Ilham toxtini shertsiz qoyup bérish telep qilin'ghan chaqiriq we pa'aliyetler (2)

2014 - Yili 15 - yanwar ilham toxti we uning oqughuchiliri tutqun qilghandin kéyin, xelq'arada xitay hökümitidin ilham toxti we uning oqughuchilirining iz - dérikini qilish, we ularni shertsiz qoyup bérish pa'aliyiti bashlandi. Gerche xitay da'iriliri xelq'araning wijdan mehbusi ilham toxtini shertsiz qoyup bérish chaqiriqigha perwa qilmay, shu yili 9 - ayning 23 - küni ilham toxtigha “Milli qutratquluq we bölgünchilik bilen shughullandi” dégen jinayetni artip, uni muddetsiz qamaq jazasigha höküm qilghan bolsimu, emma ikki yildin buyan xelq'arada ilham toxtigha erkinlik bérish telipi barghanche kücheydi. Xitay türmiside jaza mudditi ötewatqan ilham toxti “Qelimige tayinip öz millitining qanuniy heqlirini ashkare telep qilghan qehriman” dep teriplinip, xelq'aradiki nopuzluq organlar tesis qilghan kishilik hoquq mukapatlirigha namzat qilip körsitildi we érishti. Diqqitinglar muxbirimiz méhribanning bu heqtiki programmisining dawamida bolsun.

2014 - Yili yéngi yil kirishi bilen yüz bergen “15 - Yanwar ilham toxti we oqughuchiliri tutqun qilinish weqesi” eyni chaghda xelq'arada ghulghula peyda qilghan zor weqelerning birige aylan'ghan idi.

Xitay da'irilirining öz millitining qanuniy heqlirini ashkare telep qilghan bir ziyalighimu “Milli qutratquluqni ulghaytip, xitay dölitini parchilashqa urundi” dégendek éghir jinayetlerni artip, 2014 - yili 23 - séntebir ilham toxtini muddetsiz qamaq jazasigha höküm qilishi, shundaqla shu yili 9 - ayda uning üstidin sot hökümi chiqqan'gha qeder ilham toxtining a'ilisi we uruq - tughqanliri bilen körüshtürülmey, türmide éghir qiyin qistaqqa élin'ghanliqi, adwukatlarning normal qanuniy tertip boyiche ilham toxtini aqlishigha ruxset qilinmasliqi, uning béyjingda ikki nareside balisi bilen éghir iqtisadiy qiyinchiliq ichide turmush kechürüwatqan ayali güzelnur we yurti atushtiki uruq - tughqanlirining dawamliq teqib astigha élinishi qatarliq ehwallar ikki yildin buyan qattiq eyibleshke uchrap, xelq'ara taratqularning muhim nuqtisigha aylandi.

2014 - Yili ilham toxti ependi tutqun qilin'ghan deslepki mezgillerde radi'omiz Uyghur bölümi we xelq'ara taratqularning ziyaritini qobul qilish imkaniyitige ige bolghan güzelnur xanim, we ilham toxtining adwukatliridin li fangping we lyu shawyü'en ependiler ilham toxtining türmide uchrighan qiyin - qistaq we bu a'ile uchrawatqan bésimlarni dunyagha anglatqan idi.

Bu ikki yildin buyan xelq'arada xitay da'iriliridin ilham toxtini shertsiz qoyup bérishni telep qilish pa'aliyetliri élip bérilish bilen bille ilham toxti ependi yene “Öz xelqi bolghan Uyghurlarning qanuniy heq - hoquqlrini telep qilish yolida pidakarliq körsetken qehriman, Uyghur serxili” dep teriplinip, xelq'aradiki nopuzluq organlar tesis qilghan kishilik hoquq mukapatlirigha namzat qilip körsitildi we érishti.

Ilham toxti ependi tutqun qilinip 3 aydin kéyin yeni 2014 - yili 3 - ayning 31 - küni uning amérika qelemkeshler merkizining “Bar - bara goldsimis erkinlik mukapati”gha érishkenliki élan qilindi. Mezkur mukapat 1989 - yili tesis qilin'ghan we her qaysi elliridiki söz - pikir erkinliki üchün küresh qilghan 42 yazghuchigha bérilgen idi.Shu yili 5 - may küni ilham toxtining amérikining indi'ana uniwérsitétida oquwatqan qizi jewher dadisigha wakaliten nyuyork shehiride ötküzülgen mukapat tarqitish murasimigha qatniship, xelq'ara jem'iyetning dadisi ilham toxtining erkinliki üchün élip barghan pa'aliyetlirige rexmet éytish bilen bille xitay hökümitidin dadisi ilham toxti üchün erkinlik telep qildi.

2014 - Yili b d t medeniyet, ilim - pen we ma'arip teshkilati teripidin “Isma'il gaspirali yili” dep élan qilinish munasiwiti bilen, türk dunyasi zhurnalistlar jem'iyiti teripidin tesis qilin'ghan “Isma'il gaspirali xelq'araliq insan heqliri we zurnalistlar mukapati”, shu yili 31 - öktebir küni meshhur Uyghur ziyaliysi ilham toxtigha bérilgenliki élan qilindi.

Ilham toxtining ayali güzelnur béyjingda xitay hökümitining teqip qilishi astida turuwatqini üchün, uning amérikida oquwatqan qizi jewher türkiyige bérip dadisi üchün bérilgen mukapatni tapshuruwélishqa teklip qilindi. Emma ilham toxtining qizi jewher we ayali güzelnurlar türlük sewebler tüpeylidin türkiyige bérip murasimgha qatnishish imkaniyiti bolmighini üchün, radi'omiz arqiliq 300 milyon türk dunyasigha özlirining minnetdarliqini bildürdi.

2016 - Yili 27 - april küni ilham toxti ependi yene 1991 - yili wapat bolghan meshhur kishilik hoquq pa'aliyetchisi martin ennalist namigha tesis qilin'ghan “Martin ennalist kishilik hoquq mukapati”gha namzat qilip körsitildi. Axirqi tallash arqiliq, bu yil 7 - ay mezgilide ilham toxti ependining 2016 - yili 11 - öktebir küni shwétsariyining jenwe shehride ötküzülidighan mezkur mukapatqa érishidighan axirqi 4 namzatning biri bolup tallan'ghanliqi élan qilindi.

Ilham toxti ependi tutqun qilin'ghandin kéyin, amérikidiki xitay démokratliridin saw yashüy xanim we indi'ana uniwérsitétining tibetshunas profésori éllot spérling ependilerning teshebbusi bilen ilham toxti ependini “Saxarof erkinlik mukapati”gha körsitish pa'aliyiti bashlan'ghan.  2016 - Yili enwerjan ependining biwaste teshkillishi bilen gérmaniyide “Ilham toxti guruppisi” qurulup, yawropa birlikidin ilham toxtini “Saxarof erkinlik mukapati”gha resmi namzat qilip körsitish telep qilindi. Ilham toxti ependi xitay hökümiti teripidin muddetsiz qamaq jazasigha höküm qilin'ghinigha ikki yil tolghan mezgilde yeni 51 - séntebir yawropa parlaméntining qararigha bina'en türkiyelik zhurnalist jan dündar, ukra'inadiki tatar siyasiyon mustafa jemiléw we yezidi kishilik hoquq pa'aliyetchisi nadiye murad qatarliqlar bilen birlikte ilham toxtiningmu saxarof mukapatigha namzat qilip tallan'ghanliqi jakarlandi.