingdiki öyidin tutqun qilin'ghandin buyan, xu jya yene xelq'ara metbu'atlarning ziyaritini qobul qilip, xitay hökümitining tinchliq yol arqiliq Uyghurlarning qanuniy heq-hoquqlirini telep qilghan ilham toxtini tutqun qilghanliqini eyiblep, tordashlarni ilham ependining a'ilisining béshigha kelgen éghir külpetlerge diqqet qilishqa hemde heqqaniyetni yaqlighuchi barliq kishilerni ilham ependini shertsiz qoyup bérish telepnamisige imza qoyushqa chaqirghan idi.