Dolqun eysa:19-may oqughuchilar herikiti xitayning diniy kemsitish siyasitige qarshi élip bérilghan heriket

Ixtiyariy muxbirimiz haji qutluq qadiri
2016-05-19
Share
87-Yilliq-islam-inistitute-oqughichilri.jpg 1989-Yili 19-may namayishigha qatnashqan ürümchi islam institutining 87-yilliq oqughuchiliri.
RFA/Qutluq

19-May küni 1989-yili ürümchide yüz bergen islam instituti oqughuchiliri yétekchilikidiki xitayning diniy kemsitish siyasitige qarshi élip bérilghan oqughuchilar herikitining 27 yilliqi.

Mezkur namayish heqqide muhajirette yashawatqan Uyghurlardin kishilik hoquq pa'aliyetchisi dunya Uyghur qurultiyi ijra'iye komitétining mudir dolqun eysa 2001-yili qurultay neshriyati teripidin neshr qilin'ghan "Asarettiki sherqiy türkistan" namliq esiride 19-may oqughuchilar herikitining asasliq kélip chiqish seweblirini xitayda neshr qilin'ghan "En'ene we jinsiyet" namliq islam diniy eqidilirige haqaret keltürgen xitay yazghuchining kitabigha qarshi élip bérilghan namayish ikenlikini ilgiri sürgen bolup, bu heqte dolqun eysa ziyaritimizni qobul qildi.

Uyghur élidiki bezi menbelerde körsitilishiche, shinjang uniwérsitéti neshriyati 1989-yili 25-awghust bésip tarqatqan "Esli qiyapet, menbe, sawaq, ilham" namliq kitabta 19-may oqughuchilar herikitining ziyini körsitilgen bolup, uningda: "Bir uchum lükchekler ammini qutritip aptonom rayonluq partkom qatarliq organlargha bésip kirdi. 150 Nechche kishini urdi. 2000 Közdin artuq eynekni chiqiwetti. 30 Nechche aptomobilni pachaqlap tashlidi. Wezipe ötewatqan bir neper qoralliq saqchi qisim jengchisini tutup ketti" déyilgen.

Mezkur kitabning 89-bétide:"Démek namayishchilar lükchekliship, namayish topilanggha aylinip,uni qet'iy bésiqturmisa bolmaydighan jiddiy weziyet peyda qildi. Shu meydanning özidila 600 ge yéqin topilangchi lükchek qattiq zerbe bérish yoli bilen qolgha élindi" déyilgen.

Ziyaritimizni qobul qilghan ürümchi islam institutining 92-yilliq sinip oqughuchisi, hazir norwégiyede hijrette yashawatqan oslo Uyghur islam medeniyet merkizidiki ustazlardin biri turghunjan emet eyni yillarda mektepte bu heqte anglighanlirini bayan qilip ötti.

Dunya Uyghur qurultiyi ijra'iye komitétining mudiri dolqun eysa yéqin kelgüside 19-may oqughuchilar herikitini xatirilesh toghrisida mexsus bir qararlarning yolgha qoyulidighanliqini bildürdi.

Ustaz turghunjan emet 19-may oqughuchilar herikitining eyni yillarda Uyghur élidiki medrisilerde bilim tehsil qiliwatqan oqughuchilarning étiqadining küchiyishi we milliy éngining yuqiri örlishige zor türtke bolghanliqini ilgiri sürdi.

Dolqun eysaning bildürüshiche, mezkur namayish heqqide harmas inqilabchi nizamidin hüseyin bu heqte mexsus yazma matériyal qaldurghan.

Yuqiriqi awaz ulinishidin tepsilatini anglang.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet