Хитай өлкилиридә уйғурларға қаритилған тәкшүрүш «ашкара миллий кәмситиш» дәп әйибләнди

Мухбиримиз меһрибан
2016-05-16
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Оқурмәнлиримиздин бири әвәткән бу рәсимдики уқтурушта, олимпик мәзгилидә хитай һөкүмити меһманханиларни  уйғур вә тибәт меһманларни қобул қилғанда, уларниң тәпсилий әһвалини дәрһал сақчиға мәлум қилиш керәклики ухтуруш қилинған.
Оқурмәнлиримиздин бири әвәткән бу рәсимдики уқтурушта, олимпик мәзгилидә хитай һөкүмити меһманханиларни уйғур вә тибәт меһманларни қобул қилғанда, уларниң тәпсилий әһвалини дәрһал сақчиға мәлум қилиш керәклики ухтуруш қилинған.
Photo: http://uighuronline.cn

Өткән һәптә иҗтимаий таратқуларда шенҗендики дуңмин сақчиханисиниң «уйғурларниң учурлирини топлаш җәдвили» ашкариланғандин кейин, радийомиз хитай өлкилиридики бирқанчә меһманханиға телефон қилип игилигән әһваллардин, уйғурларға асасән ятақ берилмәйдиғанлиқи, уйғурлардин өз юртидики сақчиханиниң испат хетини көрситиши яки мәзкур меһманхана қарашлиқ райондики сақчиханиларға берип тизимға алдуруши тәләп қилинидиғанлиқи қатарлиқ әһваллар мәлум болған иди. Түнүгүн иҗтимаий таратқуларға йолланған йәнә бир синалғу филимида хитайдики айродромда қопаллиқ билән тәкшүрүшкә учриған йәнә бир тибәт пуқрасиниңму кәмситиш характеридики тәкшүрүшкә наразилиқи ашкарилинип, тордашлар арисида муназирә темиси болди.

Чәтәлләрдә паалийәт елип бериватқан уйғур сиясий паалийәтчилири вә уйғур тәшкилатлириму уйғурлар учраватқан бу хил муамилиләргә инкас қайтуруп, даириләрниң бу қилмиши ашкара миллий кәмситиш сиясити йүргүзгәнлик дәп әйиблиди.

Йеқинқи йиллардин буян хитай өлкә, шәһәрлиридә уйғурлар тәкшүрүш обйекти қилинип, уйғурларға меһманханиларда ятақ берилмәслик, өй иҗарә берилмәслик қилмишлири, әйиблиниватқан шараитта, өткән һәптә йәнә һәр хил сәвәбләр билән хитай ичкири өлкилиригә кәлгән уйғурларниң учурини топлаш җәдвили ашкариланғандин кейин, 15-май йәкшәнбә күни йәнә бир нәпәр тибәтниң хитай өлкилиридики мәлум айродромда йени ахтурулуп қопаллиқ билән тәкшүрүшкә учриғанлиқи һәққидики синалғу филими тарқалди.

Мәзкур синалғуда айродромда бихәтәрлик тәкшүрүшидин өтүп болған тибәт, тәкшүргүчи хадим тәрипидин башқа йолучилардин айрип елип қелинип, мәхсус әсваб билән янлири ахтурулуп қайтидин тәкшүрүлгәндә йүз бәргән җедәл әкс әттүрүлгән.

Өзини тәкшүрүватқан хадимини телефон арқилиқ синалғуға еливатқан тибәтлик башқа хитайлар өткүзүлүветип, өзиниң бу хил қопаллиқ билән тәкшүрүлүшигә наразилиқини ипадиләп, «мән бихәтәрлик тәкшүрүшидин өтүп болдум, чамадинимни ечип тәкшүрдиңлар мәсилә чиқмиди. Башқа йолучиларниң һечқайсиси тәкшүрүлмиди. Мән тибәт болғиним үчүнла тәкшүрүлүватамдимән? бу ашкара һалдики миллий кәмситиш сиясити әмәсму?! биз тибәтләргә» дегән.

Бу тибәт киши йәнә тәкшүргүчи хадимларниң «биз арилап тәкшүрүватимиз. Бу йәрдә миллий кәмситиш мәсилиси мәвҗут әмәс!» дегән җавабиға қайил болмай, «бу хил тәкшүрүшни пәқәт шизаңлиқлар вә шинҗаңлиқларғила (уйғурларға) қаритиватамсиләр? әҗәба биз җуңго пуқраси әмәсму? юқириниң мушундақ буйруқи бармиди?» дәп өз наразилиқини ипадилигәндә, тәкшүрүгүчи хадимлар амалсиз һалда «биз пәқәт вәзипимизни иҗра қиливатимиз. Бизгә шундақ буйруқ бар» дәп җаваб бәргән.

