2016-Йили түркийәдә илһам тохти үчүн елип берилған паалийәтләр җанланди

Мухбиримиз меһрибан
2016.12.22
uyghur-alimi-ilham-toxti-Benguturk.jpg Бәнгутүрк телевизийәсидә тарқитилған “уйғур алими илһам тохти вә шәрқий түркистан” намлиқ нәқ мәйдан программисиға шәрқий түркистан вәхпиниң сабиқ рәиси һамут көктүрк(солда) әпәнди тәклип билән қатнашти. 2016-Йили 20-июн.
RFA/Arslan

2016-Йилиниң түркийәдә түрмидики уйғур зиялийси илһам тохти үчүн елип берилған паалийәтләр әң җанланған бир йил болғанлиқи мәлум.

Илһам тохти уйғурларниң қануний һәқлирини тәләп қилғанлиқи вә хитайниң уйғур сияситини ашкара тәнқидлигәнлики үчүн 2014-йили муддәтсиз қамаққа һөкүм қилинған иди.

Түркийәдики уйғур паалийәтчиси һамутхан көктүрүк вә түрк журналист йүчәл танай әпәндиләр зияритимизни қобул қилип, түркийә таратқулири, аммиви тәшкилатлири вә һөкүмәт органлирида илһам тохти үчүн елип берилған паалийәтләр һәққидә мәлумат бәрди.

2016 Йилида түркийәдә илһам тохти үчүн елип берилған паалийәтләр алдинқи йиллардикидинму җанланған вәзийәт шәкилләнгән. Болупму түркийә мәтбуат саһәсидә 2016-йили илһам тохти тонуштурулған китаб, мәхсус мақалә-анализлар, вә телевизийә сөһбәт программилири әң көп елан илинған бир йил болған.

Түркийәдики уйғур паалийәтчиси вә тәтқиқатчи һамутхан көктүрүк әпәндиниң билдүрүшичә, һамутхан әпәнди йетәкчиликидики мустәқил уйғур хәвәр агентлиқи йәни “уйғур нет” торидила 2016-йили уйғур, түрк, хитай вә инглиз тили қатарлиқ 4 хил тилда мәхсус илһам тохти әпәндигә беғишланған көплигән анализ-мақалилири елан қилинған. Мәзкур тор бекитидә әркин асия радиоси, америка авази, б б с агентлиқи, ниюйорк вақти, вашингтон почтиси вә түркийәдики хәвәр агентлиқлиридин һөрийәт гезити, йеңи чағ гезитлирини өз ичигә алған даңлиқ таратқуларда елан қилинған уйғур зиялийси илһам тохти һәққидики хәвәр анализлар, сөһбәт программилиридин 650 парчиси көчүрүп вә өзләштүрүлүп елан қилинған, буниң ичидә 260 парчиси уйғурчәдур.

2016-Йили түркийәдики тонулған телевизийә қаналлирида илһам тохти һәққидики мәхсус филим вә сөһбәт программилири әң көп орунлаштурулған бир йил болған.

Һамутхан көктүрүк әпәндиниң билдүрүшичә, мәңгү түрк телевизийиси, қанал т,дөләтлик т р т телевизийиси, қанал 24 қатарлиқларда мәхсус илһам тохтиға беғишланған һөҗҗәтлик филим вә сөһбәт программилири берилгән.

Һамутхан көктүрүк әпәнди 2016-йилиниң түркийәдә уйғур зиялийси илһам тохти үчүн елип берилған паалийәтләр әң көп болған бир йил икәнликини әскәртип, түркийәдики аммиви тәшкилатлар һәтта һөкүмәт органлири вә һөкүмәт хадимлири намидин елан қилинған илһам тохтиға әркинлик тәләп қилиш баянат-чақириқлири, имза топлаш, намайиш қилиш паалийәтлири һәққидиму тохталди.

Мәлум болушичә 2016-йили түркийәдики аммиви тәшкилатлардин хәлқара кәчүрүм тәшкилатиниң түркийә шөбиси, түрк очақлири, өлкә очақлири, илһам тохтини қоллаш гурупписи, туран тәтқиқат җәмийити қатарлиқлар мәхсус илһам тохти әпәнди һәққидә баянат чақириқларни елан қилиш, илһам тохтиниң һаяти тонуштурулған рәсимлик китабчә қатарлиқларни бесип тарқитиш, илһам тохтини қоюп беришкә имза топлаш, намайиш қатарлиқ паалийәтләрни уюштурған.

Түркийә парламенти инсан һәқлири тәтқиқат комитети башлиқи ақ партийә истанбул вәкили мустафа йәнәр оғлу илһам тохти әпәндигә мартин әнналист хәлқара кишилик һоқуқ мукапати берилиш мунасивити билән баянат елан қилип, хитай түрмисидә муддәтсиз қамақ җазаси муддитини өтәватқан илһам тохтини шәртсиз қоюп беришни тәләп қилған.

Мәлум болушичә, түркийәдики һөкүмәт әрбаблиридин сабиқ парламент әзаси сәди сомунч оғлу, уйғурлар һәққидики паалийәтлири билән тонулған журналист йүчәл танай әпәнди қатарлиқлар илһам тохти һәққидә бирқәдәр көп мақалә әсәрләрни елан қилған вә паалийәтләрни уюштурған шәхсләр һесаблинидикән.

Уйғурлар һәққидики мақалә әсәрлири билән тонулған түркийәдә тонулған язғучи, журналист йүчәл танай әпәнди зияритимизни қобул қилип, өзи вә өзигә охшаш бир түркүм түрк журналистларниң 2016-йилида уйғурлар үчүн язған мақалә әсәрлириниң муһим салмиқини хитай түрмисидики уйғур зиялийси илһам тохтиға беғишланған әсәрләр игиләйдиғанлиқини билдүрди.

Өзиниң көп қисим язмилири вә тәтқиқатиниң уйғурларға беғишланғанлиқини билдүргән йүчәл танай әпәнди, 2016-йили елан қилинған уйғурлар һәққидики мақалә-әсәрлири ичидә уйғур зиялийси илһам тохтиға беғишланған мақалә-әсәрлириниң асасий салмақни игиләйдиғанлиқи һәм өзиниң хәлқара кәчүрүм тәшкилатиниң түркийә шөбиси қатарлиқлар билән һәмкарлишип илһам тохтини шәртсиз қоюп бериш һәққидики имза топлаш һәрикити қатарлиқ паалийәтләрдә болғанлиқини билдүрди.

Йүчәл танай әпәнди йәнә 2016-йили түркийәдики таратқуларда илһам тохти сөз темиси болған мақалә-әсәр, сөһбәт программилири, телевизийә программилири көпәйгән, түркийәдики һөкүмәт органлириниңму мәхсус илһам тохти һәққидә баянат-чақириқларни елан қилған, аммиви тәшкилатлар уйғурлар һәққидики паалийәтлиридә илһам тохтини тема қилған болсиму, әмма буларниң йәнила йетәрлик әмәсликини билдүрди. Йүчәл танай әпәнди илһам тохти темисиниң бундин кейинки тәрәққияти вә мәқсити һәққидә тохтилип, түркийәдә илһам тохти һәққидики китаблар техиму көп нәшр қилиниши, паалийәтләр техиму көпийиши вә илһам тохти мәсилисиниң түркийә һөкүмитиниң хитай билән болған дипломатик мунасивитидә күн тәртипкә кәлгән мәсилиләрниң биригә айлинишиниң зөрүр вә тәхирсизликини билдүрди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.