Tayland türmisidin qéchip qutulghan kamiljan bilen söhbet

Muxbirimiz erkin tarim
2016.09.09
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
tayland-uyghur.jpg Taylandiki musapir Uyghurlar
RFA/Erkin Tarim


2014 - Yilining bashliridin 2015 - yilining axirighiche köp sanda Uyghur musapir türkiyege kelgen idi. Bu Uyghurlardin 119 kishi xitaygha qayturulghan bolup, 60 etrapida Uyghur hazirghiche tayland türmiliride yatmaqta. Kamiljan ependi tayland türmisidin qéchip, 8 kün piyade méngip malayshiyagha bérip, u yerdimu türmilerde yétip, ikki ay burun türkiyege kelgen. Biz uning bilen söhbet élip bérish jeryanida, hazirghiche héchqandaq jayda ashkarilanmighan melumatlarni igiliduq.

Töwende uning bilen élip barghan söhbitimizning birinchi qismini anglanglar.

- Kamiljan ependi siz yurtingizdin qachan, qandaq ayrildingiz?

- Men 2013 - yili 9 - ayning 15 - küni ikki qizimni élip, ayalim bilen 4 balamni tashlap, men bir chiqay awwal dep 2013 - yili 9 - ayning 15 - küni eziz wetendin közümdin yash tökken halda ayrildim.

- Yurtingizdin ayrilghandin kéyin qaysi yol bilen qandaq mangdingiz?

- 9 - Aydin burun ikki qétim pasport üchün bir qétim 60 ming, ikkinchi qétim 30 ming som pul tölep alalmidim. 2013 - Yili 6 - aylarda qachaq yollarning barliqini angliduq.

- Wetendin ayrilishtiki seweb néme idi?

- Men wetende 5 ming som pulgha ishleyttim. Xotende bagh bashqurimen. Esli kespim baghwenchilik. Toxo baqimen, kök tériymen, hemme nerse baghdin chiqidu. Her ay alghan 5 ming somni ya xejleymen, her ay 4 ming som yighalaymen. Shundaq turughluq xitayning bésimi bizni yurttin ayrilishqa mejbur qildi.

- Néme bésimlar bar idi?

- Néme bolatti, sen oqudung, sen talip, nuqtiliq bashqurush a'ilisi, heptide bir qétim doklat bérishing kérek deydu. Men eslide qeshqerlik. Heptide ikki qétim doklat bermiseng bolmaydu, dédi, maqul dédim. Eger heptide ikki qétim doklat bermisem ish ornimdin tutup élip kétidu. Xojayinim saqchilar kelse kütüp méhman qil qutul dep ming som pul berdi, saqchilarning mashinilirini bézettim, ashxanigha ekirip méhman qildim. 1200 Som pul xejlisemmu méni qoyup bermey saqchi idarisigha apardi. Xotendin qeshqerge apirip solidi, 44 kün qamaqxanida yatquzup, mendin yene 25 ming som jérimane élip, qoyup berdi. Nahayiti köp wedinamilerni yazdim. Héchqandaq ishqa arilashmaymen, 8 künde ikki qétim saqchixanigha doklat qilimen dep wediname yézip tapshurdum. Kéyin xoten'ge qayttim, 8 künde ikki qétim téléfon qilip, doklat qilip tursammu saqchilar yene xoten'ge baridu. Insap qilsa xotendiki türmige apirip soraydu, insap qilmisa yene qeshqerge élip yénip kélidu.

- Siz néme bolup xoten'ge ketken?

- Yurtta turush imkaniyetimiz yoq emdi. Ikkinchi balamni yéqin tughulup qaptu dep, 2500 som jerimane aldi. 85 Yashta dadam bar, 76 yashta anam bar, axiri tashlap kétishke mejbur boldum. Ayalingning yüzini achimen dep turuwaldi, némishqa achisen, bu ayalni men alghan tursam dédim. Ayaling bashqilargha yaman tesir béridiken deydu. 40 Mo yérimiz bar, shu yerning üstidila bizning öy, sirtqa barmaymiz. Sheherge bir nerse alghili barsaq, ishkining aldidinla ayalimni mashinigha olturghuzup, nerse - kérekni élipla öyge qaytimiz. Besh somluq yolgha 150 som pul tölep mangimiz. Yolda saqchi tutiwélip hijabingni ach dédi, 500 som jérimane qoydi, öyge kirip achti. Bu diniy xorluq partlitip, axiri qeshqerdin xoten'ge chiqtuq. 2 Yérim ming som ma'ash bilen bashlighan, kéyin 5 ming somgha chiqti. Shundaq yaxshi ishimni qilghili qoymay qeshqerge kélisen dep turuwaldi. Xojayinim xotende yüzi bar adem idi, men képil bolay, désimu xoten saqchiliri unimay 24 sa'et ichide qeshqerge kétip bolisen dédi. Men sanga néme qildim? waqitliq nopus déding aldim, balilirimni mektepke berdim, yene néme qilip bersem bolatti sanga dédim. Xojayinim “Men képil bolay dédim, ichkiridin xitaylar kélip ishlise bolidiken, qeshqerdin kélip ishlise némishqa bolmaydiken” dep saqchilar bilen tutushup ketti. Xotende méni turghuzmidi saqchilar, shuning bilen 4 balam bilen ayalimni tashlap, ikki balamni élip ichkirige bardim. Balam bilen künminggha bérip xitay chégrisidin ötüp taylandqa kélip tutulduq.

- 2014 - Yili 3 - ayning 13 - küni türkiyediki gézitlerda “Taylanda bir ghelite weqe: 200 türk ormanliqta tutuldi” mawzuluq xewer élan qilindi. Bular siler Uyghurlar ikensiler, bu ormanliqqa qandaq keldinglar?

- Biz künminggha kelgenlikimizni bilimiz, uningdin kéyinkilerni bilmeymiz, xitayning özining yuqiri derijilik xadimliri bilishi mumkin dep oylaymiz. Biz chong - kichik bolup 23 Uyghur iduq.

- Siz xitaygha qanche pul tölidingiz?

- 92 Ming somgha yéqin pul tölidim. Kambodzhagha kelgendin kéyin yene ayrim 68 ming som pul tölidim. Taylandqa kelgendin kéyin tutulduq. Pulni qayturup bersun dégen bolsaqmu aqmidi. Malayshiyaning chégra rayonidiki ormanliqta 400 etrapida Uyghur tutulup qalduq.

Qimmetliq radiyo anglighuchilar, kéyinki programmimizda kamiljanning tayland türmisidin qandaq qachqanliqi, malayshiya türmiside tartqan japalirini anglitimiz.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.