Нөвәттә шинҗин дуңмин сақчиханисиниң уйғурларни тизимлаш җәдвили вә хитайдики тибәтликниң тәкшүрүшкә болған наразилиқи һәққидики синалғу иҗтимаий алақә торлиридин үндидар, фейсбок қатарлиқларда вә хәлқара таратқуларда йәнә бир қетимлиқ муназирә темиси болди.

Нөвәттә иҗтимаий алақә торлирида инкас язған тордашлар, өз тәнқидлиридә «бу әһваллар 2-дуня уруши мәзгилидики гетлер германийәсидә кәмситишкә учриған йәһудиларға қаритилған сиясәтни әсләтти», «бу ашкара һалдики миллий кәмситиш сиясити», «милләтләр иттипақлиқи тәкитлиниватиду, әмма уйғурлар вә тибәтләргә қаритилған иккинчи дәриҗилик пуқра муамилиси давамлишиватиду» дегән әйибләшлирини баян қилди.

Радийомиз 12-май күни йүннәнниң күнмиң шәһиридики меһманханиларға телефон қилип игилигән әһвалларда, зияритимизни қобул қилған 3 меһманханиниң хадимлири бирдәк, «мәзкур меһманханиға уйғурлар қобул қилинмайду. Меһманханида ятмақчи болған уйғурлар өзи турушлуқ җайдики сақчиханиниң испат хетини көрситиши яки бизниң меһманханилар қарашлиқ сақчиханиниң тәкшүрүшидин өтүши керәк» дәп җаваб берип, сәвәбини юқириниң шундақ буйруқи бар» дәп изаһлиған иди.

Алдинқи күни америка авази мухбири шенҗен дуңмин сақчиханисидин мәзкур җәдвәлгә аит әһвалларни сориғанда, сақчи хадими буни етирап қилип, мәзкур җәдвәлниң һәқиқәтән уйғурларға аит чиқирилғанлиқини, шундақла буниң йәрлик сақчиханиниң бәлгилимиси болмастин, бәлки пүтүн мәмликәт бойичә бәлгилимә икәнлики билдүргән иди.

Чәтәлләрдики уйғур тәшкилатлири вә муһаҗирәттики уйғурларму даириләрниң бу қилмишлирини «ашкара һалдики миллий кәмситиш сиясити» дәп әйиблиди.

Нөвәттә германийәдә муһаҗирәттә яшаватқан уйғур паалийәтчиси абдувәли турсун әпәнди өз қаришини оттуриға қоюп, нөвәттә хитай өлкилиридә уйғурлар учраватқан һәр хил кәмситиш характеридики муамилиләрниң омумий кәйпиятқа айланғанлиқини билдүрүп, бу хил әһвални хитай һөкүмитиниң уйғурларни террорлуқ вәқәлиригә бағлап тәшвиқ қилиши кәлтүрүп чиқарғанлиқини билдүрди.

Абдувәли әпәнди йәнә бу хил кәмситиш вә айримичилиқ сияситиниң әмәлийәттә уйғур вә тибәтләрниң хитай пуқраси әмәсликини һөкүмәт даирилириниң өз сияситидә ипадилигәнлики дәп қарайдиғанлиқини билдүрүп, «хитай һөкүмити намда хитайда 56 милләт бар, һәр милләт хәлқи һоқуқта баравәр, иттипақ дәп тәшвиқ қиливатиду. Әмма хитай өлкилиридә пәқәт уйғур, тибәт қатарлиқ милләтләрниңла тәкшүрүш обйекти қилиниши, хитай һөкүмитиниң бу икки милләт кишилириниң хитай пуқраси әмәсликини вә бу земинларниң бесивелинған земин икәнликини өзлири етирап қилғанлиқ» деди.

Дуня уйғур қурултийи баянатчиси дилшат ришит әпәнди, шенҗен шәһәрлик җамаәт хәвпсизлик идарисиниң мәхсус уйғурларниң учурини топлаш җәдвилини чиқиришиға қарита инкас қайтуруп,буниң даириләрниң уйғурларға қарита миллий кәмситиш сиясити йүргүзүватқанлиқиниң испати икәнликини билдүрүп, хитай һөкүмәт даирилириниң хитайдики уйғур, тибәт қатарлиқ хитай болмиған милләтләргә қаратқан миллий сияситидә кәмситиш характериниң бундақ ашкара ипадилиниши хәлқараниң җиддий диққитини қозғиши керәкликини билдүрди.

Дилшат әпәнди баянида йәнә, хитай һөкүмитини бу хил кәмситиш сияситини тохтитишқа чақирип, уйғурларға меһманханилардин ятақ бәрмәслик, ичкири өлкиләрдики уйғурларниң назарәт қилиниш обйектиға айлиниши, уйғур вә тибәтләрниң айродром, пойиз истансилирида айрип қелинип қаттиқ тәкшүрүштин өтүши қатарлиқ әһваллар мушу һаләттә давамлашса, бу милләтләрниң наразилиқи техиму күчийип, хитай һөкүмити көрүшни халимайдиған техиму яман ақивәтләр йүз бериши мумкинликини әскәртти.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт