Türmidiki Uyghur ziyaliysi ilham toxti tughulghan künide xatirilendi

Muxbirimiz irade
2016-10-25
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghur ziyaliysi ilham toxti xitay soti teripidin "Döletni parchilash" jinayiti bilen muddetsiz qamaq jazasigha höküm qilin'ghan. 2014-Yili 23-séntebir, ürümchi.
Uyghur ziyaliysi ilham toxti xitay soti teripidin "Döletni parchilash" jinayiti bilen muddetsiz qamaq jazasigha höküm qilin'ghan. 2014-Yili 23-séntebir, ürümchi.
CCTV


"Ularni azad qilinglar" herikitining bu heptilik témisi ilham toxti

Bügün xitay türmi'isde yétiwatqan Uyghur ziyaliysi ilham toxtining tughulghan küni. "Bölgünchilik" bilen eyiblinip ömürlük qamaq jazasigha höküm qilin'ghan ilham toxtining türmide yétiwatqinigha 2 yildin ashqan bu mezgilde, kishilik hoquq organliri uni tughulghan künide untup qalmidi we uning kéler qétimliq tughulghan künini a'ilisi bilen birlikte öz öyide ötküzüshige tilekdashliq bildürdi we buning üchün heriketlirini dawam qilidighanliqini bildürdi.

Martin ennalis kishilik hoquq mukapatining sahibi, Uyghur ziyaliysi ilham toxti mana bügün özining tughulghan künini türme kamirlirida kütüwaldi. Bu uning türmide kütüwalghan ikkinchi tughulghan küni hésablinidu. Ilham toxti qolgha élin'ghandin buyan uning hörlükke chiqishi üchün heriket qiliwatqan kishilik hoquq organliri bu kündimu uni untup qalmidi. Xelq'ara kishilik hoquqni közitish teshkilati asiya ishliri dériktori sofi richardson bügün bizning ziyaritimizni qobul qilghanda uning hörlükige bolghan tilekdashliqini bildürdi: "Shundaq, bügün uning tughulghan küni. Bügün biz uni we uning a'ilisini eslep turuptimiz. Arzu qilimizki, ilham toxti kéler qétimliq tughulghan künini a'ilisi bilen birlikte öz öyide, özi tewe bolghan jayda ötküzüshke nésip qilsun. U eslide türmide yatidighan biri emes idi. Biz pa'aliyetlirimizni we xitay hökümitini uni derhal qoyup bérishke chaqirishni dawam qilmiz."

Ilham toxtining tughulghan küni munasiwiti bilen kishilik hoquqni közitish teshkilati, xelq'ara muxbirlarni qoghdash komitéti we xelq'ara kechürüm teshkilati qatarliq teshkilatlar we bu teshkilatlarning mes'ul xadimliri tiwittér torigha uchur yollash arqiliq ilham toxtining tughulghan künini xatirilidi we dunya jama'etchilikini uni untup qalmasliqqa chaqirdi. Xelq'ara ilham toxtini qollash guruppisining bashliqi eniwerjan ependimu bügün radiyomiz arqiliq ilham toxtining tughulghan künini xatirilidi we uning a'ilisige salam éytti.

Xelq'ara kishilik hoquqni közitish teshkilati yéqindin buyan "Ularni azad qilinglar" témisida bir heriket bashlighan idi. Bu heriket dunyaning herqaysi jaylirida özining tinchliq bilen asasiy kishilik hoquqini telep qilghan we buning üchün eng éghir bedel töligen qehriman kishilerning hörlükke chiqishi üchün herqaysi hökümetlerni, diplomatlarni mana bu qehrimanlarni tutup turuwatqan hökümetlerge bésim ishlitishke chaqiridighan bir intérnét herikiti. Bu herikette dunyaning jay - jayliridin tallan'ghan we hazir türmide yétiwatqan 10 neper kishi bolup, ilham toxti ene shularning qatarida. Kishilik hoquqni közitish teshkilati her hepte nöwet bilen ularning arisidin bir kishini yoritidighan bolup, "Ularni azad qilinglar" herikiti bu heptide algha sürgen shexsi del ilham toxti. Buning uning tughulghan kün heptisige toghra kélishimu bu künning ehmiyitini zoraytqan idi. Sofi richardson pa'aliyet heqqide chüshenche bérip, uning asasiy meqsitining dunya jama'etchilikige dunyaning herqaysi jaylirida kimlerning, néme üchün türmide yétiwatqanliqini eske sélish we ularni qutquzush herikitini kücheytish ikenlikini éytti. U shundaqla ilham toxtining dawasining simwolluq xaraktérge ige ikenlikini éytti : "Biz ilham toxtining dawasi xitayda saqlinip yatqan bir qanche xil mesililerge wekillik qilidu, dep qaraymiz. U peqetla xitaydiki az sanliq milletler mesilisi emes, belki pütkül xitaydiki pikir erkinliki mesilisi we hökümetning edliye séstimisi üstidiki mutleq hakimiyiti qatarliq mesililerge wekillik qilidu. Mana bu bizning bu pa'aliyitimizning asasiy nuqtisi.

Eniwerjan ependimu xelq'aradiki barliq kishilik hoquq organliri bilen birlikte ilham toxtining erkinlikke chiqishi üchün pa'aliyetlirini üzlüksz dawam qilidighanliqini eskertti.

Ilham toxti 1969 - yili 10 - ayning 25 - küni atushta tughulghan. U béyjing merkizi milletler unwérsitétining oqutquchiliqini qiliwatqan mezgilde, özining milletler ara di'alogni ilgiri sürüsh we xitayning Uyghurlargha qaratqan siyasitini özgertish heqqidiki teshebbusliri sewebidin "Bölgünchilik" bilen eyiblinip ömürlük qamaq jazasigha höküm qilin'ghan idi. Emma xelq'ara kishilik hoquq organliri ilham toxtining heriketlirining peqet xitay üchün emes, belki dunyada tinchliqni ilgiri sürüsh üchün paydiliq ikenlikini, bundaq bir kishining türmige élinishining intayin xataliqini qeyit qilip turup uni kishilik hoquq aliy mukapati bolghan "Martin ennalis kishilik hoquq mukapati" bilen mukapatlidi.

Toluq bet